hósdagur 12. juli 2018síða 13

FRÍGGJADAGUR 13. JULI 2018 SOSIALURIN 79 13 máldur og vigaður eftir húsunum, bilinum ella klæðunum, sum tey ganga í. – Her hevur útsjóndin ongan týdning. Tú verður máldur eftir, hvat tú inniheldur, og hvør tú ert innaní. Og verður tú til dømis boðin í eitt brúdleyp, so er ikki neyðugt at hugsa um, hvat tú skalt fara í. Tað er líkamikið. Tað einasta, sum telur, er, at tú kemur í brúdleypið, sigur Hjørdis, sum leggur áherðslu á, at hóast Eysturgrønland er hart rakt, tá talan er um rúsdrekkamisnýtslu, arbeiðsl­oysi og sjálvmorð, so er opin­leikin, blídni og beinasemi millum eysturgrønlendingar nakað heilt serligt. – Eysturgrønlendingar eru ótrú­liga opnir og fevnandi. Teir eru forvitnir og hjartagóðir, teir koma við fiski og vilja einki hava aftur­fyri, og teir geva, sjálvt um teir ikki hava nakað sjálvir. Her er veru­liga ongin fjald dagsskrá, sigur Hjørdis Viberg, sum eisini vísir á, at í Tasiilaq tuska fólk heldur ikki avstað til okkurt alla tíðina, og at familjurnar hava stundir til at hugsa sær saman á ein heilt annan hátt enn aðrastaðni. Úr serligum tilfari Hjørdis ásannar, at tað er neyðugt at vera gjørdur úr heilt serligum til­fari, um ein skal trívast í einum so fjarskotnum og avbyrgdum býi sum Tasiilaq, har tað búgva umleið 2000 fólk, og har samfelagið er so ómeta­liga nógv øðrvísi. – Hetta er eitt øgiliga serligt stað. Sivilisatiónin er nógv yngri her enn í Vesturgrønlandi, og her sæst veiðimannamentanin fram­ vegis týðiliga. Og so eru vit so ómetaliga langt burtur frá øll­um. Tað tekur tveir tímar at flúgva til Nuuk, og her plaga vit at siga, at okkara nærmasti býur er Reykja­ vík, greiðir Hjørdis frá. Fyri at trívast í einum so av­ byrgd­um býi, har tey til dømis hvørki hava biograf ella svimjihøll, og har fyrsta kaffistovan júst er latin upp, er alneyðugt at fáa sær onn­ur áhugamál, sigur Hjørdis og leggur afturat, at hjá teimum hevur framúr­skarandi vakra náttúran nógv størri týdning enn eitt nú ein biografur. Tey hava bæði hundasletu, kava­skutara og bát, sum tey hava stóra gleði av. Synunum dámar væl hunda­sletur, skíð og kavaskutara, sigur Hjørdis og greiðir frá, at í fjør vann yngri sonurin hjá teimum hunda­sletukappkoyringina hjá børn­um. Tað er fyrstu ferð, at eitt barn, sum kemur uttaneftir, hevur vunnið kappingina við hunda­ sletum í Tasiilaq. Lært at vísa tollyndi – Okkara børn funnu skjótt útav, at tað er ikki ein sjálvfylgja, at øll børn hava eina mammu og ein pápa, at tey fáa mat og hava eitt stað at sova. Tað er heldur ikki vesi ella vatn í øllum húsum, og syninir hjá okkum sóu tí skjótt, hvussu gott teir høvdu tað. – Teir lærdu beinanvegin at hava umsorgan fyri øðrum og at verða tollyntir. Tað er ein lær­ dómur, sum tú ikki kanst lesa tær til, og sum er ómetaliga góður at hava við sær víðari í lívinum. – Tað er alt ov lítil toleransa í heiminum, har hugburðurin nógva­staðni er, at so leingi, sum eg havi tað gott, so leggi eg einki í onnur, sigur Hjørdis, sum sjálv hevur lagt stóra orku í sjálvboðið sosialt arbeiði í eysturgrønlendska býn­um, har sjálvmorð er orsøkin til ein fjórðing av andlátunum á hvørjum ári. Tað ringasta er sjálvmorðini Hagtølini vísa, at sjálv­morðs­títt­ leikin er dupult so stórur í Eystur­ grønlandi sum aðrastaðni í landi­ num, har hann samanborið við onnur lond eisini er stórur. Eftir tvey sjálvmorð og eitt morð í Tasiilaq innan eina viku í januar í fjør, var Hjørdis við til at stovna Reyða Kross í býnum. – Vit royna at taka okkum av teim­um ungu og vitja tey eldru, sum ikki altíð hava tað so gott her í býnum. Eg eri eisini við í Red Barnet, sum hevur deild her, sigur Hjørdis, sum umframt at vera skúlastýrisformaður eisini er limur í krepputilbúgvingini, sum verður kallað saman, tá sjálv­ morð, vanlukkur ella morð henda í býnum. Sjálvmorðini eru nógv, men tíbetur eru morðini ikki nógv í tali, sigur hon. – Sjálvmorðini eru tey ringastu at fyrihalda seg til. Tað kann vera øgiliga deprimerandi, og tað krevur, at ein sjálvur er væl fyri sálarliga. Vit hava jú verið her so leingi, at vit kenna sum oftast við­komandi ella familjuna, sigur Hjørdis, sum leggur stóra áherðslu á at greiða sínum egnu synum frá, at sjálvmorð er ongin loysn. – Sjálvmorð er so útbreitt her, og sum mamma kann eg onkuntíð stúra fyri, at okkara synir læra, at soleiðis loysir ein trupulleikar. Tí geri eg nógv burtur úr at læra teir, at einki er so ringt, at ein ikki kann tosa um tað, sigur Hjørdis, sum greiðir frá, orsøkirnar til tey nógvu sjálvmorðini eru nógvar og saman­settar. Hon heldur, at ein orsøk er, at tað eru so nógv ung, sum ikki hava fingið ta barlastina, sum tey Hjørdis Viberg tekur í næstum við sum kommunustjóri í Eysturgrønlandi