hósdagur 6. september 2018síða 14

FRÍGGJADAGUR 7. SEPTEMBER 2018 SOSIALURIN 103 14 Byggivinna TEMA: Byggivinna HALLUR AV RANA S um vanligt var stórur spenn­ingur til hvat Aksel V. Johannesen, løgmaður, fór at siga, tá hann trein upp á røðarapallin í løgtinginum á ólavsøku fyri at flyta fram ólav­søku­røðuna. Siðvenja er, at løgmaður nýtir hetta høvi at stinga út í kortið hvat ætlanin er hjá landsstýrinum fyri næstu tingsetu. Tá talan so eisini var um seinastu løgmansrøðuna hjá Aksel V. Johannesen á hesum sinni, varð røðan eisini sædd sum eitt upp­lagt høvi at kunngerða síðstu ætlan­ir­ nar hjá samgonguni áðrenn valið, Men um nakar vónaði, at løg­ maður fór at brúka høvi til at boða frá nýggjum íløgum kring landið, so blivu tey skuffað. Í staðin boðaði løg­maður frá, at landsstýrið ynskir at føra ein fíggjarpolitikk har almennu íløgurnar verða tálmaðar. Ella við hansara egnu orðum, man ynsk­ir at drýggja komandi íløgur yvir fleiri ár. - Men fyri at stýra búskapinum mugu land og kommunur sam­ starva. Samlaðu íløgurnar hjá landi, kommunum og vinnu eru í løtuni ov stórar. Tað ger, at ser­ liga byggivinnan dýrkar. Tað rakar familjurnar. Landið tekur ábyrgd, og vit ætla at drýggja kom­andi íløgur yvir fleiri ár. Og kommunurnar áttu at gjørt tað sama. Vit varða jú av somu familj­ um. Tað má kunna bera til. Í felag, segði løgmaður tá. Flyta íløgur Mánadagin kom so Búskaparráðið við árligu heystfrágreiðingini, ið enn einaferð staðfesti, at almennu íløgurnar eru ov høgar og at hvørki landið ella kommunur hava gjørt nakað fyri at tálma teimum. Men løg­maður vissar fyri, at man er í einari tilgongd, har ætlanin er at útseta nakrar íløgur. Hvørjar tær verða fæst fyrst at vita í september, tá fíggjarlógaruppskotið fyri 2019 verður løgd fram. - Vit eru í løtuni í einari til­gongd at fáa greiðu á, hvørjar íløg­ur verða útsettar. Tølini hjá Fíggjar­ mála­ráðnum vísa greitt, at tað er ser­liga í 2018 og 2019, at íløgurnar eru høgar, tær minka síðan í 2020 og koma so á eitt vanligt støði í 2021. Av somu orsøk arbeiða vit við at flyta nakrar íløgur frá 2018 og 2019 til 2020 og 2021, tá ið betri rúm er fyri teimum, sigur Aksel V. Johanne­sen. Løgmaður vísir víðari á, at tað er neyðugt at skilja millum íløgurnar, tí meðan nakrar leggja trýst á arbeiðsmarknaðin, so eru aðrar, ið hóast tær eru kostnaðarmiklar, hava avmarkaðan ávirkan á bú­ skapin. - Øðrumegin hevur tú eitt nú havrannsóknarskipið, ið er stór almenn íløga, men hon hevur av­ markandi ávirkan á sam­felags­ búskapin, tí stórur partur av arbeiðinum verður gjørdur uttan­ lands. Hinumegin hevur tú eitt nú stór byggjarí av ymsum slag, sum leggja enn størri trýst á eina frammanundan heita byggivinnu, sigur løgmaður og leggur afturat. -Tað merkir í stuttum, at tað er í sær sjálvum ikki nóg mikið bara at hyggja sjálvari upphæddini, tá ið vit umrøða íløgur. Tað hevur nógv størri týdning at hyggja at, hvørjari íløgu sær, fyri at fáa greiðu á, hvussu stóra ávirkanin hon hevur á samfelagsbúskapin. Tá fíggjarlógaruppskotið fyri 2018 verður lagt fram í september fæst greiða á hvørjar íløgur verða seinkaðar, men løgmaður ger greitt, at eingin íløga, ið longu er farin í gongd, verður seinkað, men einans íløgur, ið enn ikki eru farnar í gongd. Avbjóðing at stýra Í frágreiðingini hjá Búskapar­ráð­ num verða almennu íløgurnar fyri fyrstu ferð býttar upp í landskassan, kommunurnar og fyritøkur, ið eru undir almennum ræði. Við nýgg ja háttalagnum sæst, at tað serliga eru almennu fyritøkurnar, ið hava framt størstu íløgurnar seinnu árini, og brúka tær í 2018 700 milliónir krónur meira upp á íløgur enn í 2016. Sama tíðarskeið hava landskassin og kommunurnar sett umleið 300 milliónir krónur meira av til íløgur enn í 2016. Sostatt tykist, at tað almenna brúkar munandi meira upp á íløgur, men løgmaður ger greitt, at tølini frá Búskaparráðnum skulu takast við fyrivarni. - Hasi tølini skulu takast við eitt sindur av fyrivarni, tí talan er um fleiri støðlingar. Tað er longu greitt, at hvørki land ella kommunur fara at brúka hasar upphæddirnar í 2018, tí í fleiri førum er talan um seink­ingar í byggiverkætlanunum hjá bæði landi og kommunum, sigur løgmaður. Sverri Hansen, formaður í Búskaparráðnum, sigur aðrastaðni í blaðnum, at alt er bólkað undir al­ mennar íløgur, tí á ein ella annan hátt kunna politikararnir ávirka hesar íløgur. Løgmaður vísir tó á, at tá tað kemur til stykkis, so kann landið ikki gera nógv annað enn at vera eitt gott fyridømi. - Tað er ein avbjóðing at stýra før­oyska búskapinum, tá ið landið, sum er, hevur avmarkað amboð at stýra bæði kommununum og fyri­tøk­unum undir almennum ræði. Eitt eru almennu partafeløgini undir landinum, men tú hevur eisini bæði SEV og IRF, ið gera risastórar íløgur undir kommunalum ræði. Vit hava lítla og onga ávirkan á SEV og IRF, sigur løg­maður og leggur afturat. - Tá ið amboðini hjá landinum eru avmarkað, er frægasta gøtan at ganga, at vit ganga undan og støðugt heita á kommunur og fyri­ tøkur undir almennum ræði um at vísa ábyrgd, og gera sítt til at lækka ferðina á búskapinum. Sett lítið og einki í gongd At løgmaður ynskir at halda aft­ur upp á almennu íløgurnar er ikki nakað nýtt. Í tíðargrein í Sosiali­ num í 2016 vísti hann nevni­liga eisi­ni á tørvin at einum varn­um bú­skaparpolitikki. - Tað er neyðugt halda aftur. At reka ein varnan búskaparpolitikk, sama um krøvini til at brúka peng­ ar eru stór. Størsta mistakið, vit nú kundu gjørt, er at oysa meira olju á bálið, skrivaði løgmaður fyri tveimum árum síðan. Hóast ynski um at halda aftur, so verður í nýggju frágreiðingini hjá Búskaparráðnum staðfest, at almennu íløgurnar eru 2,8 milliard­ ir krónur. Tað eru umleið 600 milliónir krónur meira enn í 2017 og umleið 1 milliard krónur meira enn í 2016. Samanborið við 2016, tá tíðargreinin bleiv skrivað, eru almennu íløgurnar sostatt voksn­ ar munandi. Aksel V. Johannesen heldur tó kortini, at tað hevur eydnast at halda íløgurnar aftur, og vísir á, at tær verkætlanir, ið hava verið framdar undir hesi samgonguni, eru í stóran mun verkætlanir, ið undanfarna samgonga setti gongd á. - Satt at siga, so hevur sitandi sam­gonga sett millum lítið og einki nýtt í gongd. Stóru íløgurnar sum Eystur­oyar- og sandoyartunlarnar, Glasir og Landssjúkrahúsið, eru alt kostnaðarmiklar íløgur, sum vóru samtyktar, áðrenn hetta lands­ stýrið tók við. Við øðr­um orð­um hevur okkara egna rása­rúm verið avmarkað, og sæð í tí ljósinum, haldi eg, at vit hava dugað væl at hildið aftur, sigur løgmaður. Og enn einaferð vísir løgmaður á, at tað er neyðugt at skilja millum tær íløgur, ið krevja nógva arbeiðsmegi, og so tær íløgur, ið ÍLØGUR VERÐA - Vit eru í løtuni í einari tilgongd at fáa greiðu á, hvørjar íløgur verða útsettar. Tølini hjá Fíggjarmálaráðnum vísa greitt, at tað er serliga í 2018 og 2019, at íløgurnar eru høgar, tær minka síðan í 2020 og koma so á eitt vanligt støði í 2021. Av somu orsøk arbeiða vit við at flyta nakrar íløgur frá 2018 og 2019 til 2020 og 2021, tá ið betri rúm er fyri teimum, sigur Aksel V. Johannesen, løgmaður Hasi tølini skulu takast við eitt sindur av fyrivarni, tí talan er um fleiri støðlingar. Tað er longu greitt, at hvørki land ella kommunur fara at brúka hasar upphæddirnar í 2018, tí í fleiri førum er talan um seinkingar í byggiverkætlanunum hjá bæði landi og kommunum