hósdagur 13. september 2018síða 29

Alduorka kann gerast ein týðandi partur av teimum grønu orkukeldunum, sum eftir ætlan skulu framleiða allan streym í Føroyum í 2030. Bárður Joensen, sivilverkfrøðingur á LBF, fer nú undir at kanna, hvussu og hvar í Føroyum alduorkuverk kunnu gerast. EFTIR DAGMAR JOENSEN-NÆS M áttmiklu aldurnar, ið bróta við før­oysku strendurnar, hava nógva orku í sær, sum ikki verður brúkt til annað enn at skola klettar og berg. Royndir hava fyrr verið gjørdar at brúka alduorku til at framleiða streym, men tær hava ikki ført á mál. Nú fer Bárður Joensen, sivil­verk­frøð­ingur á Landsbyggifelagnum, at gera enn eina roynd at finna eina skipan, ið kann útvega orku burtur úr føroysku aldunum. Bárður Joensen hevur fingið stuðul frá eini ser­ligari skipan undir Granskingargrunninum til eina vinnu ph.d. verkætlan, sum skal kanna, hvørjir møguleikar eru fyri at gagnnýta aldu­orku til at framleiða el burðardygt í Føroyum. - Tað hevur altíð verið ein lítil dreymur hjá mær at menna eitthvørt, sum kann verða við til, at vit stigvís sleppa burtur frá fossilum brenni­evni og gera alla orkuframleiðsluna grøna. Tann um­hvørvisligi parturin hevur nógv at siga, men tað er eisini ógvuliga spennandi at arbeiða við náttúrumegi og royna at finna tøkniligar skip­an­ir, ið kunnu ávirka og gagnnýta hana, sigur hann. Alduorkuverk fara í knús Fleiri royndir eru gjørdar bæði í Føroyum og úti í heimi við at menna tøkni, ið kann gera aldu­ork­una um til streym, men enn er lítið komið burturúr. - Alduorka er á tí støði, sum vindorka var í 60­unum og 70unum. Orka frá aldum sveiggjar nógv, og royndir, sum eru gjørdar, eru endaðar við, at alduorkuverkini eru farin í knús. - Orkuverkini skulu standa ímóti máttmiklu megini frá aldunum, men samstundis eisini draga sum mest av orku úr teimum. Tað eru gjørdar nógvar royndir við ymiskum tøkniligum loysnum, men tað skal enn meira gransking til, áðr­enn alduorka kemur upp á sama støði sum vind­orka og ber seg fíggjarliga. Eg ivist tó ikki í, at tað bara er ein spurningur um tíð, til fimm­oyrað fellur, sigur Bárður Joensen. Nøkur alduorkuverk eru fleiri staðni í verð­ini, sum framleiða orku, men ikki í stóran mun. - Alduorkuverk eru á harðbalnum støðum, sum líkjast Føroyum, millum annað í Skotlandi og Azorunum. Men tey megna ikki at framleiða nóg nógvan streym til eitt heilt elnet. Í Italia eru alduorkuverk, ið eru innbygd í brimgarðar. - Tey eru serliga áhugaverd, tí tey eru betri vard og skemma ikki náttúruna, sigur Bárður Joen­sen. Hann ætlar at taka støði í skipanini, sum verkætlanin, ið millum annað SEV og Lands­ byggi­felagið luttóku í fyri 10 árum síðani, bygdi á. Tað var ein skipan við boraðum tunlum við út­taki undir vatnskorpuni og einum vatn­stempli inni í tunlinum, sum verður drivið av ald­uni uttanfyri, og luftturbinum longri uppi í tunl­inum. - Avbjóðingin er at gera eitt alduorkuverk, sum ikki er stórt og dýrt, men kortini megnar at standa ímóti tí øgiligu megini, sum er í aldunum, sigur hann. Verkætlanin fyri 10 árum síðani gjørdist ikki til veruleika, tí tað eydnaðist ikki at fáa fígging. Men Bárður Joensen hevur góðar vónir um, at tað fer at bera til at finna eina loysn, ið hóskar væl í Føroyum og eisini ber seg fíggjarliga. - Vit skulu ikki hava eitt risastórt verk, sum ávirkar umhvørvið. Tað skal liggja fjalt og órógva so lítið sum gjørligt, sigur hann. Tað hevur stóran týdning at finna rætta staðið at leggja alduorkuverkið. Bárður Joensen fer fyrst at hyggja nærri at teimum støðum, ið und­anfarna verkætlanin arbeiddi við. Tey vóru í Sandoynni, í Vágum og í Eysturoynni. - Tað er eitt sindur avbjóðandi at finna eitt hósk­andi stað. Har skal ikki vera ov høgt, tí so kost­ar tað ov nógv at bora tunlar, men har má kortini vera bratt niður á sjógv fyri at gagnnýta skip­anina við tunlum. Eisini skal tað liggja soleiðis, at møguleiki er fyri at binda í elnetið, sigur hann. Kanna møguleikar at nýta alduorku til at framleiða el Nýggj vinnu ph.d. verkætlan: VERKÆTLAN: Útvinnan av alduorku við Føroyar PARTAR Í VERKÆTLANINI: Bárður Joensen, sivilverkfrøðingur, LBF og DTU Mechanical Engineering AÐRIR SAMSTARVSPARTAR: SEV, Náttúruvísindadeildin á Setrinum og aðrir partar í Føroyum KOSTNAÐUR: 2.000.000 kr. JÁTTAN ÚR GRANSKINGARGRUNNINUM: 1.000.000 kr. AÐRIR STUÐLAR: LBF, SEV og Betri TÍÐARÆTLAN: 1.11.2018 – 31.10.2021 Bárður Joensen hevur fingið stuðul frá eini serligari skipan undir Granskingargrunninum til at kanna, um møguleikar eru fyri at framleiða el úr alduorku í Føroyum. Alduorkuverkið á skotsku oynni Islay framleiðir orku til fleiri túsund húsarhald. VÍSINDAVØKAN verður 28. september Framhald á síðu 2 SÍÐA 2 Vísindavøka á ferð SÍÐA 3 Kanna um grundvatn finst í økinum kring smoltstøð SÍÐA 4 Vitan um smáverur avgerandi fyri at skilja umhvørvið SÍÐA 8 Gransking er ein góð íløga fyri samfelagið SÍÐA 10 Gransking skal út í samfelagið SÍÐA 13 Kortleggja sálarligt arbeiðsumhvørvi SÍÐA 15 Ættarbandsskráin - Ónýttir granskingarmøguleikar? SÍÐA 16 Vilja hava meiri tíð at fordjúpa okkum