týsdagur 23. november 2004síða 6

10 Nr. 224 - 23. november 2004 Nr. 224 - 23. november 2004 11 Fríggjakvøldið í síðstu viku fingu Ólavur Hátun og Hanus Kamban ávikavist heiðursgávu landsins og mentanar- virðisløn landsins. Tað er ein nevnd, sum stillar inn til landsstýrismannin í mentanarmálum, hvør, ið skal hava hesar virðislønir. Eitthvørt mentað samfelag sær til at heiðra síni skapandi og útinnandi listafólk. Í nógv ár hevur býráðið í Havn havt mentanarvirðisløn og barnabóka- virðsløn M.A Jakobsens. Hesar virðislønir, ið er nevndar eftir einum av mæstastu synum býarins, tæna Tórshavnar býi til æru. So fingu vit fyri nøkrum árum mentanarvirðisløn landsins og heiðursgavu landsins, sum eru landsstýrisins virðis- lønir. Hetta var eitt frálíkt tiltak og eitt gott dømi um tann virkna mentanarpolitikk, sum varð rikin undir fullveldis- landsstýrinum. Hesar virðislønir eru komnar fyri at vera og tað er púra óhugsandi, at eitt landsstýri í dag kundi funnið uppá at spart hesar virðislønir burtur. Umfram hes- ar virðislønir hava vit eisini eina barnabókavirðsløn út- norðurs, sum verður latin annað hvørt ár. Hendan heiðurs- løn er bert latin tvær ferðir, og er hon báðar ferðir farin til Íslands. Landið átti eins og okkara grannalond at havt fleiri heiðurslønir t.d. innan barnamentan, fjølmiðlar, um- hvørvi o.m.a. Tað var ein sera góð avgerð, ið innstillingarnevndin tók, tá hon gjørdi av at innstilla Hanus Kamban og Ólav Hátun til virðisløn og heiðursgávu. Hanus er kendur sum rithøv- undur til bæði fagrar bókmentir við stuttsøgum og týð- ingum og til yrkisbókmentir, har hansara bøkur um J.H.O. Djurhuus skara framúr. Hanus er eisini samfelags- debattørur og hevur ongantíð aftrað seg við at ganga ímóti streyminum, uttan mun til, um hesin rak frá høgru ella vinstru - ella talan var um eina íðu, sum mól í klingur í miðjuni. Hann fylgir síni sannføring uttan mun til kostnaðin. Hann er ein av okkara fáu veruligu europearum og sum góður europeari er hann rótfestur í gamlari heimligari mentan. Jørðildið er føroyskt - univers hansara internationalt. Hann hevur ein framúrskarandi, lættan og lærdan penn, er djúpt seriøsur og tilvitandi um ta ábyrgd, ið liggur á herðunum á einum intellektuellum í dagsins fjøltáttaða og fløkta samfelag, har nógv tjóðskapar-polit- isk, mentanarpolitisk og vinnupolitisk áhugamál dagliga bresta saman og renna saman. Eitt sera gott val til ment- anarvirðisløn landsins. Ólavur Hátun er eldsálin burturav í føroyskum tónleika- lívi. Við sera góðum musikalskum gávum og hartil sera væl útbúgving innan sítt fak, tónleikin, hevur hann alt sítt vaksna lív stríðst fyri at menna og hækka støðið innan føroyskt tónleikalív. Í nærum hálva øld hevur Ólavur Hátun stríðst fyri hesum máli at hækka støðið, serstakliga innan kórsangin. Hann hevur virkað sum tónlistalærari í Føroya Læraraskúla, hann hevur verið stjóri fyri musikkskúlakipanini, organistur og framum alt hevur hann verið kórleiðarin. Sum kórleiðari hevur hann ríkað føroyskt tónlistalív og givið almenningum ógloymandi løtur. Eisini Ólavur er kendur fyri at kunna ganga ímóti rákinum og sum ein, ið hevur mót til sínar meiningar. Eitt sera gott val til heiðursgávu landsins. Samantikið má avgerðin hjá nevndini um at innstilla Hanus og Ólav til hesar báðar tignarligu virðislønir sigast at vera ein góð avgerð, sum hevur breiða undirtøku millum manna. DAGSINS MEINING Sosialurin Ein góð avgerð VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Johan Dahl løgtingsmaður Íslandsavtalan Eftir at hava sitið í seinastu viku á evnisdegi um ein nýggjan fríhandilssáttmála við Island, sum eftir míni fatan ikki gevur Føroyum neyðugu "fríhandilsligu" karmarnir at virka undir, men hinvegin gevur ís- lendskari vinnu frítt slag , tí hendan er nógv meira fjøl- táttað enn okkara. Hetta tí vit - enn - einans hava fiski- vinnuúrdráttir at útflyta og liva av, og tískil er tað hendan sum skal hava bestu marknaðartgongd. Eins og vit eisini eiga at fáa at- gongd til at keypa rávøru frá londum sum Íslandi. Hendan avtalan gevur okkum ikki hesar møgu- leikar, tí í upplegginum til avtalu heldur Ísland áhald- andi fram við at hava re- striktiva atgongd til teirra fiskivinnu. Bæði á sjógvi á landið. Sjálvandi skulu vit hava gott samband og samstarv við brøðratjóð okkara, men… Eg meti at vit hyggja skeivan veg - vit mugu hyggja meir móti Evropa og samstarvinum tann vegin. ES- ráðstevnan hvar bleiv hon av? Tosað hevur verið um at Løgmansskrivstovan skal skipa fyri eini ráðstevnu, sum skal kunna um tættari samstarv við EVROPA og møguleikarir í slíkum. Men enn er so onki hent, og vil eg mæla til, at vit skjótast fáa skipað fyri eini ráð- stevnu, sum kann lýsað okkum fyrimunir og vansar við ES-samstarvið og møguligum ES-limaskapi og, hvussu Føroyar best kann mennast í slíkum samstarvið. Fortreytirnar í samvinnu okkara við útheimin broyt- ast støðugt, og tær stóru bú- skaparligu og handilspolit- isku broytingarnar í lond- unum rundanum okkum seta føroyskum vinnulívi nýggjar og størri avbjóð- ingar. Hendan gongin er partvís eitt úrslit av, at samansjóð- ingin i ES er víðkað, til at fevna um fleiri samfelags- øki og lond, so nú telist íbúgvaratalið í ES uml. 480 milliónir íbúgvar. Sum eg havi nevnt í und- anfarnum greinum um ES, so hava m.a. londini í Mið- og Eysturevropa, til tey gerast limir, gjørt sam- vinnuavtalur, sum bera í sær, at tey koma nærri ES búskaparliga og politiskt. Hesar avtalur hava inn- liman sum mál uppá sikt. Vit mugu veruliga byrja at endurskoða okkara skipanir og hvat vit veruliga vilja í framtíðini, tí ES - tokið koyrir við fullari ferð, með- an vit standa á jarn- breytartøðini og bíða eftir tí "ongantíð komandi næsta tokinum " og harvið verða jarlagdir bæði vinnuliga og menningarliga. Hyggið bert at Svøríki og Danmark. Hesi nærmastu grannalond okkara koma í næstu framtíð at brúka hópin av milliardum fyri at tryggja áhaldandi kapp- ingarføri, útbúgvingarstøði og vinnuligir karmar. Noreg og Ísland - EBS avtalu við ES Noreg og Íslands hava t.d. við teirra EBS/EØS (Evro- peiska Búskaparliga Sam- starvi) avtalu fingið nógv tættari samvinnu við ES á nógvun týðandi økjum, og væntast kann, at báðir hesir grannar okra verða limir í ES innan heilt fá ár - iva- leyst 2-3 ár frá nú. Hyggja vit eftir Íslandi so eru bankar og vinnulív aktivt farin inn við strateg- iskum íløgum bæði í Før- oyum og runt í Evropa og eystanlondum, -málrættaðir og við einari miðvísari ætl- an um at gera seg galdandi í framtíðini. Hvat gera vit - jú, - vit sova víðari. Hvar eru Føroyar staddar í hesum høpi? Vit er uttanfyri meginrákið í Evropeiska samstarvin- um. Vit eru, sum eg havi nevnt fyrr, hvørki við í EFTA ella EBS samstarv- inum, og er hetta heldur ikki nøkur loysn nú, tí tíðin er um at fara frá hesum fe- lagskapum. Í verandi støðu eru okk- ara viðurskifti við ES skip- að í eini handilsavtalu og eini fiskiveiðuavtalu. Fyri onnur øki eru ongar avtalur millum Føroyar og ES. Vit eru eftirbátur í hand- ilspolitisku samansjóðing- ini í Evropa. Tann handilsavtalan, sum vit hava í løtuni, hevur alt ov trongar karmar viðv. samskifti við ES, og møguleikarnir fyri gagn- ligari marknaðartilgongd í galdandi avtalu eru av- markaðir og ivaleyst full- troyttir, og hon kemur ikki í longdini at nøkta tørvin hjá vinnuni. Seinast hava vit nú frætt, at tann PAN Europeiska avtalan, sum eftir ætlan skuldi setast í verk tann 1 januar 2005, og sum skapar okkum nakað rúmari ræsur, enn vit hava havt, er útsett í fyrsta umfarið til 1.marts, og er hetta sera óheppið fyri okkara vinnu. Betran av kappingar- førinum og Marknaðarat- gongdin í framtíðini er alt avgerandi fyri vinnu- lívið og eksistensgrund- arlag okkara. Tað at ynskja sær gagn- ligastu marknaðaratgongd til ES, uttan at hetta ber í sær grundleggjandi broyt- ingar í viðurskiftum okkara við ES, er at stinga sær sjálvum blár í eyguni. Tí mugu vit eisini fáa tikið hetta álvarsmál upp til politiska viðgerð skjótast. Kappingarføri okkara er eisini ein trupuleiki, sum vit saman við fakfeløgum og vinnuni eiga at tosað saman um, hvussu hesin trupuleiki kann loysast fólkinum, vinnuni og sam- felagnum at gagnið. Okkara framtíðarstøða - og samstarv v ið ES eigur at verða tikin upp í næstum, og kann byrja við, at ein rástevna verður fyriskipað av løgmansskrivstovuni. Hvar eru Føroyar - í einum styrktum, alsamt vaksandi, sameindum Evropa P/F Smyril Line og Fjord Line AS hava gjørt eina avtalu um at stovna eitt felags rutufelag, North Atlantic Lines AS, sum skal samskipa ferjuvirk- semið hjá feløgun- um SMYRIL LINE Tíðindaskriv P/F Smyril Line og Fjord Line AS eru samd um at stovna eitt nýtt felag, North Atlantic Lines AS, sum skal samskipa ferjuvirksemið hjá feløgunum. Smyril Line og Fjord Line eru í eini avtalu - Memorandum of Under- standing - vorðin samd um, at North Atlantic Lines, skal hava ábyrgd- ina av øllum felags virksemi, sum feløgini nú í felag skulu áseta. Partarnir eru samdir um, at Smyril Line held- ur fram sum sjálvstøð- ugt felag, og at Smyril Line og Fjord Line halda fram sum merkja- nøvn. Tað er eisini semja um, at ognarviðurskift- ini kring skipini verða sum í dag, og at North Atlantic Lines leigar skipini frá ávikavist Smyril Line, Fjord Line og øðrum feløgum. Nýggja felagið fer sambært leiguavtalum at ráða yvir skipunum og nýta tey á teimum rut- um, har tað er mest gagnligt og inntøkugev- andi. North Atlantic Lines fær ein haldgóðan, bú- skaparligan pall at standa á. Ein stýringarbólkur við fýra umboðum úr Fjord Line og fýra úr Smyril Line skal út- greina, hvussu nýggja felagið best nýtir allan flotan, og hvat virksemi skal liggja í nýggja felagnum. Stýringar- bólkurin skal herundir lýsa og skjóta upp út- reiðsluminkandi, um- sitingarligar bygnaðir, og bólkurin skal greiða úr hondum sína endaligu frágreiðing um hálvan desember 2004. Smyril Line og Fjord Line stovna felags rutufelag Tummas í Garði At vit í Fólkaflokkinum ikki eru nøgdir við ta sam- gongu sum spurdist burtur úr býráðsvalinum í Havn er einki at undrast á. Vit høvdu ov nógv álit á totalt óálítandi persónum - So berini sum vit ikki rukku eru sjálvsagt súr. Hinvegin má smakkurin hjá sambandsveljarunum hjá Heðini Mortensen, og teimum tjóðveldisveljarum sum verðunliga meina nakað við parolurnar um álit – gjøgnumskygni og opinleika, vera út av lagi ringur! "Tað snýr seg um álit" - varð aftur og aftur at síggja í stórum lýsingum hjá Tjóðveldisflokkinum. Hvør skuldi hava álit á hvønn?? Skuldi veljarin hava álit á at valevnini vóru so reiðilig og virðilig sum tey søgdu seg at vera – ella var tað bert valevni sum bað um álit frá veljarunum at geva sær atkvøðuna, og so kundu tey annars gloyma alt um álit og reiðiligheit aftaná?? Valnáttin prógvaði, at tað var tað seinna!! "Burtur við Jan og Heðin – so verða vit øll fegin" – stóð við stórum stavum á valplakatum hjá Tjóðveldisflokkinum. Men blekkið var ikki tornað á fyrsta samgonguavtaluni, so høvdu hesir somu valt Heðin til borgarstjóra. Væl vitandi, at ein stórur partur av teim sokallaðu byggiskandalunum og brotnu byggisamtyktunum sum anstøðan hevur livað høgt uppá seinasta val- skeið, júst vóru "uppvask" eftir sama Heðin Morten- sen. Álit ?? - Skil tað hvør ið kann!! Tjóðveldisflokkurin tyk- ist at hava tað við álitinum, sum kendi danski rithøv- undurin Sherfig hevði tað við tonnunum: Vanliga tos- ar man ikki við nakran um sínar egnu tenn - um man ger tað allatíðina, so er tað, tí man hevur trupulleikar. Tórbjørn Jacobsen, løg- tingsmaður, er jú komin á "skafottið" í flokkinum, tí hann hevur gjørt vart við tað stóra "skisma" sum er ímillum tosi um álit og gjøgnumskygni, og so tað sum verðunliga hendir handan leiktjøldini. Hetta tosi um álit og gjøgnumskygni hjá Tjóð- veldisflokkinum er við Bý- ráðsvalið í Havn, enn eina- ferð prógva at vera eitt langt elastikk –, men tað kann væl ikki tambast óendaligt – einaferð slitnar tað við eitt brak!! Kári Olsen Líka síðan Vágatunnilin lat upp fyri ferðslu hevur "ómannaða" gjaldsstøðin virkað so illa at at hon altíð hevur verið manna. MEN, nú er alt nógv betri. Nú kanst tú bert koyra uttan at steðga við nakra gjaldsstøð — tú fært rokningina sendandi. Snilt, snilt. Eg eri ikki ein av teim- um, ið dagliga nýta Vága- tunnilin, men koyrdi gjøg- num tunnilin 3. november í ár. Gjaldsstøðin, har ein fyrr skuldi koyra inn og trýsta á ein knøtt fyri at fáa eina rokning — væl hjálpt- ur av í minsta lagi einum vaktarfólki — var nú sperr- að av og boðað varð frá við stórum skelti og stórum stavum at nú skuldi ein bert koyra víðari. Hetta geri eg so við góðari samvitsku og í góðari trúgv — væl vit- andi at hetta er eisini einasti møguleikin fyri at náa yvir á Streymoynna aftur. Tríggjar dagar seinni fái eg rokning sendandi. Á rokningini, ið er eitt máls- ligt misfostur og ein vavst- ur av føroyskum, norskum, íslendskum og donskum, stendur við stórari skrift: "Ólóglig koyring um bummstøð". Rokningin ljóðar uppá kr. 180,- + kr 400,- í eykagjaldi, tilsam- ans kr. 580,-. Ikki nokk við tí, men á rokningini stendur eisini at "Verður ikki goldið rættstundis, verða kr. 100,00 lagdar afturat eykagjaldinum." Á eini etikett. ið er klistra á rokningina, stendur við stórum reyðum stavum, at "Verður upphæddin goldin alt fyri eitt, kunnu tygum síggja burtur frá eyka- gjaldinum hesaferð". Við øðrum orðum - tú skalt bara váða tær at gera hetta aftur. Eg fái eisini at vita at eg skal upplýsa kundaeyð- kenni, tá goldið verður. Hetta er í mínum føri 36000000000300000282713. Ikki júst eitt tal ein gongur við í høvdinum. Ætlan mín var bert at senda ein teldupost til P/F Vágatunnilin, men fann onga telduposttilskrift nakra staðni — hvørki á heimasíðuni, Gulu Síð- unum ella aðrastaðni. Hví eitt nýtt virkið við fínari heimasíðu ikki ynskir at upplýsa eina telduposttil- skrift, kann ein gera sínar egnu metingar um. Eg eri annars vanur við at gjalda rokningar rættstund- is og var tí ikki júst fegin um at fáa eina rokning við eykagjaldi fyri ólógliga gjøgnumkoyring. Eg loyvi mær eisini at ivast í, um Vágatunnilin hevur lógina aftan fyri seg, tá teir hótta fólk við eykagjaldi á henda hátt. Spyrji eisini meg sjálvan, hví ein ikki bara sendir eina vanliga rokning og síðandi sendir ein rykkjara seinni, um rokningin ikki verður goldin rættstundis. Hetta er vanlig mannagongd aðra- staðni og burdi eisini verið ein góð loysn sæð gjøgnum brillurnar hjá nevndar- formanninum/Postverksstj óranum: jú fleiri send brøv, jú fleiri pengar í kassan hjá Postverkinum. Eg vil heita á manningina aftanfyri P/F Vágatunnilin um at taka sær um reiggj og hugsa seg eitt sindur betri um í framtíðini — og ikki minst: at nýta vanligan fólkasið í samskiftinum við viðskiftafólk. VIÐMERKINGAR Tað skuldi snúgva seg um álit -men tað endaði við elastikk í meturmál!! Koyr bara – og fá bót Sigfríður Jørgensen útróðrarmaður Ein dagin mær var lít- andi út á hav - brim var, og útnyrðingurin var harður og eingin útróð- rardagur - kom mær í hug, at har úti eru menn, ið liggja bakk og vinna sær fulla inntøku meðan útróðrarmaðurin er við sviðið soð. Ikki hevði mær hóvað at skrivað hetta bræv, visti eg, at hesir menn høvdu somu inntøku sum eg. Men og aftur men, eg tali um menn, sum í summum førum hava vunnið sær størstu inntøkur í landinum árliga og sita aðrar dagar og fáa fleirfaldað afturgoldið minstuløn í mun til okkum útróðrarmenn. Í okkara landi verður so ofta reypað um sam- haldsfesti. Eg spyrji bara, hvar er samhalds- festi her. Hví skal ein útróðrarmaður verða revsaður av tí almenna, tá ið ræður um minsta- forvinning í mun til minstuløn hjá tí væl- bjargaða fiskimanninum í størri skipum. Útróð- rarmaðurin kann veita samfelagnum feskan og væl haggreiddan ein- daga gamlan fisk, með- an tíggjudaga gamli ræsti fiskurin frá størri skipum fær hægri prís og fiskimaðurin har fær munandi størri minstu- løn enn útróðrarmaðurin fær minstaforvinning. Eg fari í hesum brævi so inniliga at heita á myndugleikar landsins um at endurskoða lóg- gávuna, so at øll fólk, uttan mun til, um tey eru á skipsdekki, umborð á útróðrarbáti ella aðra- staðni fáa somu sømdir - at lata øll fara undir ALS kundi verði vegurin. Fyrst tá fari eg at trúgva uppá, at vit búgva í einum samhaldsfastum landi, har allir skatta- borgarar verða við- gjørdir eins. Opið bræv Til: Harra Bjørn Kalsø, fiskimálaráðharri Harra Henrik Old, formaður í vinnunevnd løgtingsins C M Y K 11 10