mánadagur 13. august 2018síða 6

Mánadagur 13. august 2018 · Nr. 92 6 Sosialurin 90 ÁR SÍÐANI CASTRO VARÐ FØDDUR Í dag eru 90 ár liðin, síðani Fidel Castro var føddur.Hann doyði 25. november 2016. Castro leiddi kommunistisku kollveltingina á Kuba í 1959 og gjørdist seinni forseti – eitt starv, hann røkti fram til 2008. Sum forseti kom hann við lívinum undan drápsroyndum, eini CIA innrás og Kubakreppuni, sum mundi elvt til eitt atomkríggj. Tá hann fylti 60 ár var hann heiðraður á forsíðuni í føroyska kommunistablaðnum Fríu Føroyum. Seks ár síðani seinastu grind 1978: Tá ein grind legði beinini í Sandagerði 8. august í 1978 var tað fyrsta grindin í seks ár »Beinbrot, ferðslufløkj­ ur og hepnir útr­óðr­ar­ menn«. Soleiðis ljóðaði yv­ ir­skrift­in á grein í Sos­ i­ali­num 12. auguast í 1978, sum vit endurgeva burturúr her: »Grindin, sum varð funn­in í Nólsoyarfirði týs­kvøldið gjørdi land­ gongd í Sadagerðisvík. Ein maður varð inn­lagd­ ur við beinbroti, men ann­ars hendi lítil og ong­in skaði í drápinum, sum er eitt tað vakrasta, menn vita um í Havn. So kom England við fleiri hundr­að ferðafólkum og bil­ar­nir sluppu ongan veg millum pakkhúsini, fyrr enn løgreglan hevði greitt fløkjuna, Teir 96 hvalirnir, sum vórðu merktir, vóru til sam­ans 652,5 skinn. Onki varð selt av tí, men býtt millum tey, sum lut­tóku í rakstrinum og dráp­inum og upp­rudd­ ing­ini aftaná. Lands­ sjúk­r­a­húsið, Ellisheimið og Hvíld­ar­beimið fingu eis­ini burturav. Býtt varð í 23 báts­ part­ar, 16 skinn til part­ in. 50 fólk eru í báts­ par­t­inum, so 1150 fingu part, tað bleiv trið­ings­ skinn til hvønn. Strøsti hvalurin var 15 skinn, men annars lá meg­in­ part­ur­in um 7-9 skinn. Eins og seinast, tá grind var í Havn hevur bý­ráðið átikið sær at gjalda skaðan, sum fyri utt­an, at ein maður breyt beinið í sjálvum dráp­i­numl var lítil og ong­in. Grindin varð funnin av nóls­oy­ing­um. Hon var fyrst í tveimum bólk­ um, sum vorðu riknir saman í ein. Nógvir bát­ ar vóru, teir flestu úr Havn og Nólsoynni og nakr­ir úr Eysturoynni. Raksturin og dráp gingu bæði skjótt og væl, men tá hvalirnir skuldu takast upp á eyst­ara molan, gekst ikki so væl. Ongin krani var til taks á landi, so teir læntu kranan á Dúgv­uni, men hetta roynd­ist ikki væl, onkur hval­ur fór til botns. Seinni kom so kranin hjá Skipasmiðjuni og tá gekst betri. Beint eftir drápið kom England úr Es­ bjerg og seinni um kvøld­ið kom Smyr­il, so har gjørdist ógv­u­ liga trongligt á eyst­ari bryggju hetta góð­veð­ urs­kvøld­ið. Tvær ferð­ ir noydd­ist løg­regl­an oman at greiða ferðsl­ una, tí bilarnir sluppu hvørki aftur ella fram. Annars var friðarligt í býnum um náttina, sig­ ur løgreglan. Seinast grind doyði í Havn var 17. oktober í 1972. Tá løgdu 54 hval beinini. Seksuallæra førir til fría fosturtøku Tað skrivaði Dag­blað­ið á for­ síð­uni fyri 40 ár­um síðani 1978: Tíggju skúla­nevnd­ar­ lim­ir mót­mæla ætlanini at skipa sek­s­u­al­und­ir­ví­s­ing í skúlu­num. Teir vilja eisini hava kristn­i­und­ir­vís­ing­ina broytta. – Vit meta, at seks­u­al­und­ ir­vís­ing í fólkaskúla okkara er púra ó­neyðug, og verður tvørt­ur­ímóti til óbótaligan skaða fyri ungfólk okkara. Í grann­a­lond­u­num hev­ ur gong­d­in ver­ið, at tann tvungna seks­u­al­und­ir­vís­ ing­in bleiv dura­hell­an til frí­ an abort. Soleiðis siga 10 skúla­ nevnd­ar­lim­ir í einum skrivi til ting­ið, sum í løtuni viðger eitt upp­skot til nýggja fólka­ skúla­lóg. Soleiðis skrivar Dagblaðið 25. au­gust í 1978. Vit endurgeva víðari úr for­síðu­grein­ini í Dag­blað­ num: »Teir vísa á, at í við­merk­ ing­u­num til uppskotið um seks­u­al­und­ir­vís­ing og annað stend­ur, at nú er hetta vorðið kravt, at hesi evni í hóskandi muni skulu koma upp í ta van­ligu undirvísingina. – Vit loyva okkum at spyrja: Hvør hevur kravt hetta? Frá for­eldr­u­num er hetta krav ikki komið. Vit kenna tað sum okkara skyldu at gera vart við hetta, og vit eru sannførdir um, at vit hava ein rætti­liga stóran part av fólki­num aft­an fyri á­skoð­an okkara, skriva skúla­nevnd­ar­lim­ir­nir, sum sam­stund­is mót­mæla, at seks­u­al­und­ir­vísing –  uttan lóg­ar­heim­ild, kort­ini fer fram í summu­m skúlunm. Teir gera eisini við­merk­ ing­ar til aðrar greinar í lóg­ar­ upp­skot­i­num. Skotið er m. a. upp, at frammandar trúgv­ir og lívsáskoðanir kunnu verða skúlafak. Teir halda, at tað er ógrundað, at børn­ ini skulu læra hetta og mæla til, at hetta verður strikað í lógini. Ikki bundið Viðvíkjandi kristn­i­und­ir­vís­ ing siga skúla­nevnd­ar­lim­ ir­nir, at henda undirvísing eig­ur ikki at vera bundin til eina ávísa kirkju­læru, hvørki ta ev­an­ge­lisk-lurth­ ersku ella nakra aðra. Teir siga, at hetta hev­ur havt trup­ull­eikar við sær, so­leið­ is at frí­kirkju­fólk hava kent seg noydd at taka børn síni úr kristn­i­tím­u­num. Lær­ar­ ar, sum standa í øðr­um trú­ ar­flokk­um, hava havt somu trup­ul­l­eik­ar í sambandi við kristniundirvísing. – Vit meina, at hetta hoyr­ ir ikki heima í okk­ara sam­ felag , og nú ætl­anin er at fáa eina nýggja skúl­a­lóg, sum eft­ir upp­skot­i­num at døma verður ógv­u­liga rúms­hátt, eig­ur hetta at kristn­i­und­ir­ vís­ing­in er bundin at ávísari kirkj­u­læru, at verða broytt. Sum undirvís­in­g­ar­tilfar í kristni eigur Bíbl­i­an, og tá ser­liga Nýggja Testa­menti, við søgum frá Jesusar lívi, at verða nýtt, siga skúl­a­nevnd­ ar­lim­i­r­nir. Teir gera eisini við­merk­ ing­ar til lógargreinina um set­an av lærarum og krevja, at reglurnar verða ó­broytt­ar, soleiðis, at av­gerð­ar­rætt­ur­in at seta lærarar verð­ur ver­ andi hjá teimum fólkavaldu um­boð­u­num í kommunum, t. v. s. skúl­a­nevndunum. Ikki óavmarkað Samært uppskotinum skal lands­stýrið seta ein lands­ skúla­stjóra, sum skal verða leið­ari av skúlafyristingini. Skúl­a­nevnd­ar­lim­ir­nir siga, at tað eig­ur at vera nevnt eitt tíð­ar­skeið. Tað er ikki rætt, at ein slík­ur mað­ur skal sita ó­av­mark­aða tíð, halda teir. Skúlanevndarlimirnir, sum hava skrivað und­ir við­ merk­ing­ar­nar til tingið, eru hesi: Martin Nielsen, Vatnsoyrar, Maria á Lakjuni, Fuglafirði, Jógvan Tróndheim, Klaks­ vík Jógvan á Dul, Tórshavn, Ása Norðberg, Vágur Mar­ius Jóanesarson, Vest­ manna Esm­ar Simonsen, Fuglafirði Mikkj­al á Bergi, Klaksvík Svenning av Lofti, Tórshavn Evald Norðberg, Hvalba«