mánadagur 27. august 2018síða 6

Mánadagur 27. august 2018 · Nr. 98 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hóast hóttanin um eitt altoyðileggjandi atomkríggj ikki hongur yvir okkum, er tað greitt, at heimurin enn er býttur upp í tvey. Tey góðu, við USA á odda, og tey minni góðu, har Russland og Kina ganga á odda. Danjal av Rana Einaferð í tíðini høvdu Føroyar ein stóran strategiskan stórpolitiskan týdning. Staðsetingin mitt í Norð­ ur­atlantshavi gjørdi, at Føroy­ar lógu væl fyri sum hernaðar­støð hjá teim­um, sum vildu hava ræðis­rætt­ in í Norðuratlants­havin­um. Nýggj tøkni gjørdi tó, at týdn­ ingurin av Føroyum fánaði, og at enda var NATO-støðin niðurløgd, og hernaðarliga nærveran minkaði týðiliga. Nógv bendir tó á, at áhugin fyri Føroyum á stórpolitiska mót­in­ um er um at kykna aftur, og í hesi samrøðuni við Carlu Sands, sendi­ kvinnu amerikanska forset­ans til Keyp­mannahavnar, er ikki sørt, at ein hoyrir ekkó frá kalda krígnum. Tað er ikki heilt ókent, at út­ lendsk­ir diplomatar vitja í Føroy­ um, men seinastu árini hava alsamt fleiri frá stórveldunum lagt leiðina fram­við Føroyum. Umframt Carlu Sands og Rufus Gifford, undangongumann hennara, hava fleiri aðrir amerik­ ansk­ir diplomatar vitja í Føroyum, millum annað Ray Mabus, sum tá var herflotaráðharri. Hetta var í 2016. Seinastu árini hava bæði bretskir og russiskir ráðharrar vitja Føroyum, umframt at senditoymi úr bæði Kina og Japan hava vitjað. Í hesi vikuni koma umboð fyri bæði Japan og Russland at vitja føroyska uttanríkismálaráðið. Carla Sands dylir ikki fyri, at tað er Arktis, sum ger Føroyar áhuga­ verdar á stórpolitiska leikvøllinum. Hon hevur varnast tað sama sum nógvir føroyingar, at á kortum, sum vísa arktiska økið, verður ein stórur umvegur gjørdur, fyri at fáa Føroyar at gerast partur av økinum. Hon ivast tó ikki í, at Føroyar skulu roknast við, tá økið umræður. - Um pólarnir bráðna, fara Før­ oyar at liggja sera væl fyri hjá nýggju handilsleiðunum, sum fara at lata upp. Tí er tað, at bæði vit og til dømis Russland og Kina vísa økinum og tykkum so stóran áhuga, sigur hon. Hon dylir heldur ikki fyri, at enda­málið er at styrkja sambandið millum Føroyar og USA og soleiðis knýta Føroyar tættari at USA og NATO. - Tað týdningarmesta fyri USA er at tryggja ein frælsan handil og tryggja okkum, at handilsleiðirnar í arktiska økinum vera frælsar. Tað eru ikki øll hini stórveldini, sum ynskja tað. Kina hevur langt síð­ani lagt eina ætlan fyri, hvussu teir, hóast teir ikki liggja í arktiska økin­ um, skulu fáa ávirkan og sleppa at stýra handilsleiðunum har, sigur Carla Sands og vísir til fleiri frá­ greið­ingar, sum kinesiska stjórn­in hevur skrivað um evnið, millum annað dreymin um eina nýggja Silki­leið, sum skal ganga gjøgnum Ber­ings­sundið og gjøgnum Íshavið norð­an fyri Russland. Hon nevnir fleiri ferðir í sam­ røð­uni, at USA ynskir fríhandil, og helst ongar handilsforðingar, men sam­stundis er týdningarmikið at tryggja amerikansk og vestur­ lendsk áhuga­mál, tá hóttanir koma frá Eyst­ur­lond­um. - Vit síggja jú, at bæði Russland og Kina til tíðir vísa óhøviskan at­ burð. Tí mugu vit verja okkara sam­ eindu, bæði hvat viðvíkur trygd og handli. Føroyar er ein tílíkur sam­ eindur, sum NATO-paktin áleggur okk­um at verja, sigur Carla Sands. Sigast skal, at Føroyar ikki eru sjálv­støðugur limur í NATO, men verða roknaðar sum partur av danska ríkinum. Serliga Kina tykist vera ein hótt­ an í eygunum á Carlu Sands. - Her tosa vit um heimsins næst størsta búskap, ein økonomiskan risa á heimspallinum. Men okkum hóv­ar ikki, hvussu Kina er farið at bera seg at, sigur hon. Hon greiðir frá, at fyri bara fá­ um árum síðani var nógvur handil mill­um Kina og USA. Nýríkir kines­ arar komu til USA og keyptu verk­ smiðjur og fyritøkur, og amerik­ anarar vóru fegnir um alla hesa út­lendsku fíggingina, sum nú kom inn í amerikanska búskapin. - Men so byrjaðu vit at leggja til merkis, at treytir fylgdu við hes­ um keypunum. Filmsfeløg, sum kines­arar høvdu keypt, byrjaðu at gera propagandafilmar, og stýra søgugongdini í filmunum. Í lærd­um háskúlum bleiv brádliga for­boðið at tosa um millum annað hend­ing­ ar­nar á Himmalska Friðartorginum í 1989. Við øðrum orðum byrjaðu kinesarar at skerja talifrælsi í USA. Tá skiltu vit, at vit máttu vera varin, greiðir hon frá. - Vit ynskja framvegis handil við Kina, men tað skal vera frítt og gagnligt fyri báðar partar. Í løt­ uni er støðan tann, at Kina forð­ar amerikanskum fyritøkum at virka í Kina, og stovnar í staðin sín­ar egnu. Ætlanin hjá Kina er, at fyri­ tøk­urnar skulu veksa seg stórar í Kina, og síðani spakuliga fáa størri og størri markn­að­arpart og ávirkan uttan­fyri Kina, sigur Carla Sands. Hetta er ein av orsøkunum til, at USA ikki hevur álit á kinesisku tele­fyri­tøkuni Huawei. Umframt at vera firtin um, at kinesarar hava ment Huawei heldur enn at nýta am­erikonsk feløg, óttast teir, at kines­iska stjórnin kann nýta Huawei til at njósnast. Am­erik­ anska sendikvinnan hevur tó onga stór­vegis viðmerking til, at tað er Huawei sum veitir tøknina til før­ oyska telenetið. - Kina ætlar sær at ráða heim­ inum búskaparliga. Kina ætlar sær at gerast førandi innan læknatól, innan heilivágsídnaðin og innan samskifti. Men hetta kemur alt við UTTANRÍKISPOLITIKKUR EKKÓ FRÁ KAL Russland drap tvey fólk og royndi at drepa tvey afturat á evropiskari jørð, í Stórabretlandi. Hatta er ikki atburðurin hjá eini tjóð, sum eigur at teljast millum okkum.