hósdagur 12. juli 2018síða 20

FRÍGGJADAGUR 13. JULI 2018 SOSIALURIN 79 20 ÁRNI GREGERSEN U pprunaliga var hetta eitt mál fyri Tjóðveldi, men nú tekur øll tingskipanin undir við Búskapar­grunni Føroya. Tá ið málið var endaliga sam­ tykt í tinginum 24.apríl at­kvøddu øll í tingalinum fyri broyt­ing­ar­ uppskotinum hjá Kristinu Há­ foss, landsstýriskvinnu við fíggjar­ málum, uttan Pauli Trond Petersen úr Tjóðveldi. Seinastu broytingarnar í lógini um Búskapargrunnin gera grunnin til eitt amboð, sum skal brúkast at forða fyri stóru sveiggjunum í før­ oyska búskapinum. Við nýggju ásetingunum í lóg­ini fær Búskapargrunnur Føroya við tíðini eitt stórt og muna­gott fæ. Fæið skal nýtast sum bú­skapar­am­ boð, tá arbeiðast skal fyri at røkka enda­málunum í lógini. Harafturat kemur grunnurin at virka sum eitt filtur á inntøkusíðu landsins, har inntøkur, ið sveiggja nógv einstøk ár, verða javnaðar. Eisini verða til­feingis­inn­tøkur­ nar frá fiskivinnu og alivinnu beindar ígjøgnum og javnaðar yvir ár, áðrenn tær verða goldnar inn á ár­ligu løgtingsfíggjarlógina. Seinastu broytingarnar í lógini um grunnin fara eftir ætlan at gera, at Búskapargrunnur Føroya við tíðini fær eitt stórt og munagott fæ. Fæið skal nýtast sum bú­ skapara­mboð, tá arbeiðast skal fyri at røkka endamálunum í lógini. Harafturat kemur grunnurin at virka sum eitt filtur á inntøkusíðu land­sins, har inntøkur, ið sveiggja nógv einstøk ár, verða javnaðar. Sveiggini í búskapinum Øll sum hava innlit í føroyskan bú­ skap vita, at stóru sveiggini í inn­ tøkunum gjøgnum árini hava verið størstu avbjóðinganar í almenna bú­skapinum. Hetta er galdandi fyri allar sam­ gongur, sum hava sitið. Tá niðurgongd er – kanska ser­ liga í fiskiskapinum – so rakar hetta samlaða búskapin so ógvusliga, at vit ofta hava fingið munandi verri tíðir í Føroyum. Tað eru aðrar skipanir, sum virka á sama hátt og í dag er tað skipanin við ALS og arbeiðsloysisskipanini, sum er mest konjunkturjavnandi í Føroyum. Tann skipanin virkar soleiðis, at sjálvt um løntakarar missa arbeiðið, so ger arbeiðsloysistryggingin, at hesi fólk framvegis hava eina inn­ tøku. Búskapargrunnurin fer at virka á tann hátt, at av øllum yvir­skoti­ num hjá landskassanum, so skal ein fimtingur av yvirskotinum undir 200 milljónir gjaldast í Bú­ skapar­grunnin. Loypir meira av, so skal helvtin av tí, sum er omanfyri 200 milljónir krónur gjaldast í grunnin. Hesin mátin at gera tað uppá, ger, at peningurin, sum fer í grun­ nin ikki kann brúkast til íløgur og til gjaldføri í góðum tíðum. Ætlanin er, at hetta virkar tálm­andi, tá ið tíðirnar eru góðar. Sam­stundis er hetta javnandi fyri búskapin uppá longri sikt. Eitt annað, sum stendur í lóg­ ini er, at tá ið tíðirnar eru verri, tá kann avkastið frá pengunum í grunninum gjaldast inn til rakst­ urin á fíggjarlógini. Hetta hevur við sær, at landskassin fær nýggjar inn­tøkur, tá ið vit annars raka lág­ konjunkturin. Tilfeingisgjaldið Búskapargrunnurin skal eisini brúkast til at javna til­feingis­inn­ tøkurnar frá fiskivinnuni og frá alivinnuni. Royndir vísa, at inn­ tøkurnar í hesum vinnum kunnu sveiggja og ti hevur tingið sam­ tykt, at inntøkurnar frá okkara høvuðsvinnunum ikki fara bein­ leiðis í landskassan, men umvegis Bú­skapargrunnin. Hetta verður gjørt soleiðis, at ein fast­ur partur av hesum inntøkum fer beinleiðis í landskassan, meðan rest­in fer í Búskapargrunnin. Hear inntøkurnar – altso um­ framt fasta gjaldið til fíggjarlógina – fara so í grunnin og verða so goldn­ar inn á fíggjarlógina yvir sjey ár í sjey eins stórum pørtum. Tað ger, at fáa vit vøkstur, so ávirkar hetta ikki fíggjarlógina brád­liga, men heldur líðandi og javnt. Tær tilfeingisinntøkur, sum verða fluttar beinleiðis á fíggjar­ lóg­ina eru upp til 250 milljónir frá fiski­vinnuni og 150 milljónir frá ali­ vinnu­ni – restin verður so javnað yvir sjey ár. Orsøkin til, at allar tilfeingis­ inn­tøkurnar ikki verða partur av støðisfæi grunsins, ella at allar tilfeingisinntøkurnar ikki verða javn­aðar yvir sjey ár er, at bæði undan­farna og nú­ver­andi sam­ gonga hava ásett til­feingis­inn­ tøkur og brúkt hesar til at breiðka skatta­grundarlag landsins við. Hetta hevur givið rúm fyri mun­ andi skattalækking í lands­skatti­ num hjá føroyingum í 2012 og 2016. Mett verður at landsskatturin samanlagt er lækkaður umleið 500 mió. kr. við hesum báðum skatta­ lættum. Tilfeingisinntøkurnar frá fiski- og alivinnuni eru tí, í ávísan mun, komnar í staðin fyri vanligan inn­ tøku­skatt frá føroyingum. Við hesi broytingini, sum Løg­ ting­ið samtykti í vár, verður tryggjað, at allur framtíðarvøkstur í tilfeingisinntøkum verður javn­ aður yvir fleiri ár, og kemur harvið at virka javnandi fyri virksemið og bú­skapin. Búskapargrunnurin fer at hava eina inntøku afturat. Verður avgjørt at einskilja almennar fyri­ tøkur, so sigur lógin at hesin pen­ ing­ur fer í grunnin og ikki bein­ leiðis inn á fíggjarlógina. Hesin peningur fær tí ikki bein­leiðis ávirkan á raksturin hjá landinum, men verður ein partur av Búskapargrunninum. Útgjald Búskargrunnurin fer at hava tvey sløg av útgjøldum. Annað er realvinningurin hjá grunni­num, sum tá ið landskassin ikki hevur vøkstur, verður goldin út. Hetta er røktin av pengunum í grunninum og tað avkast, sum hendan røktin gevur. Hetta útgjaldið verður eisini BÚSKAPAR­ GRUNNURIN ER KLÁRUR AT FARA AT VIRKA POLITIKKUR Broytingarnar í lógini um Búskapargrunn Føroya eru samtyktar og grunnurin er klárur at fara at virka Tað er Kristina Háfoss, landsstýriskvinna við fíggjarmálum, sum legði broytingauppskotið fram