hósdagur 1. november 2018síða 15

FRÍGGJADAGUR 2. NOVEMBER 2018 SOSIALURIN 127 15 óvæntandi lítið, tá hugt verður eftir gransking aðrastaðni, sigur lív­frøðingurin. Kanningar í Danmark, Norra og Svøríki vísa nevniliga, at um­ leið fimm prosent av øllum tosk­ um í summum økjum hava plast í maganum. Hetta talið er mun­ andi lægri í Føroyum. - Av teimum kanningum av botn­fiskum, ið vit hava gjørt í Før­oyum, er talan um 0,04 til 0,3 pro­sent av kannaðu magunum, har vit funnu plast. Tað er fleir­ faldað minni enn tilsvarandi gransk­ing aðrastaðni. Man skal so­statt kanna fleiri hundrað magar, áðrenn man finnur eitt stykki av plasti, sigur Sjúrður Hammer. Appilsinir og súreplir Hóast tað sostatt eru ábendingar um, at føroyskur fiskur ikki er eins dálkaður av plasti sum fisk­ur aðrastaðni, so er tað alt ov tíðliga at byrja at reypa av hesum. Háttaløgini innan framdu granskingina í teimum ymisk­um londunum er so ymisk, at tað er trupult at samanbera úrs­litini, umframt at tað eru ávísir manglar við føroysku gransk­ingini. - Tað er týdningarmikið at undirstrika, at møguliga saman­ bera vit appilsinir og súreplir. Fisk­urin vit hava kannað hevur verið á landgrunninum, meðan næstan øll onnur gransking hevur verið fram við norsku, donsku, svensku og týsku strond­unum. So vit kunnu ikki siga, at føroyskur toskur er 10 pro­sent reinari enn norskur toskur, tí man samanber ikki tað sama. Men vit kunnu staðfesta, at tað er lítið av plasti at finna í fiskinum, ið vit hava fingið á land­grunninum og á Føroya banka síðstu tjúgu árini, vísir Sjúrður Hammer á. Harumframt má hædd eisini takast fyri, at plast í fiski ikki hevur verið eitt av fokusøkinum, tá yvirlitstrolingar hava verið gjørdar. Sostatt hevur man ikki leita eftir mikroplasti. - Endamálið við maga­kann­ ing­unum hevur ikki verið at finna plast, men hvat fiskurin livir av. Men tey sum hava skrá­ sett hetta hava eisini skrásett tað plast, ið er funnið. Men tað er vert at hava í huga, at plast, sum er minni enn 1mm, er slett ikki við í okkara skráseting, tí tað hevur man hvørki leitað eftir ella sæð við berum eyga, sigur hann. Meira gransking neyðug At kunna útvega hetta sam­ met­ingargrundarlagið fyri granna­londini er eitt av enda­ málinum við nýggju gransk­ ingar­verkætlanini, ið Sjúrður Hammer hevur fingið játtan til. Men harumframt metir hann, at tað er neyðugt at fáa meira vitan um støðuna nærri landi. - Tá vit finna lítið plast í fiski á landgrunninum, meðan aðrir granskarar finna nógv plast í fiski nærhendis landi, reisir tað nakrar spurningar. Harímillum um tað er eitt samband millum hvussu nógv plast man finnur og hvussu nær landi man er, sigur hann og leggur afturat. - Hvussu støðan er nær landi í Føroyum vita vit ikki. Vit áttu at kent lívfrøðina í innaru leið­ unum og firðunum betur, tí vit vita tað er uppvakstrarøkið hjá unga fiskinum, ið fer út á land­ grunnin. Men tað er ein stórur og ókendur spurningur hvat gongur fyri seg heilt inni at landi í Føroyum. Bæði viðvíkjandi plasti og øðrum. Føroyar eru ikki endastøðin Gransking innan plastdálking av havhesti hevur tó áður staðfest, at trupulleikin við plast í djórum er minni longur norður man fer. - Man fór at kanna plast í maga­num hjá havhesti, tí man ynskti at vita, um man fann minni ­plast, um man slapp burtur frá dálkaða umhvørvinum í Ev­ ropa. Tað gjørdi man, men tað tók kortini granskarar á bóli, tá man fann meira enn væntað í Føroyum. Men man sær eitt rák, har havhesturin er meira dál­kaður sunnanfyri okkum og minni dálkaður norðanfyri, sigur Sjúrður Hammer. Um forsøgnirnar um at plast verður flutt norðureftir við havstreyminum halda, so kann hetta saktans broytast næstu árini, tó at Føroyar nokk sleppa rími­liga lætt. - Um forsøgnin at plast hópast í Arktisk og Barentshavinum heldur, so kann man rokna við at síggja ein vøkstur í plastinum, ið man finnur í fugli og fiski í teimum økjum, meðan vit í Før­oyum eru vælsignaði við, at streym­urin og vindurin flytur trupul­leikan frá okkum, sigur hann. Hóast núverandi kanningar taka útgangsstøði í, at tað mesta av plastinum kemur norðueftir úr Evropa við havstreyminum, so eru føroyingar ikki heilt ósekir. - Vit leggja eisini okkara aftur­at stóru mongdunum. Tað sæst millum annað í teimum hav­hestum, sum hava verið kann­aðir, har granskarar funnið før­oyskt plast og avíspappír í fleiri magum. So tað er einki for­ gjørt í, at vit í Føroyum royna at gera okkara part fyri at minka um plastútlát á sjógvi. Eg havi vin­fólk, sum rudda strendurnar í Hetlandi, og fleiri ferðir hava tey funni føroysk súrrómaíløt í Het­landi. Eg ímyndi mær ikki at hetta er serliga positiv reklama fyri Føroyar, sigur Sjúrður Hamm­er. HALLUR@SOSIALURIN.FO - Av teimum fleiri túsund magum, ið eru kannaðir, hava vit funnið rættiliga lítið av plasti. Faktiskt er talan um óvæntandi lítið, tá hugt verður eftir gransking aðrastaðni