hósdagur 30. august 2018síða 20

FRÍGGJADAGUR 31. AUGUST 2018 SOSIALURIN 100 20 ÁRNI GREGERSEN T að er ein stór avbjóðing og fer at kosta nógv, skulu Føroyar gerast grøn­ar á landi í 2030. Ikki bert elframleiðslan skal byggjast munandi út, men loysn­ ir skulu eisini finnast, so til ber at goyma orku, framleidd av vat­ ni,vindi sólorku og øðrum. Orkuframleiðslan av vindi ser­liga er ikki konstant, so fyri at gagnnýta so stóran part, sum møgu­ligt, so er neyðugt at goyma orku­na, so hon kann brúkast, tá mest er brúk fyri orkuni. Hvussu stórar goymslurnar skulu gerast fyri at orkuveitingin ella mátturin kann vera javnur, hong­ur saman við hvat fyri slag av orku valt verður og hvussu stór nøgd av orku, framleidd við olju, loyvt verður at framleiða. Hetta kemur alt fram í einari frá­ greið­ing, sum Umhvørvisstovan, Dansk Energi og SEV hava gjørt til landsstýrið. Á frágreiðingini stendur tað, sum tey flestu vistu frammanundan, at størsta avbjóðingin, tá ið orka skal fram­leiðast úr vindi og vatni, er summarið. Bæði vatn og vinndur eru av­ markað um summarið, so neyðugt er at finna aðra loysn til summarið. Í frágreiðingini verður nevnt, at sjálvt um vit ikki hava serliga nógvar royndir við sólkyknum í Før­oyum, so er tað ein møguleiki, sum kann loysa avbjóðingarnar um summarið. Hvørjir møguleikar eru Spurningurin at goyma orku úr vindi, vatni og øðrum varandi orku­ keldum er ikki serføroyskur. Møguleikarnir eru kannaðir aðra­staðni. Summar skipanir eru til­dømis bygdar sum pumpu­ skipanir, har vatn verður pumpað niðanaftur við vindorku og goymt í byrgingum, so vatnið kann gerast um­aftur til elorku. Royndir eru gjørdar við slíkum mekan­iskt, við trýstluft, kemiskt og við pumpuskipanum. Hetta er mótsett eitt nú termisk­ um orkugoymslum, har orkan til dømis verður brúkt í upp­hit­ingar­ skipanum og sostatt verður gjørd um til hita. Tað eyðkennir nógvar av hesum tekno­logium, at tær hava stór orku­tap og fáa lítla nyttu burtur úr orkuni. Ein annar trupulleiki, sum er eyð­sýndur, tá ið talan er um at goyma orku, er, at tær skipanir, sum eru mentar, so at siga als ikki eru mentar handilsliga enn – ella í besta føri eru á einum menn­ingar­ støði. Pumpuskipan og hitagoymsla í upphitingarskipanum eru tveir av teimum orkugoymsluhættum, sum væl kunnu fáa ein leiklut í før­oysku orkuskipanini, tí at báðir hætt­ir byggja á kenda tøkni og lætt kunnu brúkast at goyma orku frá vindi. Í frágreiðingini, sum er gjørd um orkugoymslu, verður sagt, at goymsla í uppjitingarskipanum bert kann brúkast til upphiting. Tann goymda orkan kann ikki gerast umaftur til elorku. Tosað hevur eisini verið nógv um at goyma orku í battaríum. Hetta er kend teknologi, men enn er hon ikki ment so nógv, at hetta er búskaparliga áhugavert. Í framtíðini verður eisini hugsað um aðrar møguleikar, sum gera alt meira fleksibult, men sum tó hava aðrar avbjóðingar við sær. Eitt nú kunnu elbilar vera við til at goyma orku og samstundis fleksibult geva elskipanini stabili­ tet, um so er, at battaríini kunnu av­løðast, tá elskipanini vantar orku í styttri tíðarbil. Tað eru sjálvandi avbjóðingar at brúka hendan møguleikan, tí av­talur mugu gerast við bil­eigar­ ar­nar, sum samstundis mugu fáa onkran fíggjarligan fyrimun. Nýggjar menningarætlanir og verk­ætlanir at vísa fram verða royndar í løtuni. Undir heitinum Smart Grid verður arbeitt við at AT GOYMA ORKUNA ER STÓR AVBJÓÐING SKULU FØROYAR GERAST GRØNAR Skal politiska endamálið um einar grønar Føroyar røkkast, so má ein loysn finnas, hvussu orkan kann goymast Sirið Stenberg er landsstýriskvinna við orkumálum Vatnbyrgingarnar í Vestmanna skulu helst taka eitt sindur meira, so goymslurnar vaksa