hósdagur 30. august 2018síða 19

FRÍGGJADAGUR 31. AUGUST 2018 SOSIALURIN 100 19 Kókaðir nátaungar til fýra fólk 6 nátaungar 6 spísiskeiðir av grovum salti SOLEIÐIS GERT TÚ: Fyrst av øllum er umráðandi, at tú reinsar teir væl. Siðani skalt tú hava eina stóra grýtu, so nátaungarnir kunnu liggja í og verða undir í vatni. Fyll grýtuna við vatni. Skrædlaðir nátaungar skulu kóka í hálvan annan tíma. Eru teir hinvegin skáldaðir ella royttir, so skulu teir kóka í tveir og ein hálvan tíma. Grillaðir nátaungar til fýra fólk 6 skrædlaðir nátaungar Salt og pipar Kød og grill kryddarí Staniolbakkar Tvær øl SOLEIÐIS GERT TÚ: Tað ber eisini til at grilla nátungar, og tað eru ymiskir mátar at gera tað upp á. Ein máti er at leggja nátaungarnar í staniolbakkar, kryddra tær væl við salti, pipar og kød og grill kryddarí, og koyra vatn í bakkan. Her kunnu teir steikjast í ein tíma á 150 stig, og síðani áleið 20 minuttir á 200 stigum. Teir skulu vætast leypandi, meðan teir liggja á grillini, og her kanst tú antin nýta vatn, ella tú stoytir onkra góða øl á teir nakrar ferðir, fyri at fáa ein øðrvísi smakk. Soleiðis frystur tú nátar Fekst tú ikki etið allan nátan í hesum umfarinum, so kunnu teir frystast. Av tí at náti er so feitur matur, so hevur hann lyndi at tráðna í frystaranum eftir eina tíð. Men ein góður háttur at frysta nátar, so hann heldur sum longst, er at vaska ein tóman mjólapakka, sum er skorin upp á toppinum, leggja ein náta í pakkan og síðani fylla mjólkapakkan við vatni. Soleiðis verður hann blokkfyrstur og heldur sær longri. Vakumpakkaðir nátar halda sær eisini væl í frystaranum. Tummilfingurregul er, at verður nátin frystur á vanligan hátt, so heldur hann sær um eitt ár í frystaranum, tó tað er gott at hyggja til hann áðrenn eitt ár er farið. Er hann blokkfrystur, skuldi hann hildið sær í frystaranum í nøkur ár. Nú er besta nátatíð... V it eru mitt í bestu náta­ tíð, tí vanligt er, at dag­ arnir báðu meg­in mán­ að­ar­skiftið, aug­ust/ sept­ember, verða roknaðir sum besta tíðin. Eitt sindur ymiskt er frá ári til ár, nær nátungin flýgur av rókini og á sjógvin, men nakrar dag­ar eftir 20. august, kanska 22., 23. ella 24. august, plaga menn at taka teir fyrstu ungarnar á sjónum. Ym­iskt spælir inn sum ger, nær ungin er búgvin at flúgva av rókini. Í fyrsta lagi veldst um, nær nátin verp­ur, og nær fuglurin legst at bøla egginum. Í teimum oyggjum, har traditiónin at taka nátaegg fram­vegis livir, plaga menn at taka egg um 20. mai. Náti bølir eggið í einar 52-53 dagar, áðrenn ungin kem­ur út, og tað er væl longri enn fleiri onnur fuglasløg bøla. Í fugla­bókum verður sagt, at tað tek­ur unganum umleið 49 dagar at bún­ast og gerast floygdur. Enn eru fleiri dagar eftir av nátatíðini í ár. Higartil hava onkrir dagar verið, tó at veðrið ikki hevur verið heilt til vildar. Ein dagin fyrr í vikuni fingu bestu bátar, vit hava hoyrt um, væl­ yvir 200 nátar upp á bátin. Hetta er heystartíð, og veðrið er skiftandi. Hareftir verð­ur eisini veiðan. Flestu, sum veiða nátunga á sjónum, taka bert til hús­brúks, men tað eru eisini nøkur - og kanska ikki so fá - ið taka so mikið, at tey eisini kunnu selja burt­urav. Nátungatíðin er ein hugna­lig tíð hjá teimum, sum gera nakað við tað. Veiðan er serliga knýtt at ávísum bygdum. Og tó. Leit­ar tú tær ein túr í Álaker ella út í báta­ havnina á Argjum í vertíðini, sært tú eisini, at menn fáast við fugl her. Nógv arbeiði er av at taka, royta, svíða, reinsa og salta fugl­ in, og tað kann eisini taka ein fitt­ an part av einum degi at selja á markn­að­ar­plássinum í Vágsbotni í Havn ella aðrastaðni. Her er tað útboð og eftirspurningur, sum er av­gerandi fyri prís og ta tíð tað tek­ur at sleppa av við fuglin. Eru tríggir mans saman um vinnuligu nátungaveiðina, eru gjarna tveir mans á báti og ein í landi - ella ein á báti og tveir í landi. Hetta veldst alt um, hvussu tøkan roynist, og hvussu nógv liggur niðurfyri at royta og annars at fáa frá hondini á landi. Hvussu skjótt tað gongur at gera eitt hampiligt tal av fugli klárt til grýtuna, veldst alt um, hvussu roynd fólk eru, og hvørji amboð tey hava at arbeiða við. Flestu, sum gera nakað serligt burtur úr nátatøku, eru gjarna væl útgjørdi við neysti/ egningarskúri, roytimaskinu og gassgrýtu. Eins og seinnu árini ikki hava verið so blíð við svartfuglin, lomviga og lunda, er líkt til, at hetta eisini er gingið út yvir nátan. Føðin hjá bæði fiski og svartfugli er nebbasild, og í fuglabókum verður sagt, at føðin hjá náta er fiskur, krabbadýr og slógv - ivaleyst slógv frá skipum og bátum, tá fiskur verður kruvdur. Tað er ilt at seta neyv tøl á, hvussu støðan hjá nátanum er. Ávísar kanningar eru og vera gjørdar, men spurningurin er, um tær eru nóg umfatandi til at geva eina heildarmynd av støðuni. Greitt er tó, at eins og svartfuglastovnurin er minkaður, er stovnurin av náta eisini minkaður - ella í øllum førum verður minni vorpið og minni kemur á sjógv í nátungatíðini. Við berum eygum kann vera torført at meta um støðuna hjá nátanum, og tað er eisini torført at meta um, hvussu nógv kemur á sjógvin nú í mun til fyri nøkrum árum síðan. Eingi hagtøl eru yvir veiði av nátungum, ei heldur yvir veiði av svartfugli, lomvigu, álku og lunda. KRIFT UPP AR TIL FÝRA FÓLK TIL FÝRA FÓLK