hósdagur 25. oktober 2018síða 12

FRÍGGJADAGUR 26. OKTOBER 2018 SOSIALURIN 124 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 12 Sjálvandi er flatskat Ver við í kjakinum! Send teldupost til post@sosialurin.fo Meiningar og kjak Aftur og aftur hava vit sein­astu vik­urnar lisið á sos­i­alum miðlum, port­al­ um og nú eisini í einum av stóru bløðunum, at gamla flat­skatta­skipa­nin hjá und­an­farnu sam­ gongu ikki er broytt. Hetta er ósatt. Ikki bert lands­skatt­a­skipanin er broytt og vorðin meira stig­vaks­andi. Eisini er sam­tykt at gera fløtu pen­ sjóns­skatta­skip­anina stig­vaksandi Trupulleikin er, at verða eini ósannindi førd fram nóg ofta, so kann al­ menn­ing­urin fara at trúgva hes­um. Skrivi tí hesa grein fyri at lýsa, hvussu landsskatta- og pen­sjón­skatta­skip­an­ir­n­ ar eru broyttar av verandi lands­stýri og samgongu. Javnari býti av ríkidømi landsins Eitt av høvuðsmálunum hjá lands­stýr­i­num og sam­gonguni hevur frá byrj­an verið at býta ríki­ dømi okkara javnari. Tí hetta vil tryggja, at stóra fram­gongd­in seinastu mongu árini vil koma øll­ um til góðar, og tí, at vit vilja tryggja, at ríkidømið kem­ur út í hvørt heim. Eitt javn­ari býti av virð­u­ num í einum samfelag vil eis­ini tryggja eina meira støð­uga samfelagsliga menn­ing og búskaparliga fram­gongd. Hetta hava Norð­ur­lond prógvað, í mun til gongdina í altjóða sam­fel­ag­num, ferð eftir ferð. Flatskattaskipanin í landsskattinum – avtikin 1. jan. 2016! Tað hevur aftur og aftur ver­ið ført fram av and­ støðu­pol­it­ik­arum, og nú eis­ini av stórum miðl­a­ húsi, at sokallaða flat­ skatt­a­skip­an­in, sum und­ an­farna samgonga setti í verk, ikki er broytt. Hetta er ósatt. Hvat lovaðu sam­ gongu­flokk­ar­nir undir val­s­tríð­num í 2015? Allir sam­gongu­flokkar lovaðu at virka fyri at lækka inn­ tøku­skattin, serliga hjá lág- og miðalløntum. Hetta skuldi gerast uttan at hækka løn­ar­inn­tøk­u­ skat­t­in fyri aðrar borg­ar­ ar. Eitt tað fyrsta nú­ver­ andi samgonga gjørdi var tí eisini at avtaka lut­fals­ liga fløtu lands­skatta­skip­ an­ina. Ein skipan, ið und­ anfarna samgongan doypti ”flatskatt”. Hetta varð gjørt við at lækka landsskattin hjá lág- og miðalløntum við heil­um 136 mió. kr. frá 1. jan­uar 2016. Lægsta skatta­stig­ið lækkaði heili 5%. Úr 20 niður í 15%. Eis­ ini fekk skattastigin fleiri trin. Munandi skattalætti til lág- og miðallønt Hetta gjørdi stóran mun. Oman fyri 28.000 skatt­ gjald­arar fingu ein skatta­ lætta, men tað vóru ser­ liga tey lág- og miðalløntu, ið fingu ágóðan. Skatt­a­ lætt­in gav upp í 700 kr. meira at liva fyri um mán­ ­aðin fyri ein stakan, og upp í 1.400 kr. meira um mán­að­in um talan var um eitt par við miðal­inn­ tøku. Av tí at ongin lands­ skatt­ur verður rindaður av inn­tøkum undir 65.000 kr. um árið, so fingu hesi sjálv­andi ikki ágóða av lækk­ing­ini. Hægstu løn­ir­ nar fingu ikki skattalætta, men fingu heldur ikki skatta­hækking. Júst sum sam­gong­u­flokkarnir lovaðu undir valstríðnum í 2015. Sera flati lands­skatt­ur­ in er sostatt avtikin, og skat­t­a­skipanin vorðin meira stigvaksandi. Hvat gjørdi und­an­ farna sam­gonga? Í kanska ógv­u­s­lig­astu fígg j­ar­ kreppu í heims­søguni valdi und­an­farna sam­ gonga við Fólka­flokk­i­ num, Sam­bands­flokk­i­ num, Sjálv­stýri og Mið­flokk­i­num ikki at lata teim­um við lægstu inn­ tøk­um meira at liva fyri. Nei, tvørt­u­r­í­móti. Lat­in varð ein skatt­a­lætti í lands­s­kattinum á tí­líkan hátt, at hægstu inn­tøk­ur­ nar fingu um 6.000 kr. um mánaðin í skatta­lætta. Lægstu inntøkurnar fingu nakrar heilt fáar krón­ur, og samstundis varð pen­sjóns­skatturin hækk­aður munandi. Fyri kapi­tal­pensjón hækkaði skatt­ur­in við heili 5%. Úr 35% upp í 40%. Sam­stund­is varð farið y v i r t i l 1 0 0 % flatskattaskipan í pen­ sjóns­skatti sum heild. Øll skuldu rinda 40% í pen­ sjóns­skatti frá fyrstu krónu uttan mun til hvør inntøkan var. Samanlagt fingu lág­ lønt eina munandi skatt­a­ hækk­ing. Hálønt eina søgu­liga stóra skatta­ lækk­ing. Gjógvin millum lág- og há­lønt breiðkaðist tí ógv­ us­liga í 2012. Landskassin misti samstundis umleið 330 mió. kr. í lands­skatt­a­ inn­tøk­um. Ongar veru­lig­ ar inntøkur vórðu settar í stað­in. Samstundis varð valt at fara undir at for­ skatta øll pen­sjóns­inn­ gjøld. Farið varð sostatt und­ir at brúka av fram­ tíð­ar inntøkum, ið koma at mangla seinni, og at gera fíggj­ar­liga haldførið hjá landi og fólki verri. Tí við broyt­ingini skuldu pen­sjón­istar ikki rinda skatt í fram­tíðini – tá tørvur fór at vera á skatta­inn­tøkunum til eldra­røkt og heilsuverk – og peng­arnir skuldu brúk­ast beinanvegin. Skuldu brúkast til skatta­ lætta til tey hægstløntu. Hetta undirgravaði fígg­ jar­liga haldføri landsins og fór beint ímóti øllum til­mælum um bú­ska­p­ar­ ligt skynsemi. Flati pensjónskatturin avtikin 1. januar 2019 Tí var tað ikki bert neyð­ ugt at broyta lands­skatt­a­ skip­an­ina, men eisini pen­sjóns­skatt­a­skip­anina. Sam­gongan setti sær har­ til fyri at fáa framt pen­ sjóns­ný­skip­an­ina fyri at tryggja øll­um eina góða og trygga pensjón nú og fram­yvir. Eisini var pen­ sjóns­ný­s­kip­anin av­ger­ andi neyðug fyri at styrkja fíggjarliga hald­ før­ið og harvið tryggja fíggj­ar­liga grundarlagið und­ir framtíðar væl­ferð­ ar­samf­elagnum. Ein partur av loysnini var at broyta pen­sjóns­skatt­a­ skip­an­ina. Politisk undirtøka var tí­verri ikki fyri at broyta sjálva forskattingina. Ein part­ur av avbjóðingini hev­ur verið, at un­d­an­ farna samgonga – fyri at gera tað trupult hjá kom­ andi samgongum at broyta støðuna – valdi at senda inntøkurnar frá for­skattaðu pen­sjón­u­ num víðari til komm­un­ ur­nar, sum gjald afturfyri, at tær samstundis skuldu yv­ir­taka allar út­reiðsl­ur­ nar av eldraøkinum frá 1. jan­uar 2015. Stigvaksandi  landsskattastigin  frá  2016     Ársinntøka  (kr.)   Skattur  (%)   Íalt  (%)     0  –  64.999   0%   0%   Landsskattur  1   65.000  –  234.999   15%   15%   Landsskattur  2   235.000  –  229.999     5%   20%   Landsskattur  3   330.000  –  799.999     5%   25%   Landsskattur  4   800.000  +   5%   30%   0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 550 600 650 700 750 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 220 240 260 280 300 320 340 360 380 400 420 440 460 480 500 520 Skattalætti  pr.  mð Ársinntøka  í  1.000  kr. Skattalætti  til  lág-­‐ og  miðallønt  2016   (kr.pr.mð.  í  mun  til  ársinntøku) Munandi skattalætti til lág- og miðallønt Undanfarna samgonga: Láglønt rindaðu skattalætta til hálønt – Tað kann staðfestast, at ikki ein, men heilar tvær »flatskattaskipanir« eru avtiknar í sam­gongu­tíð­ar­ skeið­num – bæði við­víkjandi landsskatti og pensjónsskatti, sigur Kristina Háfoss, landsstýriskvinna í fíggjarmálum. – Tí vit fremja tað vit lovaðu – og hetta er alt liður í at røkka máli okkara um einar meira sjálvbjargnar, samhaldsfastar og tíðarhóskandi Føroyar, sigur hon í viðmerking til grein í Sosiali­num mánadagin, sum vísti á, at flatskatturin hjá teimum ríku ikki er afturrullaður