týsdagur 16. november 2004síða 9

16 Nr. 219 - 16. november 2004 Nr. 219 - 16. november 2004 17 Stóra fjøldin, sum var savnað í Norður- landahúsinum fríggjadagin, var nokk besta prógvið um, hvussu stóran týdn- ing arbeiðið hjá Føroya Felag móti Krabbameini hevur havt fyri óteljandi føroyingar hesi 25 árini, felagið hevur verið til HÁTÍÐARHALD Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Myndir: Jens K. Vang – Vónandi verða tað ikki fleiri hátíðarhald av hesum slagi hjá Føroya Felag móti Krabbameini. Veruligi há- tíðardagurin verður tann dagin, tað ikki longur er tørvur á einum slíkum fe- lag, og vit ikki longur kenna sviðan av krabba- meini. Tí tá er endamálið hjá felagnum rokkið, segði Jákup N. Olsen, formaður í Føroya Felag móti Krabba- meini, í vælkomstrøðuni á 25 ára hátíðarhaldinum hjá felagnum fríggjadagin. Og tað var ikki bara formað- urin í felagnum, sum eisini nýtti høvi at takka fyri stuð- ul og hjálp. Jóannes Eides- gaard, løgmaður og verji hjá felagnum, mundi seta orð á tað, sum nógv hugs- aðu, tá hann minti á, hvussu ómissandi arbeiðið hjá hes- um felagnum er. - So ella so er krabba- mein ein partur av lagnuni hjá okkum øllum, tí vit kunnu ongantíð vera vís í, nær ella hvønn sjúkan rakar næstu ferð. Hóast løgmaður ásann- aði, at vit á granskingarøki- num innan krabbamein enn eru eftirbátar í mun til onn- ur Norðurlond, vísti hann á, at Føroya Felag móti krabbameini allatíðina hevur fylgt við gransking- ini aðrastaðni og megnað til fulnar at umseta sína vitan til gerðir, millum annað í tí stóra arbeiðinum, sum hjálparbólkarnir hjá felag- num gera. - Endamálið hjá felag- num er at birta vón - eitt endamál, sum felagið ong- antíð hevur mist úr eygsjón og eigur størstu virðing og besta skoðsmál uppiborðið fyri, segði Jóannes Eides- gaard. Hagtølini Samanbera vit føroysku hagtølini yvir krabba- meinstilburðir við eitt nú tey donsku og íslendsku, eru føroysku tølini fram- vegis lutfallsliga lág, men tað er onki yvir at dylja, at í nógvum førum ganga tølini skeiva vegin, staðfesti Erik Wandal, lækni og nevndar- limur í Føroya Felag móti krabbameini, tá hann legði fram nýggjastu hagtølini yvir krabbameinstilburðir í Føroyum. Serliga eru tað tilburðirnir av lunga- og húðkrabba, sum eru øktir nógv hesi seinastu árini. Hinvegin eru hetta tey sløgini av krabbameini, har læknar vita mest um or- søkirnar, og har fólk sjálvi kunnu gera sítt til fyri at minka um vandan við at leggja av at roykja og lata vera við at útseta seg fyri óneyðuga nógvari sól og annars royna at liva heilsu- gott. Havandi í huga, at al- samt fleiri føroyingar ger- ast tilvitaðir um týdningin av at røra seg og eta heilsu- gott, kunnu við siga, at Føroya Felag móti Krabbameini 25 ár Hátíðarhildu vónina Klingran í Norðurlandahúsinum var meir enn fullsett, tá Føroya Felag móti Krabbameini hátíðarhelt 25 ára dagin fríggjadagin Veruliga hátíðarhaldið verður tann dagin, vit ikki longur kenna sviðan av krabbameini, segði Jákup N. Olsen, formaður í felagnum í vælkomstrøðuni til nógvu áhoyrarnar Tann gátuføra vónin og hennara styrki var evnið í røðuni hjá Kristinu Hammer, sjúkrarøktarfrøðingi og phd-lesandi - Krabbamein er ein partur av lagnuni hjá okkum øllum, tí ongin veit nær ella hvønn, sjúkan rakar næstu ferð, segið Jóannes Eidesgaard, løgmaður og verji hjá felagnum, og setti soleiðis orð á tað, tey flestu mundu hugsað glottar eru at hóma, hóast hagtølini ikki eru tey bjart- astu í løtuni. Vónin - ein gáta Vónin var evnið í fyrilestr- inum hjá Kristiannu Hammer, sum sjálv hevur starvast á krabbameins- deildum í Danmark og í løtuni granskar og skrivar ritgerð um vón og vónloysi hjá krabbameinssjúkling- um. Kristianna greiddi frá, at hóast vónin enn er ein óskiljandi gáta fyri lækna- vísundina, so er tað als ongin ivi um, at hon spælir ein stóran leiklut, ikki bara fyri hvussu tann krabba- meinsjúki klárar at liva við sjúkuni, men eisini fyri útlitunum fyri at gerast frískur aftur. Eisini tey nærmastu skulu geva sær far um, hvussu stóran týdning teirra atburður og tað, tey siga við tann sjúka, kann hava, tí eins og tað ber til hjá menniskjum at geva vón, er tað líka skjótt at taka vónina frá einum med- menniskja. - Vit eiga altíð at virða mátan hjá tí einstaka at skapa vón og meining í lívinum og stimbra tann sjúka til at geva sjúkini pláss. Tí uttan mun til, um tann sjúki verður frískur ella ikki, hevur sjúkan so nógvar broytingar við sær, at pláss má verða fyri teimum, um tann sjúki og tey nærmastu skulu kunna liva og vera saman sum heil menniskju, segði Kristi- anna Hammer millum ann- að í sera hugtakandi fyri- lestrinum. Bitið úr krabba- klónum Og vónin er væl grundað, eisini vísundaliga nýtti Pál Weihe yvirlækni høvi at minna á. Ljósið frá vís- undini lýsir alsamt bjartari, og vit liva ikki longur í myrku miðøldini, har ræðsla og hjálparloysi ráddi, tí sjúkur vórðu mett- ar sum óloysiligar gátur. - Fyri bert hálvari øld síðani høvdu tuberklar líka fast tak í føroyingum, sum krabbamein hevur nú, men framstig verða gjørd alla tíðina og vit hava góðar grundir til at vænta, at tað, um ikki so langa tíð, eisini fer at eydnast okkum at taka bitið úr krabbaklónum, segði Pál Weihe, tá hann, sum formaður fyri Listafe- lag Føroya alment lat Før- oya Felag móti Krabba- meini plakat av málning- inum "Brot", sum Torbjørn Olsen, listamálari, hevur málað. Málningurin ímynd- ar nøkur ávarandi skýggj, men aftanfyri skýggini, skínur gula ljósið, sum ímynd av vónini. "Á Brúnni" - Ein ljótur, gulgráður ill- vøkstur á skíggjanum. Djúp tøgn. Kreft. Frá eini løtu til aðra var eg vorðin krabba- meinssjúklingur. Uttanfyri var alt tað sama, sum tá eg kom inn á sjúkrahúsið fyri 10 minuttum síðani, men innaní var alt broytt. Við erligum og poetisk- um orðum greiddi sangarin og tónasmiðurin Martin Joensen frá, hvussu tað kendist, tá hann fekk stað- fest krabbamein í tjúkk- tarminum. Nú, tíggju mán- aðir seinni, framførdi Mart- in Joensen fyri fyrstu ferð sangin, hann yrkti eftir skurðviðgerina, har hann setir orð á kensluna av at heimurin steðgar upp og vónina, hann ongantíð sleppur. Sangurin hevur heitið "Á brúnni", tí tað er har, Martin kennir seg at vera í løtuni - hvørki í landi ella á víðopnum havi, men á brúnni, har hann stendur og bíðar, tí ongin veit, um ella nær sjúkan vitjar aftur. Tøkk fyri søgurnar Eitt av hæddarpunktunum á 25 ára hátíðarhaldinum hjá Føroya Felag móti Krabba- meini var útgávan av bókini "Okkara millum", har 20 føroyingar fortelja sína søgu um, hvussu tað kenn- ist at verða raktur av og liva við krabbameini. Hetta eru søgur um at missa ein hjúnafelaga, at síggja onkr- an av sínum nærmastu ger- ast sjúkur ella fáa at vita, at tú ongantíð verður fríksur aftur. Bókin má sigast at vera eitt megnar avrik hjá felagnum, ikki bara tí hon uttan iva kann verða ein ómetalig hjálp hjá øllum, sum verða rakt av sjúkuni, men eisini tí hon kann hjálpa øðrum at fáa innlit í eina svára støðu, sum ofta er so trupul at tosa um. Sum tøkk fyri hvørja ein- staka søgu, endaði formað- urin í Føroya Felag móti Krabbameini hátíðarhaldið við at handa teimum 20 hvør sítt eintak av bókini "Okkara Millum". Tey 20, sum fortelja sína persónligu søgu um krabbamein í bókini "Okkara Millum, fingu handað hvør sítt eintak av bókini á hátíðarhaldinum Martin Joensen framførdi fyri fyrstu ferð alment sangin "Á Brúnni", sum hann yrkti, tá hann sjálvur fekk staðfest krabbamein fyri 10 mánaðum síðani Vegna Lions Club handaði Torfinn Højgaard felagnum stórfinga peningagávu sum stuðul til nýggju bókaútgávuna Hans Henrik Storm, yvirlækni og umboð fyri Kræftens Bekæmpelse handaði Føroya Felag móti krabbameini eina hondgjørda fruktskál úr glasi í føðingardagsgávu C M Y K 17 16