hósdagur 18. oktober 2018síða 10

FRÍGGJADAGUR 19. OKTOBER 2018 SOSIALURIN 121 10 PERSÓNSSØGA in, so er menningin tann, at tað sum teldur kunnu loysa, fara tær at loysa. Tað er tað einasta skyn­sama. Ongin fer framyvir at gera eitt starv, ið ein telda líka gott kann gera. Tað stutta av tí langa er, at tey størvini fara at hvørva. So um man fer undir lesna nú, so er mítt ráð, at fyrst finna út av hvat ein telda kann og ikki, og síðan finna eina útbúgving, har teldur ikki kunnu yvirtaka, sigur Martin Zachariasen. Sjálvur dylur hann ikki fyri at kalla hesa broyting fyri eina kollvelting og samanbera tað við eitt annað søguligt tíðar­ skeið hjá mannaættini. - Vit tosa um eina kollvelting av arbeiðsmarknaðinum. Nakr­ ar metingar siga, at helm­ing­ urin av teimum størvum, ið vit kenna í dag, verða burtur um 10 til 20 ár, tí teldurnar yvirtaka tey. Hetta kann samanberast við ídnaðarkollveltingina, tá mask­inurnar yvirtóku man­u­ ella arbeiðið. Tá hvurvu nógv størv, og nú er tað sama í ferð við at henda innan tey mentalu størv­ini, sigur hann. Tá hann verður spurdur um hvørji tey arbeiðini so eru, ið teldur fara at yvirtaka, vísir hann á tey datatungu størvini, með­an tey kreativu størvini eru trygg. - Teldur fara at yvirtaka partar av arbeiðinum hjá lækn­ um, harundir at sjúkugreina sjúkl­ingar og veita heilivág, ein stóran part av greiningar- og sam­anberingararbeiðinum hjá advokatum og onnur størv, har arbeitt verður við nógvari vit­ an, sigur hann og leggur aftur­ at. - Hinvegin hava teldur trup­ ult við teimum kreativu størv­ un­um. At undirvísa duga tær ikki og at skriva hava tær eisini trup­ult við. Ein nýggjur førleiki Tá teldur fara at gera nógv av ar­beiðinum í framtíðini, so er eisini neyðugt, at vit menn­iskj­ ur læra hvussu vit best kunnu gagn­nýta tær. Sambært Martin Zachariasen verður tað innan KT-vinnuna nú tosa um ein nýggja førleika, ið øll mugu læra. - Tað týdningarmikla er, at tey ungu læra hvat teldur kunnu gera. Tað merkir ikki, at øll skulu forrita, men at øll skulu hava eina vitan um hvat ein telda kann. Her tosa vit um Com­putational Thinking. Tað er ein eyka førleiki, ið vit skulu læra, sigur hann og heldur fram. - Sum nú er læra vit at lesa, skriva og rokna, men framyvir er neyðugt at ogna sær eina vitan um hvussu man kann taka ein trupulleika og um­ skapa hann, so hann kann loys­ast av einari teldu. Tað er ikki beinleiðis forritan, men ein tanka­gongd, ið líkist forritan. Hetta er týdningarmikið, tí so situr man ikki og loysir ein trupul­leika, ið man lætt kundi givið eina teldu, ið kann loysa tað túsund ferð skjótari. Komandi rektarin á IT-uni­ versi­tetinum vil ikki seta ein ald­ur á nær man skal læra hetta, men leggur dent á, at tað er týdningarmikið at byrja tíð­ liga. Teldu heima Sjálvur birtist áhugin hjá hon­ um fyri teldur og forritan á ung­um aldri. Martin Zach­ari­a­ sen vaks upp í Hoyvík, tá Hoy­ vík enn bara var ein bygd í 70'un­um og gekk í nýbygda skúl­an­um í bygdini. Tað var í hes­um broytingartíðum fyri Hoy­víkar bygd, at hann fyrst slapp framat einari teldu. - Pápi mín, hagfrøðingurin Petur Zachariasen, hevði ein ávísa áhuga í teldum, og brúkti teldur til at gera útrokningar og greiningar í samband við arbeiðið. Tí kom eg at kenna til teldur rættiliga tíðliga og byrj­ aði at forrita sum 13 ára gamal. Tá á tíðum var jú rættiliga for­ kunnugt, at hava eina av hesum lítlu teldunum heima við hús. So tað var har mín áhugi fyri KT byrjaði, greiðir hann frá. Við telduni hjá pápanum byrjaði Martin og beiggin Per at læra seg at forrita. Okkurt spæl spurdist burtur úr hesum tá, men fyri Martin bleiv hetta byrjanin til eina yrkisleið innan KT. Millum teir fyrstu Aftaná trý ár í student í Hoy­ dølum var tíðin komin at taka eina avgerð, um hvørja út­búgv­ ingarleið hann skuldi fara. Um hetta mundi hoyrdi ungi mað­ ur­in um, at Fróðskaparsetur Før­oya fór undir eina KT-út­ búgv­ing, og fangaði tað hans­ ara áhuga, - Tá hevði eg annars ivast í, um eg skuldi lesa verkfrøði, støddfrøði ella alisfrøði, men eg endaði at taka eina bachelor í kunningartøkni. Tað var eitt slag av datalogi, men lá tætt upp at verkfrøði. Trý ár seinni vóru eg og trý onnur liðug. Tá vóru vit tey fyrstu á Setrinum við tí útbúgvingini. Eftir lokna bachelor-út­búgv­ ing gekk leiðin á Fiski­rann­ sókn­arstovuna, har hann í tvey ár arbeiddi við at menna teldu­ skip­anar, datasøvn og annað, ið kundi gera útrokningar, grein­ ingar og forsøgnir fyri lív­frøð­ ing­arnar á stovninum. Men tvey ár eftir, at hann byrj­aði, setti hann kós móti Dan­mark, har hann fór undir víð­ari útbúgving. - Eg tók fyrst nakað eyka stødd­frøði, so eg hevði und­ir­ vís­ingarførleikar í støddfrøði á student, og fór síðan víðari við datalogi, har eg bleiv kandidat. Eg bleiv liðug við tað í 1995, greiðir hann frá. Broytingartíð Júst um hetta mundi fóru stór­ ar broytingar fram í KT-verðini. Fleiri feløg vóru farin at ar­ beiða við skipanum, ið gjørdi tað møguligt at samskifta mill­ um teldur, og innan uni­versit­ ets­heimin vann ein skipan frama, ið bara bleiv kallað int­ er­netið. - Eg minnist væl hesa tíðina, tá internetið vann frama. Tað eru serliga tvey ting, ið eg minnist væl frá hesi tíðini. Tað fyrra var, tá eg skrivaði enda­ ligu ritgerðina og hevði tørv á ein­ari grein, ið ein am­erik­ansk­ ur professari hevði skrivað. Tá skrivaði eg mín fyrsta teldu­ post og sendi hann til viðkomandi, ið var staddur í USA. Tveir tímar seinni hevði eg fingið greinina. Eg var rætti­ liga ovfarin av hvussu skjótt tað gekk. Havandi tíðarmunin í huga, so skuldi hann nokk bara vakna, áðrenn hann sendi mær greinina, sigur Martin Zach­ aria­sen. Hitt var eisini, tá hann var í ferð við at skriva ritgerðina. Nakrir av hansara klassa­fel­ agn­um gjørdu tá nakrar roynd­ ir við nøkrum, ið gjørdi inter­ netið munandi lættari fyri van­lig fólk at brúka. - Teir gjørdu royndir við ein­ um netkaga. Tað er tann visu­ ella atgongdin til inter­netið. Eg var hugtikin av hes­um, hóast hetta ikki var nakað, ið eg hevði lært nakað um. Men tað kom fram tá. Undir lestrartíðini hevði hann eitt starv hjá Oracle Den­ mark, og har slapp hann eisini at uppliva, hvussu internetið kollvelti vitanardeiling. - Tað var fyrstu ferð, at eg sá stórar fílar av data verða deild­ ar gjøgnum netið. Fram til tá blivu allar dagføringar gjørdar við diskum, men nú kundi man brádliga senda dagføringar gjøgn­um internetið. Tað var byrj­anin upp á netið fyri mítt við­komandi, sigur Martin Zach­ariasen. Yrkisleið innan leiðslu Eftir at hoyvíkingurin var lið­ ugur við sína kandidat fór hann í holt við eina ph.d. rit­ gerð. Hon tók trý ár at gjøgn­ um­føra og aftaná bíðaði eitt ar­ beiði á universitetinum. Fyrst sum adjunktur og seinni sum leikt­ari. Fyri ellivu árum síðan fekk hann tó hug at royna nakað nýtt og fór leiðsluvegin. Í 2007 var starvið sum leiðari fyri deild­ina hjá honum lýst leyst, og søkti hann tað. - Eg fekk tað ikki, men bleiv í staðin settur sum varaleiðari. Nýggi leiðarin bleiv tó ikki drúgv­ur í starvinum, og fekk eg boðið sessin aftaná. Eg takkaði fyri og var har í sjey ár. Tá mín tíð var liðug har, søkti og fekk eg starvið sum dekanur á nátt­ úru­vísindadeildini í Syddansk Universitet, har eg havi verið síð­an 2015. Gjøgnum tíðana í Køben­ havns Universitet og Syddansk Uni­versitet hevur hann alla tíð­ina fylgt við gongdini hjá IT- universitetinum í Keyp­manna­ havn. Og tá rektarin síðan stovn­an kunngørdi at hann fór at gevast, sendi Martin Zach­ aria­sen eina umsókn inn og fekk starvið. So um KT er fram­ tíð­in, so er tað ein 51 ára gamal føroyingur, ið kemur at mynda tey, ið seinni fara at mynda sam­felagið. - Eg eri spentur upp á nýggja starvið. Eg havi fylgt IT-uni­ versi­tetinum øll árini og tað hev­ur gingið gott. Hetta er eitt uni­versitet við fleiri útbúgv­ ing­um og er tað tað uni­versi­ tetið í danska ríkinum, ið út­ búgv­ir flest kandidatar innan KT, sigur nýggi rektarin. Tað týdningarmikla er, at tey ungu læra hvat teldur kunnu gera. Tað merkir ikki, at øll skulu forrita, men at øll skulu hava eina vitan um hvat ein telda kann. Her tosa vit um Computational Thinking. Tað er ein eyka førleiki, ið vit skulu læra