týsdagur 5. juni 2018síða 15

15 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 5. juni 2018 · Nr. 63 In Memoriam Til minnis um pápa okkara, Hanus undir Leitinum 17 juni 1940 – 28 november 2017 Týsdagin hin 28 november andaðist pápi okkara 77 ára gamal. Hann fór til gravar 2 desember, føðingardagin hjá mammu okkara sálu. Hon hevði henda dag fylt 77 ár. Pápi okkara, Hanus undir Leit­in­ um var ein góður og umhugsin pápi, verfaðir og abbi. Afturat tí at hann var ein sermerktur maður. Hann las. Hann lærdi. Hann lærdi frá sær og hevði so nógv av vitan at dýggja okkum við. Ikki bert okkum børn, men øll tey, hann kom í samband við. Hann tók eisini til sín. Ikki alt, men tað, sum hevði hansara áhuga. Bøkur seyg hann í seg, sum fáur. Tað hann var undir taki, og tað var ikki altið nógv, las hann. Í Húsavík stendur dasti av einum bókasavni eftir hann. Ikki hissini bøkur, men bøkur skrivaðar av fremstu høvundum heima og í útlondum. Hann lærdi okkum, hvat var vert at lesa og hvat kanska kundi velj­ ast frá. Hann lærdi okkum, hvaðani vit fingu vitan um bøkur, og bóka­ um­mælini í Week-End Avisen vórðu tannlaði ígjøgnum. Søguna um Húsavík, upprunan lærdi hann okk­um og fleiri onnur. Og so tað at duga alt tað, sum hevur við og um seyð og slakt at gera, har hann hevði okkum við frá smáum av. Hetta eru fremstu minnir um pápa okk­ara – bæði tað tímiliga og tað vit­borna. Pápi varð borin í heim undir Leitinum í Húsavík. Tó at húsvík­ ing­ar og leitismenn sigldu, so halda vit fyri vist, at húsið meira roknaði seg sum eitt bóndahús heldur enn annað. Seyður og neyt, kjøt, egg og mjólk vóru neyturvulig í dag­lig­ degn­um. Tvær og tríggjar kýr vóru undir Leitinum, og hevði omma okkara kúgv til hon var 81 ár gom­ ul og hønur til hon var útivið 90 ár. Hon andaðist 95 ára gomul og var í ættini ein “alma mater”! Hon var øllum holl í ráðum. Húsið var nið­ ursetuhús, tá sørinarfólkið, oldur­ abbi okkara Janus, um miðjan átj­ an­hundrað úr Dali, búsettist her. Pápi hansara, Sørin, var úr Hørgini í Sumba. Olduromman Katrina kom úr Skemmuni á Skarvanesi. Son­urin Sørin, langabbi okkara, gift­ist Gretu úr Skumputoft. Tá runnu mentan og jørð saman í eina eind. K. O. Viderøe skrivar mikið um hetta í Saga Húsavíkar. Tá pápi las, livdi hann seg inn í bókina, livdi seg inn í tað, hann las. Minnast væl, tá hann las bøkurnar hjá Viderøe. Umaftur og umaftur. Setti seg tungt niður á ein stól í køkinum og helt fyri, at “hetta var størsta mentanarliga uppliving, hann hevði havt”. Minnast eina ferð­ina, um jóltíðir, lagið var gott og mikið fólk undir lonini, at pápi lá á loft­inum og las. Og, sum skilmaður av Bøgarði segði tá, “Hanus liggur og lesur Saga á triðja sinni”! Og tað var rætt. Bókina “Ó” hjá C. J. Jensen las hann tvær ferðir. Síðstu bókina, hann var í holtur við, var bókin um Rom­anov ættina, sum Simon S. Monte­fiore hevur skrivað. Hann las hana ikki lidnað. Sum hann lærdi okkum um bóka­mentan, lærdi hann okkum eisini um “mentan, sum heild”. Hann var við, tá Norðurlandahúsið varð bygt, og tók okkum børn við at síggja sjónleikin “Eitt dukkuheim” hjá Ibsen. Gav okkum tilfarið um søguna áðrenn, so vit vistu, hvat vit skuldu síggja. Áðrenn “Eitt Dukku­ heim” vóru vit von við sjón­leik í Húsa­vík. “Fjallaeivindur”, “Skálka­ brøgd Chaupins” og “Kom ikki at Mál­ingini” vóru sjónleikir spældir í Húsa­vík av fólki í Sandoynni. Teir sjón­leikirnir vóru góðir. Teir “góvu seg sjálvan – søgan var eyðsýnd”. Hjá børnum at síggja “Eitt Dukku­ heim” setti onnur krøv og opnaði ein annan mentanarheim. Eins og flestu húsvíkingar, og alt fólki undir Leitinum, var pápi tjóð­ skap­armaður. Doyðin var løgd á ræði at dugu fosturlandssangirnar og at kenna gongdina frá jóla­fund­ inum og Jóanes Patursson, floks­ býtið, menning Føroya politiskt og vinnu­liga allan vegin til okkara dagar. Mamma var úr Elduvík og vóru ferðirnar norðureftir mangar. Tá koyrandi varð til Funnings var stund­um fari at vitja gamla politik­ ar­an og løgfrøðingin Poul Petersen – fynd at fáa glæmuna frá farnum ætt­arliðum, sum “vóru við frá byrj­ an”. Í Elduvík føldi pápi seg heima og vitjaði hann ofta aftur, eisini eft­ ir at mamma var farin. Pápi sat mong ár í Ment­anar­ grunn­inum. Hetta var honum dygd­arstarv, og var hann við til at fáa í lag árslønir til høvundar og lista­fólk. Hetta dámdi honum og her visti hann, at hann gjørdi mun. Hann lurtaði eftir musikki. Ikki rock og poppi, men eftir klass­ iskum tónleiki. Hann lærdi okk­ um at hoyra tað vakra og livandi í tí klassiska tónleikinum. Hetta var fast sunnudag seinnapart, tá klassisk konsert var í sjón­varp­in­ um. Tá spældi hvør fingur á hon­ um. Sum smá minnast vit hann spæla alt-blokkfloytu. Meðan tað mentanarliga lá hon­ um nær í virki, sum lærari og seinni, sum deknur, var hin parturin at røkta seyð og jørð undir Leitinum og á Skarvanesi. Vit gingu mangan brutur í haga í Kirkjubøseyði á Skarva­nesi. Tað varð gingið um fjøll úr Húsavík og gingið heimaftur. Hetta vóru gevandi túrar. Tá varð prátað um ætt, um samfelag og polit­ikk men ikki minst um tað, sum vit gingu framvið. Undir Rókunum frá Guðrunar Løk til Skarvanesar gingu vit við Tvøraldsheyggjarnar, niðanvert Runta urð og gjøgnum allar tær gomlu torvheiðarnar hjá húsavíkingum, og greiddi hann liv­andi frá, hvar hvørt húsið skar torv, og hvussu tað arbeiðið gekk fyri seg. Gingið varð í øllum veðri, tí seyða­maðurin røktar seyðin – eisini í illveðri. Kavaveður, regn, stormur og sól. Minnast hann kavaklæddan koma í myrkrinum aftur av røkt. Frískligt var vetrardagar í frosti at ganga um heiðarnar og hoyra kvirr­una í óbygdum. Hin leiðin var niðan í Skarð millum Vestfelli og Stórafjall. Tá vóru á hvørjum sinni øll staðarnøvnini tikin í høv- ­unum, tað vit bóru eyga við. Túr­ ar­nar gjøgnum høvini, til og frá Skarva­nesi, sita fastir í minni, og verða ongantíð gloymdir. Frá heilt lítlum vóru vit lærd alt, sum hevur við seyð og slakt at gera. Yngsti alvin var 10 ára gamal biðin til Skarva­nesar at fletta og skuldi kúgv slaktast og sendast, sum frakt árla morgun, so var farið upp um fýratíðina soleiðis at kúgvin var liðug flett, tá skipið silgdi fyrsta túr­in. Hann spærdi seg ikki í slík­ um. Hann sat i skúlastýrinum. Hann sat í kirkjuráðnum. Nógv hevði hann lisið um teologi og dámdi væl at venda teksti og hugs­an­um saman við okkara fremstu teo­ log­um. Mong hava sagt okkum, at hann var góður í ráðum. Ein eggj­ ari. Ein mentor. Soleiðis var hann. Hann var eisini tað, sum fyrr varð kallað “ivrigur í politikki”. Var for­ mað­ur í landsfelag fólkafloksins í nógv ár. Hetta var m.a. í tíðini, tá flokk­ar flestu høvdu avbjóðingar við at fáa tað at hanga saman pen­inga­liga. Eisini var hetta tíðin, tá “borg­arligur” politikkur skuldi definerast og farið var burtur frá stuðuls­skipanum. Minnast mangt, hann segði frá hesum, og mundu hann og Leif Niclasen sáli, sum tá var kassameistari í flokkinum, vera hvør øðrum góðir stuðlar. Fram­veg­ is hevði hann, um ikki dagligt so viku­ligt, samband við fólkaflokkin, og gingu húsavíkingar á gátt ella ringdu at halda seg “orienteraðar”. Í Húsavík, eins og øðrum bygd­ um, var tað ikki altíð hvørs­mans­ føri hjá øllum “at svara brøvum” og “geva upp skatt”. Tað fyrsta, vit minn­ast, gekk hann hús úr húsi og hjálpti fólki við “sjálvuppgávuni”. Tá varð alt givið upp. Neyt, eplir, seyð­ur. Hann sat í kommununi flestu ár, sum formaður. Hann segði frá mongum stuttligum komm­unu­ fund­um, ikki minst tá sjálvupp­gáv­ urnar skuldu gjøgn­um­gang­ast. Um ikki onkur var, sum hevði givið ov lítið upp. Og tað var “óluksáligt, sum tey vistu væl”. Eisini vóru gom­ ul fólk, sum “vóru upp á lívi” tí eitt bræv var komið, og bóðu tey hann væl­signaðan koma og lesa tað og svara tí. Hann var í nevndini í ung­manna­ felagnum Sólarris í nógv ár, flestu, sum formaður. Og tað var ikki smá­ vegis tíð, sum var brúkt í og við Sólarris. Nú bygdirnar fækkaðust í fólkatalið, helt hann tað vera skila­gott, síðstu ungmannaveitslu hann var við at fyriskipað, at fólki í hinum bygdunum í kommununi vórðu boðin við. Og eins nógv, sum Sólarris fylti á yngri árum, var tað kirkjan og tíðin sum kirkjutænari, deknur, sum tók tíð nú á eldri árum. Okkum børnum eggjaðu for­ eldur okkara til lestur og lær­dóm. Hann fylgdi væl við abba­børn­ un­um, hvussu gekk og hvat tey gjørdu. Spentur. Tann eggjanin er tagnað, men orðini eru fest væl í minni. Tann eini tímin kemur hjá okkum øllum. Viggo á Mølini spurdi á sinni pápa “nær er dómadagur”. Teir vendu hesum og vóru samdir um, at hann man vera, tá tann ein­ staki fer heimi frá. Viggo var tá gam­al, og bíðaði eftir deyðanum. Pápi okkara væntaði at liva nógv ár afturat, og gjørdi seg til at fara á ferð í “fótasporum Luthers” næsta ár. Vildi bíða, til hann var vorðin frískur og aftur hevði fingið megi og mátt. Ikki vardi okkum at hann á seinastu uttanlandsferð kom heim lagdur í hvítar fjalir. Nú hava bæði foreldur okkara latið eyguni aftur seinastu ferð foldum á. Við hesum fáu orðum lýsa vit frið yvir minni um pápa okkara, Hanus undir Leitinum. Børnini MINNINGARORÐ