mánadagur 11. juni 2018síða 6

Mánadagur 11. juni 2018 · Nr. 65 6 Sosialurin FØÐINGARDAGUR HINS GRÁBEINTA? Ein søga sigur, at hendan dagin í 1656 var 11. juni á sett ur sum dagurin fyri 1. termin – tá rentur og avdráttir skuldu gjaldast. Tí verður dagurin eisini kallaður »fandens fødsels- dag«. Hesin dagur er eisini 11. desember, tá 2. termin skuldi gjaldast. Onkur óvissa er kortini um dagin, tí onnur søga sigur, at dagurin varð ásetturí 1888... ELDRI BUSH 94 Í morgin fyllir George H. W. Bush, sum var am er ikanskur forseti frá 1989-1993, 94 ár. Hann hevur í sein ast uni verið sjúkur. Kon an Barbara doyði 17. apríl í ár. NØVN Send hugskot, myndir, greinar ella annað til novn@sos.fo Jóhannes Rubeksen deyður 92 ára gamal Hann var seinasti stjórin á Telegrafstøðini og elsti SSB skótin í Føroyum Fríggjadagin bórust deyðs- boð ini av Jóhannes Rub ek- sen í Havn. Hann gjørdist 92 ára gamal. Jóhannes Rubeksen var úr Havn, sonur Sámal hjá Hans í Smiðjustovu og Thom inu, sum var av Toft- um, dótt ir bóndan Jógvan Norði. Jóhannes var giftur við Sól run, sum var dóttir navn- fromu Andreu Árting og Jó- ann es Árting, sum búðu á Heygs breyt í Havn. Sólrun doyði 4. juni í 2014 87 ára gom ul. Jóhannes vaks upp í M. A. Wint h ers gøtu, har pápin hevði bygt upp í húsini hjá pápa sínum. Upprunahúsini hjá Rub- ek s en fólku num stóðu á Hús- a brúgv á økinum eystan fyri Havn ar kirkju. Jóannes Rubeksen gekk í kommunuskúlanum, real- skúl a num og á stud ent a- skeið num, har hann tók prógv í 1944. Í sendingini Meg minn ist hjá Jógvan Arge fyri tveim- um ár um síðani greiddi Jó- ann es millum annað frá, at hann í 1939 var hann í Dan- mark við skúla børn unum. Har vann hann ein flúgvitúr yvir Keyp mann a havn, sum var eitt stórt upplivilsi. Eftir skúlaárini ar beiddi Jó annes fyrst á Lands bóka- savn i num og síðani á ís gerð- ini hjá Valdemar Lützen. Hersetingin í 1940 var eitt stórt um skifti, og fleiri krav- gong ur vóru til frama fyri Merk i num. Skúlin var altíð myrk a lagdur. Havn in var fyri fleiri bumbuálopum. Men tað var á Tele graf støð- ini, at Jóhannes virkaði tey flestu av sínum virkisár um. Hann byrj aði har í 1948 og var har í 43 ár til 1991. Jóhannes byrjaði sum fjar rit ari, var síðani á skriv- stov uni og at enda stjóri á støð ini, sum Stóra Nordiska slepti í 80'unum. Har var hann tann sein- asti stjór in, og nú hann legði ár ar nar inn, hevur hann ver- ið pen sjónistur í 27 ár. Mesta starvsfólkatalið á Telegrafstøðini var 64. Helvt um helvt telefongentur á rík- is tel e fonini og fjarritarar og tekn ik arar á Tórshavn radio. Nýggj telegrafstøð kom í kalda krígnum við tjúkkum bet ong múrum og stálplátum fyri videyguni. Jóhannes og Sólrun bygdu undir Svartafossi, har tey búði øll árini, til tey fluttu á Boðanesheimið, tá tað lat upp á heystið í 2012. Í frítíðini hevur Jóannes eitt nú dansað í Dansifrøi og ver ið limur í Lions. Hann hevur eisini verið virk in skóti í skótaliði Sig munds Brestissonar. Tá skót al iðið fylti 90 segði Mar ius Rein í røðu síni, at elsti SSB-skótin í Føroyum er nakr ar fáar dagar eldri enn skót a liðið. Tað var Jóhannes Rubeksen. Eitt sindur um dagin 12. juni: Hendan dagin í 1929 varð Anne Frank bor in í heim. Hon skriv- aði »Dag bók Onnu Frank« og doyði í týskari týn ing ar legu í 1945. Hendan dagin í 2014 andaðist Elin Mort en- sen, 94 ára gomul. Hon var rit høv un dur og týð- ari og lærari í Nonnu- skúl a num í Havn Undir krígnum gjørdu týsk flogfør stór- an skaða á føroysk fisk- iskip. Men hendan dag- in í 1941 eydnaðist tað Ge org Joensen av Eiði, skip ara á Thor úr Sør- vági, at skjóta eitt týskt flog far niður. 13. juni: Hendan dag in í 1813 var Andre- as Christian Lüt zen, lær ari og keyp mað ur í Tórshavn, løg tings mað- ur, lands tings mað ur, dekn ur og organistur og mangt annað borin í heim. Hann kom til Føroya av til vild, tí hann mest sum til stuttleika hevði søkt lær ar a starv í Havn. Hann er fyrsti lærari við Al múguskúlan í Havn, sum varð settur á stovn í 1838. A. C. Lützen er ætt- fað ir til øll, sum eita Lüt zen í Føroyum. Hann gift ist við Evu Margretu úr Bai an stovu í Havn. Ein abb asonur hansara var A. C. Evensen, prest- ur og próstur. A. C. Lützen doyði 25. juli í 1974 meðan hann helt væl kom urøðu fyri kongi á Kongabrúnni, sum fekk navnið av hesi vitjan. A. C. Lützen og Eva Marg reta fingu sjey børn, seks synir og eina dótt ir, Anna, sum giftist Jens Christ ian Evensen, prósti. Hendan dagin í 1525 gift ist Martin Luther Kath arinu von Bora og breyt harvið lógina, ið bann aði rómversk- katólskum prestum og munk um at giftast. Jóhannes Rubesen var giftur við Sólrun f. Árting. Tey búðu undir Svartafossi og áttu sonin Árna 20 ár síðani bankaavtaluna Tað stóð nógv á hjá Poul Ny rup Rasmussen, tá hann skuldi skipa stjórn eftir fólka tings valið 11. mars í 1998. Allar kanningar góvu teim um borgarligu meiri- lut an, so tí var tað heldur ó vænt að hetta kvøldið, tá Ny r up kundi telja upp í 90 fólka tings limir – um hann taldi tann nývalda Jóannes Eid es gaard úr Føroyum við. Føroyski Javn að ar flokk- ur in hevði gjørt greitt í val- stríð num, hann floksins um- boð fór ikki, sum altíð varð gjørt higartil, at ger ast part- ur av danska Javn að ar flokk- i num. Og tí kundi Ny rup ikki uttan víðari telja Jó ann es Eidesgaard við sum numm- ar 90. Fundur var á hægsta stað millum topp ar nar í før oyska og danska Javn að ar flokk i- num 19. mars har avtala varð gjørd um, at Jóannes Eid es- gaard ikki fór at fella stjórn- ina. Aft urfyri fekk Jóannes Eid es gaard eitt lyfti: – Hetta skjalið vit hava fing ið, skapar fortreytir fyri eini góðari loysn, segði Jó- annes Eidesgaard og vísti á eina tilsøgn um at aft ur- gjald ingin av skuldini skuldi ikki ganga út yvir væl ferð- ar sam fel agið soleiðis, sum krep pu til tøkini gjørdu í 1993. Løgtingsval var í Før- oy um 30. apríl, og Jó ann es Eidesgaard kom ikki í samgongu. Full- veld is lands stýr ið við Anfinn Kalls berg sum løgmanni var skip- að, og 10. juni gjørdu nýggja stjórnin og nýggja full veld is- landsstýrið semju um skuld ina – sum millum annað hevði við sær, at lánið upp á 500 mill i óni r fall burtur í gjár – 10. juni í 2018.