týsdagur 29. mai 2018síða 15

15 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 30. mars 2017 · Nr. 60 KJAK sor­in­skrivaran til einkis! Tann sum fylgir tað minsta við í rættarsakum veit, at dómar í einum rætt­ ar­máli fyri ein stóran part bygg­ir á “gamlar dómar”. Hesa undanførslu, sum av­ dúkar ta rættarfatan sum sam­gong­an stendur fyri, slepp­ur Høgni Hoydal at koma við í KVF uttan nakran krit­iskan spurning, hóast journ­a­listurin visti betri. Løgtingsskrivstovan góð­ kendi uppskot, sum var av­ víst av lógartænastuni hjá lands­stýr­inum Nú er tað komið fram, at lóg­ar­tænastan hjá løgmanni hev­ur sagt hetta uppskot vera í stríð við galdandi rætt­ ar­sið­venju­, uttan at hetta eft­ir tí, sum er komið fram, er upplýst fyri tinginum. Hetta váttar, at talan hevur ver­ið um miðvísa villleiðing av løgtinginum, sum í einum rætt­ar­sam­felagi hevði fingið avleiðingar fyri »onkran«. Undir viðgerðini í vinnu­ nevnd­ini varð løg­tings­skriv­ stov­an biðin um at kanna, hvørt uppskotna inntrivið í sátt­málan var í samsvar við gald­andi rætt. Tað skuldi eisini verið skyld­an hjá henni at stað­ festa, um eitt mál er borð­ bært, áðrenn tað yvirhøvur verð­ur lagt fram. Ikki minst, tí hetta er fyrstu ferð í søguni, at løg­ ting­ið leggur seg út í ein gald­ andi sáttmála og samstundis ó­gild­ar ein rættarúrskurð. Men hesa kanning gjørdi løg­tings­skriv­stov­ an ikki. Hetta reis­ir eisini spurningin, um løg­tings­ skriv­stov­an yvirhøvur røkir sín­ar skyldur, tá ið hon kundi góð­kenna eitt lógaruppskot, sum enntá sambært lóg­ar­ tæn­ast­uni hjá løgmanni ikki lýk­ur er borðbært. Kann løgtingið gera eina rætt­aravgerð til einkis? Henda “nýhugsan” innan rætt­ar­økið merkir, at tað kann bera til at leggja sak móti ar­beiðs­gevara. Tá ein slík sak verður tapt, kann far­ast til politiska mynd­ug­ leikan og fáa rætt­ar­úr­skurð­ in ógildaðan! Tað er eisini ein ógvuliga av­ger­andi spurningur, um hetta ikki beinleiðis er í stríð við grundlógina, at pol­it­iska skipanin ógildar ein rætt­ arúrskurð fyri at tekkj­ast øðrum parti í einum rætt­ armáli. Grundlógin, sum vit enn eru undir, ásetir greiðan skilna millum “lóggevandi, út­i­nnandi og dómsvald”. Hetta merkir, at politiski mynd­ug­leiki ikki kann leggja seg út í virksemið hjá ein­um rætti. Hetta verð­ur eisini roknað fyri at vera grund­ leggjandi fyri rætt­ar­sa­m­fel­ øg yvirhøvur. Men einki er komið fram um, at hesin spurningurin yv­ir­høvur hevur verið tikin upp ella kannaður í føroysku pol­it­isku skipanini. Hjá einum borgara og eyg­leið­ara kann nið­ur­støð­ an bara vera tann, at rætt­ar­ sið­venja er bara galdandi, tá ið hon er í samsvar við »pol­ it­iska viljan«. Er hon ikki tað, gera politisku mynd­ug­leik­ ar­nir júst, sum tað passar teimum uttan mun til rætt­ arreglur og eftirlitsskipanir. Andstøðan líka dán Tað er sum so einki nýtt, at rætt­arbrot fara fram, uttan at hetta verður tikið upp av fjøl­miðlum. Men tað nýggja er, at sjálvt and­støð­u­ting­ menn stuðla slík­um stað­fest­ um broti á rættarsiðvenju. Í sambandi við seinasta kann­ingarstjóramál við­víkj­ andi Høgna Hoydal sigur Jac­ob Vest­ergaard, at “rot er kom­ið í politisku skipanina”. Tað er uttan iva rætt. Men um­r­ødda mál vísir, at hann er sjálv­ur partur í hesum roti. Hetta váttaði Jacob sjálvur al­ment fyri kortum, har hann hartaði Høgna Hoydal fyri ikki framhaldandi at ganga ímóti lógartænastuni hjá lands­stýrinum! Hvat málið snýr seg um Tað inntriv, sum løgtingið gjørdi í sáttmálan í 2016 og 2017 merkti eina full­kom­i­liga avlaging av sjálv­um grund­ ar­lag­num fyri sáttmálanum. Ein slík “skipan” kann sakt­ ans koma um aftur hjá fisk­ i­monn­um. Alt hetta bendir á, at Høgni Hoydal saman við »sín­um« journalisti í KVF als ikki veit, hvussu sáttmálar eru sam­an­skrúv­aður. Sáttmálar á ar­beiðs­ markn­að­inum, eisini hjá fiski­monnum, eru eitt væl skip­að øki. Vilja partarnir hava broyt­ingar, so verður sam­ráðst um tað eftir skip­ að­um reglum. Er ósemja um tulking av sáttmála, er á­sett, at hon verður loyst við gerð­ arrætti, og so halda part­ar­ nir seg til tað. Men nú kem­ ur sjálvur varaløgmaður og legg­ur seg út til frama fyri ann­an partin og mælir til at nokta at viðurkenna ein greið­an dóm. Millum annað førir hann fram í KVF, at at mann­ing­ar­ nar hava onga ávirkan á, hvat og fyri hvussu nógv, reiðarar keypa á uppboðssølu. Hetta var eisini ført fram í gerð­ ar­rætt­i­num og avvíst í 2013. Hetta váttar innlitið hjá Høgna Hoydal í hesi við­ur­ skifti. Grundarlagið fyri sátt­ mál­an við fiskiskipum er, at mann­ing­in fær ein ásettan pro­sent­part av søluvirðinum við frá­drátti av teimum út­ reiðsl­um, sum skulu til fyri at fáa til vega hetta sølu­virð­ ið. Millum hesar er upp­lagt keyp av kvotum og til døm­is ­útreiðslur av at selja veið­ una, sum t.d. sølugjald og farm­a­útreiðslur, um slíkar eru. Tí hava báðir partar fel­ags áhuga fyri at fáa mest møg­u­ ligt fyri fiskin við minst møg­ u­lig­um útreiðslum. Sak og møguligt endurgjald Nú hevur eitt reiðarí, Enn­ i­berg, lagt sak móti lands­ stýri­num ­um endurgjald fyri hetta inn­trivið í galdandi sátt­mála. Tað serstaka við hesum máli er, at Enni­berg kann nýta sjálvt lóg­ar­tæn­ ast­uni hjá løgmanni kunnu til sín fyrimun! Í hesum máli koma vit nokk at síggja munin á »ser­ før­oysk­ari« og danskari rætt­ ar­fat­an. Men at politiska skip­an­in kann gera seg inn á rætt­ar­ skip­an­ina er ein ræðandi ný­ hugs­an, sum tó ikki er ókend í lond­um, sum vit ikki vilja sam­m­eta okkum við. Tær grundgevingar, sum Høgni Hoydal nýtti í tíðindum um hetta mál, kunnu nýtast í øllum kom­ andi málum. Mest ræðandi er, at hetta kann gerast utt­ an, at nakar letst um vón. lkaræði: Føroya man fyri dómsvaldið Nú hevur eitt reiðarí, Enn­i­berg, lagt sak móti lands­stýri­num ­um endurgjald fyri hetta inn­trivið í galdandi sátt­mála. Tað serstaka við hesum máli er, at Enni­berg kann nýta sjálvt lóg­ar­tæn­ast­uni hjá løgmanni kunnu til sín fyrimun! Høgni Hoydal legði upp til, at fiski­menn skuldu krevja ein rætt, sum teir ikki eiga sam­bært gerðarrætti, sum teir sjálvir hava sett. Tí­skil eggjar hann fólki til ikki at virða rætt­ar­skip­an­ina. Hetta er ein rætt­ar­fat­an sum er ræð­andi og sum er enn ein »ný­hugsan« á hes­ um øki, sjálv­andi stuðlað av KVF, skrivar Óli Jacobsen