mánadagur 24. september 2018síða 8

Mánadagur 24. september 2018 · Nr. 110 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 - Tá vit stóðu har úti í Tindhólmi og høvdu arbeitt nakrar dagar á sunnaru síðuni, vendu vit okkum við og hugdu yvir á Bíggjarskor. Tá byrjaði tað stóra bílætið at opinbera seg fyri okkum. Vit høvdu sæð fornar, stórar dalar í berginum og grót, ið var líka stórt sum hús, ið var bóltað oman eftir hesum dølum. Vit vistu at stórur hæddarmunur má til fyri at skapa tílík fyribrigdi. Tá ið vit so settu hetta saman, við tí vit nú sóu í Bíggjarskor, vóru vit á einum máli um, at talan var um eitt gosfjall. Ella rættari partar av einum gosfjalli, ið er burtur nú, greiðir Uni Árting frá um løtuna, tá føroyskir jarðfrøðingar varnaðust leivdirnar av einum gosfjalli í Sørvágsfirði. Hallur av Rana hallur@sosialurin.fo Sørvágsfjørður goymir upp á eitt loyndarmál. Tað er eitt av teimum, ið er nógv eldri enn nakar núlivandi føroyingar. Faktiskt er tað væl eldri enn navnið Føroyar. Enntá eldri enn teir fyrstu persónarnar, ið bóru eyga við hesar oyggjar. Granskarar á Jarðfeingi hava saman við útlendskum granskarum staðfest, at Sørvágsfjørður er gamla staðsetingin hjá einum av teim­um gosfjøllunum, ið var við til skapa Føroyar. Ella rættari sagt, so var helst eingin Sørvágsfjørður, tá gos­fjallið var virkið fyri umleið 56 milli­ónir árum síðan, men gransk­ arar hava nú staðfest, at leivd­irnar av hes­um gosfjalli eru grivn­ar í Sør­ vágs­firði og síggjast í Bíggj­ar­skori og Tindhólmi. Tað serstaka við fundinum í Sørvágsfirði er, at hóast jarð­frøð­ ingar hava vitað, at Føroyar, eins og Ísland, eru uppbygt av gosfjøllum, so er hetta fyrstu ferð, at tað hevur eydn­ast at staðfesta og kortleggja stórar partar av einum heilum gos­ fjalli. - Vit hava altíð sagt, at Føroyar eru uppbygdar av gosfjøllum, men vit síggja bara ikki sjálv gosfjøllini. Vit síggja goshálsar, vit síggja riv­ ur, vit síggja lavafláir og tílíkt, men hetta er fyrstu ferð, at tað er eydn­ ast at funnið leivdirnar av einum av gosfjøllunum og staðfest hvar tað lá, sigur Uni Árting, ið er ein av jarð­frøðingunum, ið hevur arbeitt við verkætlanini. Opinberingin á Tindhólmi Millum jarðfrøðingar hevur Bíggj­ arskor altíð havt ein ávísan áhuga, men eingin neyv kanning hevur verið gjørd av økinum. Tað nærm­ asta hava verið nakrar lýs­ing­ar, ið Arne Noe-Nygaard og Jó­ann­es Ras­mussen (1969) hava gjørt av øk­ in­um, men eru tær ikki ná­mind so ná­greinað sum tær kann­ing­ar, ið nú eru gjørdar. Søgan byrjaði fyri fýra ár­ um síðan, tá jarðfrøðingar úr Jarðfeingi vóru við einum al­tjóða granskaratoymi kallað AMASE (Arctic Mars Analog Sval­bard Ex­ pedi­tion) á Tindhólmi. Enda­málið við túrinum hendan dagin var at royna ymiska útgerð, ið eftir ætl­an skal sendast uppá Mars í 2020. Mett verð­ur, at jarðfrøðin á Mars líkist tí basalti og royðugróti, ið Før­oyar er bygt upp av, og tí var Før­oyar eitt væl egnað stað at roynd­arkoyra út­gerð­ina, ið skuldi við rúmd­ar­far­ in­um á søguligu kann­ing­arferð­ina. - Tá vit stóðu har úti í Tindhólmi og høvdu arbeitt nakrar dagar á sunnaru síðuni, vendu vit okkum við og hugdu yvir á Bíggjarskor. Tá byrj­aði tað stóra bílætið at opinbera seg fyri okkum. Vit høvdu sæð forn­ar, stórar dalar í berginum og grót, ið var líka stórt sum hús, ið var bóltað oman eftir hesum dølum. Vit vistu at stórur hæddarmunur má til fyri at skapa tílík fyribrigdi. Tá ið vit so settu hetta saman, við tí vit nú sóu í Bíggjarskor, vóru vit á ein­um máli um, at talan var um eitt gos­ fjall. Ella rættari partar av ein­um gosfjalli, ið er burtur nú, greiðir Uni Árting frá. Løtan úti á Tindhólmi førdi til, at jarðfrøðingarnar á Jarðfeingi fóru í holt við at kanna økið nærri. Tvey ár seinni kundu teir við vissu stað­festa, at bæði Bíggjarskor og Tind­hólmur goyma upp á leivd­ irnar av einum 56 milliónum ára goml­um gosfjalli. Størsti parturin burtur Hóast jarðfrøðingar í dag kunna staðfesta nøkulunda hvar gosfjallið lá, so eru størsti parturin burtur í dag. Leivdirnar av hesum gosfjalli eru tó grivnar í Bíggjarskor og Tind­hólmi. - Alt gosfjallið er ikki heilt long­ ur, og skapið av Tindhólmi, ið man sær í dag, hevur sum so einki við gos­fjallið at gera. Men í tí skurð­ in­um, ið vendir suðureftir, sæst leivd av gosfjallinum. Um man sær fyri sær ein tvørskurð av einum gos­fjalli, so er Tindhólmur niðast part­ur á fjallasíðuni. Tað er sjálvur LOYNDARMÁLIÐ Løtan tá ið vit venda fokusið móti Bíggjarskor eftir langan dag á suðursíðuni á Tindhólmi. Uni Árting, Hans Amundsen og Turid Madsen til arbeiðis úti í Tindhólmi. Jarðfrøðingar í bjørgunum til arbeiðis Uni Árting, Hans Amundsen og Turid Madsen ELDGOS Í VÁGUM - Vit síggja goshálsar, vit síggja rivur, vit síggja lavafláir og tílíkt, men hetta er fyrstu ferð, at tað er eydnast at funnið leivdirnar av einum av gosfjøllunum og staðfest hvar tað lá