týsdagur 7. august 2018síða 4

Mikudagur 8. august 2018 · Nr. 90 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Áki Bertholdsen –  Kynsligur ágangur ímóti børn­um, er at drepa tað sálar­liga. Tað heldur  Gvøbjørg West, psykoterapeutur  og dag­ligur leiðari í Kris. Tað eru alsamt fleiri og fleiri fólk, sum venda sær til Kris at biðja um hjálp, tí tey hava verið fyri kynsligum ágangi, tá ið tey vøru børn. Kris er ein sjálvboðin hjálpar­felagsskapur, sum vað stovnaður í 2000 við tí enda­máli at hjálpa fólki sum hava verið fyri kynsligum ágangi, tá ið tey vóru børn. Men endamálið er eisini at upp­lýsa um kynsligan ágang við at halda skeið, undir­vís­ ing og við ymsum øðrum átøk­um. 139 í fjør Hesi seinastu árini hava tey ført hagtøl yvir virksemi og tey tølini vísa, at tað eru al­ samt fleiri, sum venda sær til Kris við síni neyð, tí tey hava verið fyri kynsligum ágangi, tá ið tey vóru børn. Í fjør vóru tað 139 fólk, sum vendu sær til Kris, og so­statt fingu tey meiri enn tvær áheitanir um hjálp um vikuna, og gongdin higartil í ár er einki broytt. Hjá nógv teimum flestu, ella hjá 112 fólkum, var tað fyrstu ferð, at tey vendu sær til Kris. Hini høvdu verið í sam­band við Kris áður. Nógv tey flestu, sum venda sær til Kris, eru kvinn­ ur. Av teimum 139 fólkunum, sum vendu sær til Kris í fjør, vóru 107 kvinnur og 32 vóru menn. Men tey vísa eisini á, at nógv, sum venda sær til Kris, eru dulnevnd, og tað sleppa tey eisini at vera. Tað eru ikki bara tey, sum hava verið fyri kynslum ágangi sjálvi, sum venda sær til Kris. Tað eru eisini familju­limir, ella makin, sum venda sær til Kris fyri tey. Men tað eru eisini ung undir 18 ár, ella familjur teirra, sum venda sær til Kris. Í fjør vóru tey níggju í tali, men í 2015 fekk Kris heili 25 áheitanir frá børnum og ung­um undir 18 ár.  – Tey fáa vegleiðing, men eru tey undur 18 ár, skulu tey vísast til barnaverndina ella løgreglu, og tað hjálpa vit teimum eisini við, sigur Gvø­ bjørg West. Tey hava eisini sjálv­ hjálpar­bólkar við fólki, har fólk, sum hava verið fyri kyns­lig­um ágangi, hittast javn­an í bólki. Hinvegin hava tey eisini var­hugan av, at tey, sum eru undir 18 ár, bíða ofta til tey hava fylt 18, tí tey føla seg ikki sum børn, men halda seg vera ov vaksnan til at hoyra undir eina barnavernd. Merkt alt lívið Malan Kjærbo, sosial­ráð­ gevi í Kris, Beinta M. Peter­ sen,  heilsurøktari  og for­ kvinna í Kris, og Gvøðbjørg West, staðfesta, at kynsligur ágang­ur ímóti børnum ávirk­ ar tey alt lívið.  Onkur hevur samanborið kynsligan ágang ímóti børn­ um við sálarligt morð, so stórar avleiðingar hevur tað fyri tey.  Men við teirri røttu hjálpini ber tað kortini til at liva eitt vanligt lív.  Í hesum sambandi hevur Kris sosialráðgeva, psyko­tera­ peut, heilsurøktara og náms­ frøðing til taks, men tey vísa eisini fólki til onnur fakfólk. Fólk, sum hava verið fyri kynsligum ágangi og eru komin víðari í lívinum, eftir at hava fingið hjálp frá Kris, eru eisini leiðarar í sjálvhjálparbólkum, um­ framt at tey eisini eru við á ráð­stevnum og á ymsum átøk­um. – Vanligastu langtíðar­av­ leið­ingarnar av kynsligum ágangi er angist og tunglyndi, og tí eru tey mangan illa før fyri at taka eina úbúgving, ella at hava eitt arbeiði. Men tað eru kortini nógv, sum hava arbeiði og familju, sigur Malan Kjørbo.  Tað er heldur ikki óvan­ ligt, at tey fella í misbrúk av rús­drekka ella rúsevnum. Sum oftast er krenkarin onkur í familjuni, ella onkur, sum barnið annars hevur sam­band við. Og kynsligur ágang­ur er allastaðni, heima við hús, í skúlum, í sam­kom­ um, í itrótti, og aðra­stað­ni. –  Men vit hava eisini dømi um, at har kynsligur ágang­ur er framdur í einum felags­skapi av onkrum slagi, verður tað ikki meldað, tí roynt verður at »avgreiða« tað innan­veggja, uttan at blanda onnur upp í.   Og tey leggja eisini dent á, at tað eru fólk í øllum sam­ felagsløgum, sum fremja kynsligan ágang ímóti børn­ um, eisini fólk í klædn­ingi og slipsi og í høg­um størvum.   Avirkar alla familjuna –  Kynsligur ágangur fær eisini avleiðingar fyri familju­na, tí tey, sum eru rundan um barnið, verða tyngd av skuldarkenslu og ring­ari samvitsku, tí at tey ikki uppdagaðu nakað. Men hinvegin duga børn, sum eru fyri kynsligum ágangi, væl at fjala tað, og tí­skil er tað mangan ringt at síggja. Tey í Kris siga, at tað vísir seg, at kynsligur ágangur er van­ligari í smáum, isoler­að­ um samfeløgum. Og í einum lítlum sam­ felagi er tað eisini verri at boða frá skynsligum ágangi, tí avleiðingin er mangan, at familjur í í tvíningar og tað rakar harðari í smáum sam­ feløgum.  Men annars er tað vón­ leyst at siga, hvussu nógv børn eru fyri kynsligum ágangi, tí eingin veit, hvussu nógv­ur ágangur aldrin verður fráboðaður. So hóast tey í Kris fáa alsamt fleiri frá­boðanir, er tað ikki vist at tað er tí at trupulleikin er veksandi. Tað kann eisini vera tí, at tað eru fleiri sum siga frá. Men tað er eisini ein sann­ roynd, at tað eru eisini mong, sum heldur fara í grøvini við sínum loyndarmáli, tí prísurin fyri at siga frá, er mangan, at familjur syndrast og tað vilja tey ikki taka á seg, so tiga tey heldur fyri frið skyld.  –  Tað er ein ógvuliga høgur prísur at rinda og tað eru summi, sum ikki vilja rinda tann prísin. Men eisini tað fáa tey samvitskubit av, tí krenkarin kanska gera seg inn á onnur børn eisini.  – So tað er ein ræðulig tví­ støða, nógv av teimum, sum eru fyri kynsligum ágangi, heldur Beinta M. Petersen.  Revsingin ov lin Eitt, sum javnan verður ført fram í sambandi við kyns­ ligan ágang ímóti børnum, er, at revsingin er ov lin. Tað eru tey í Kris samd í, tí tey halda ikki, at revs­ingar­ nar standa mát við brots­ verkið. –  Tey, sum verða dømd fyri kynsligan ágang, verða dømd at sita í nakrar mán­ að­ir, ella eitt ár ella tvey í ringasta føri. Tað er hendur seg næstan ikki, at tey, sum verða dømd fyri at gera seg inn á børn, fáa harðari revs­ ing enn trý ára fongsul. Og harafturat verður krenk­arin, sum verða dømd, al­oftast eisini leyslatin, tá ið dóm­urin er sagdur, ímeðan hann bíðar eftir at fara inn at sita.  –  Revsingin er so lin, at tað skakar rættarkensluna hjá teimum, sum hava verið fyri ágangi. Tað skakar eisi­ni rættarkensluna, at tey kunnu vænta at hitta skemmaran á alfaravegi aftur, hóast dómurin er sagd­ ur. Tí eigur skemmarin at fara beint í fongsul eftir ein dóm. Tað eru eisini dømi um, at ein krenkari ger seg inn á børn ímeðan hann bíðar eftir dómi, staðfesta tær tríggjar í Kris. Hinvegin ivast tey eisini í, hvørja nyttu tað ger, bara at tveita ein skemmara í KYNSLIGUR ÁGANGUR Fleiri og fleiri stíga nú fram og boða frá, at tey hava verið fyri kynsligum ágangi. Og tað er gott, tí fáa tey hjálp, ber til at liva eitt vanligt lív Hendan talvan vísir, hvussu nógvar áheitanir um kynsligan ágang, Kris fekk í fjør. Ikki óvæntað eru nógv tær flestu um gentubørn, sum hava verið fyri ágangi KYNSLIGUR ÁGANGUR ÍMÓTI BØRNUM ER SÁLARLIGT MORÐ Revsingin er so lin, at tað skakar rættarkensluna