mánadagur 1. oktober 2018síða 4

Nr. 113 Mánadagur 1. oktober 2018 · Nr. 113 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Um illa vildi til, kundu teldu­sník­ ar­nir, sum lupu á nic.fo herfyri, fing­ið atgongd til kont­o­numm­ ur, kunda­nummur og loyn­i­orð hjá før­oysk­um brúk­ ar­um av net­ bank­a­num Danjal av Rana Hevur tú nakrantíð ringt skeivt nummar við tele­fon­ ini? Tú helt, at tú ringdi til vin­mann­in, men so var tað onk­ur heilt annar, sum svar­ aði. Slíkir feilir henda oft­ast, tí tú av óvart hevur trýst skeivt nummar, ella onk­ur hevur givið tær skeivt numm­ ar. Hevur tú nakrantíð koyrt skeivt? Tú skuldi vitja vin­ kon­u­na, helt at tú vart á rætt­ari kós, men so hevur tú snar­að ov tíðliga av høv­uðs­ vegn­um onkustaðni, og nú án­ar tú ikki, hvar tú ert – tú veitst bara, at tú ikki ert har, sum tú ætlaði. Slíkar støður kunnu eis­ini henda á alnetinum. Tú skriv­ ar eina adressu inn í vev-kag­ aran, men so endar tú onkra heilt aðrastaðni. Onk­un­tíð er orsøkin, at tú hevur skriv­að skeivt. Onkuntíð, at onk­ur hevur upplýst skeivt fyri tær. Men so er ein triðji møg­u­leiki. Kanska onkrir teld­u­sníkar eru upp á spæl. Hetta var høvuðsvandin, tá teldu­sníkar fyri góðari viku síð­ani tóku ræði á før­ oysku heimasíðuni nic.fo. Hend­an heimasíðan stýrir øll­um øðrum heimasíðum, sum enda við landakotuni .fo. Sum dømi kunnu vit nevna TAKS.fo, posta.fo, port­al­ bank.fo, betri.fo, bank­nordik­. fo, kvf.fo, in.fo og hóp­in av øðrum síðum. Fakt­iskt 4500 øðrum síðum. Lítil sjónligur skaði Teldusníkarnir, sum tóku ræði á nic.fo, gjørdu ikki stór­ veg­is um seg sær tað út til í fyrsta umfari. Teir broyttu bara, hvar heimasíðan nic.fo peik­aði. Tað vil siga, at tá fólk skriv­aðu nic.fo, so endaðu tey á eini aðrari síðu, har tey fingu boð um, at nic.fo var hack­að. Hetta gjørdu teir við nic.fo og eini átta aðrar før­oy­ skar síður. Hetta vóru kort­ini alt síður við altjóða nøvn­ um (Google, Amazon o.l.) so skaðin fyri okkum før­oy­ing­ar var sera lítil. Men skaðin kundi verið so ó­metaliga nógv størri. At teldu­sníkarnir megnaðu at taka ræði á nic.fo og átta øðr­ um síðum, vísti bara, at teir í veru­l­eikanum kundu tikið ræði á øllum teimum 4.800 før­oysku heimasíðunum. Teir kundu við øðrum orð­ um sent øll, sum ætlaðu sær at lesa tíðindini á in.fo til eina heilt aðra síðu. Teir kundu beint øll, sum ætlaðu sær inn á net­bankan (portalbank.fo) inn á onkra mein­líka síðu, har fólk so utt­an at hugsa meiri um tað, trýstu vanligu log­in­upp­lýs­ing­ar­nar og koturnar inn, og so­leiðis góvu teldusníkunum tær. Ikki nógv mikið við, at teir kundu sent alla netferðslu til før­oysk­ar heimasíður heilt aðr­a­staðnis, so kundu teld­ u­sník­arnir eisini tikið ræði á øll­um elektroniska sa­m­skift­ inum á føroyskum heima­ síðum. Kundu yvirtikið alt meylsamskifti Teldusníkarnir kundu gjørt so­leiðis, at allur teldupostur, sum bleiv sendur til eina KUNDU STOLIÐ KONTON Seinasta mán­að­ in hevur løg­regl­ an tvær ferðir sent almennar frá­boð­an­ir út um møg­u­lig teld­u­ álop móti før­ oysk­um virkjum og heima­síð­um Danjal av Rana – Vit móttaka fleiri frá­boð­ an­ir enn fyrr, sigur Bárður Christ­ian­sen, løgreglumaður. Vit eru kanska heppin, at tað í hesum føri eru teldu­ sník­ar, sum siga seg bara gera tað til stuttleikar. Men sann­leikin er, at Føroyar eru í einum elektroniskum stríð­ ið á alnetinum. Hetta er ikki fyrstu ferð, at før­oyskar heimasíður eru á­lop­nar. Fyri nøkrum árum síð­ani boðaði ein bólkur av teld­u­sníkum frá, at av tí at før­oy­ingar drópu grind, fóru teir at gera føroyskar heima­síður til eitt mál í síni her­ferð. Hesir søgdu seg vera part­ur av altjóða viðurkenda teldu­sník­a­hark­alið­num An­ o­ny­mous, men skjótt boðaði Ano­n­y­mous frá, at so var ikki. Tey høvdu onnur og størri ting at stríðast ímóti enn at før­oy­ing­ar drópu nakr­ar túsund hvalir um ár­ið. Bara tann seinasta mán­ að­in hevur føroyska løg­ regl­an sent tvær almennar frá­boð­anir út um telduálop móti før­oyskum virkjum og heima­síð­um. Tann fyrra var um, at løg­ regl­an væntaði fleiri álop og móti før­oyskum heimasíðun. Tá metti løgreglan, at talan var um einstaklingar og bólk­ar, sum vóru ímóti grinda­drápi. Løgreglan vísti tá til, at í august hevði onk­ ur brotið seg inn á tvær før­ oysk­ar heimasíður og fing­ið fat­ur á loginnøvnum, teld­ u­post­um og loyniorðum. Tí bað løgreglan fólk um at ansa sera væl eftir komandi tíð­ina. Í seinna førinum var tal­ a­n um, at teldusníkar kundu fáa atgongd til elektroniska sam­skifti hjá fyritøkum. Við hesum kundu teir lumpa fyritøkur til at gera bank­a­ flyt­in­gar til falskar kontur í út­heim­inum og soleiðis stjala pen­ing frá fyritøkunum. Løg­ reglan segði tá, at milli­ón­a­u­ pp­hæddir vóru fluttar til teldu­sníkar í staðin fyri til rætta móttakaran. Og nú kom so eitt tað álv­ ar­sam­asta álopið á føroyska kt-kerv­ið higartil, tá fólk varnaðust, at nic.fo var blivið hack­að sunnukvøldið fyri viku síðani. Løgreglan heldur tó ikki, at nakað beinleiðis sam­band er millum hetta á­lop­ið og tey undanfarnu. Bárður Christiansen, løg­r­ egl­u­maður, sigur, at slík á­lop gerast alsamt vanligari í Før­ oyum. – Vit móttaka nógv fleiri frá­boð­anir um slíkt enn fyrr, men tað er eisini, tí fólk gerast meiri varug við hetta nú. Tað hava allarhelst verið ym­isk álop í longri tíð, men fólk hava tá antin ikki varn­ ast tey ella bara latið tey farið framvið. Tað er tó um­ráðandi, at fólk melda slík álop, so at vit í løgregluni kunnu gera okkum eina mynd av, hvussu vanligt hetta er, kunnu hjálpa til í kann­ing­ar­ar­beið­inum og kunnu áv­ara onnur, sigur Bárð­ur Christiansen. Nic.fo, sum bleiv álopið her­fyri, verður mett at vera ein sam­felagskritisk skipan, TELDUÁLOPINI GERAST VANLIGARI Telduserfrøðingar, sum Miðla­húsið og aðrir miðlar hava tosað við, eru á einum máli. Hetta er ein katastrofa og skaðin kundi verið ó­bót­a­ligur.