hósdagur 8. november 2018síða 25

FRÍGGJADAGUR 9. NOVEMBER 2018 SOSIALURIN 130 25 Komandi partur Komandi partur verður hugleiðingar um Jonu Henriksen, sum var fyrsta kvinnan við føstum sessi í løgtinginum. ar í koyggjuni, samstundis sum skipið rak fyri vág og vind, áðrenn tað eydnaðist at um­væla seglini og at rigga eitt neyð­ratt til. Tá ið veðrið batnaði, varð gjørligt at staðfesta, hvar teir vóru. Tá kundi ferðin halda áfram. Kokkurin var ikki nógv virdur Stýrimaðurin varð roknaður fyri at vera ein týdningarmikil partur av manningini. Hann fekk tíggju ferðir so nógva løn som ein kokkur. Við skonn­art­ ini N.J. Nielsen forvann Poul Carl kr. 560, meðan kokkurin fekk kr. 55 um mánaðin. Tað vóru ikki øll skip, sum honum dámdi so væl við. Á ein­um kundi skiparin ikki halda seg frá ungum dreingj­ um. Tá fór kynslig misnýtsla eis­ini fram, og hetta var undir um­støðum, tá einki kundi ger­ ast við hetta og enn minni at melda tað. Pápin var ókunnugfólk Tá ið Poul Carl kom heim aft­ ur, hevði hann nú nóg mikið av peningi til, at hann og Olga kundu giftast. Tað gjørdu tey 11. apríl 1920. Tá í tíðini vóru eingin arbeiðsloysiskassar, so einaferð mátti hann fara til skips aftur at vinna teimum fyri føðina. Poul Carl slapp sum stýri­ maður við einum skip úr Mars­ tal. Hetta var heldur ikki nakað stórt skip, manningin var bara sjey mans. Men tað forðaði ikki fyri at teir sigldu víða um. Teir fóru til Vestindia, og hann var burtur í hálvt annað ár. Tí var Poul Carl ikki heima, tá ið fyrsta dóttirin, Ellen, varð fødd á sumri 1921. Tey fingu til­sam­ ans fýra gentur. Ellen er 97 ára gomul. Hon er enn so klokkuklár. Sonurin Poul sigur, at hennara “hard­ isk­ur” í erva er eins virkin og tann, sum hann sjálvur hevur á borð­inum. Tá ið Poul Carl kom heim aft­ur var Ellen so mikið stór, at hon stóð uppi í tremmusongini. Hon bríggjaði seg ikki um, at hesin “fremmandi maðurin” tók hana upp og klemmði hana. Tá avgjørdi Poul Carl, at eina slíka móttøku ynskti hann ikki at fáa aftur, so hann fór ikki burtur aftur. Nú fylgdi hann sínum gamla dreymi um at læra eitt handverk. Tá kom hann at arbeiða hjá mammu­ beiggja Olgu sum rørsmiður. Tá ið hesin legði frá sær fyri aldur tók Poul Carl yvir og ar­ beiddi sum blikk­smiðju­meist­ ari, inntil hann sjálvur bleiv 65 ár og legði frá sær. Alt lívið var Poul Carl limur í Bróðurringinum á Havinum og varðveitti sambandið við sjó­mansskúlan í Svendborg, sum nógvir føroyingar kenna. Á hesum skúla kom hann javn­ an sum gestur og helt eisini ofta fyrilestrar. Eitt skifti var hann eisini nevndarlimur fyri skúl­an. Tá ið skúlin eina ferð var hóttur av fíggjarligum trupul­leikum var hann við í stríðn­um fyri at varðveita skúl­an. Tað eydnaðist eisini. Í 1976 fluttu Poul Carl og Olga til Føroya, har tey bú­ settust á Eiði. Men hann doyði longu í 1977 og er grivin á Eiði. Olga flutti aftur til Danmarkar, men tá ið hon doyði varð urn­ an við hennara øsku sett í grøv­ina hjá Poul Carl á Eiði. Ellen giftist við Marius Kamban Ellen, elsta dóttir Poul Carl, hevur skrivað sína ættarsøgu nið­ur, og skal okkurt brot takast úr henni. Omman, Jo­ hanna, kom eina ferð niður at ferð­ast. Men hon støðgaði í heili tvey ár. Hetta var kanska nakað strævið hjá mammuni og teimum øllum í eini lítlari íbúð. Men tá ið omman nærk­ að­ist teimum 70 árunum, vildi hon sleppa heim aftur. Hesin aldur var jú “støvets år”, og hon vildi doyggja í Føroyum. Men tað vísti seg, at hon hevði ikki havt fyri neyðini at hava ein slíkan skund. Hon bleiv næst­an 100 ár. Ellen hitti Marius Kamban í 1940. Hann var komin til Svend­borg at ganga á sjó­mans­ há­skúlan. Pápi hennara, Poul Carl, var í nevndini fyri skúlan, og hann plagdi at bjóða før­ oysk­um næmingum heim at vitja. Soleiðis hittust tey. Ellen plagdi eisini at vera við til til­ tøk skúlanum, so tey bæði komu at kennast betri og betri. Men orsakað av krígnum gift­ust tey ikki fyrr enn í 1946. Marius fór til Føroya í fyrsta farti eftir, at kríggið var liðugt við Mjóvanesi, meðan Ellen fór í august við Tjaldrinum, so hann kundi taka ímóti henni. Hon var væl móttikin av ætt­ini í Føroyum. Verpápin, Hans Kamban, hevði undir krígn­um fingið heilabløðing og var merktur av tí. Verfor­ eldr­ini høvdu eisini verið merkt av, at tey høvdu fleiri børn í Danmarkar, sum einki frætt­ist frá øll fimm árini kríggið vardi. Ellen og Marius blivu gift í Før­oyum. Brúdleypið varð hildið á Hotel Føroyum á Konga­brúnni. Marius fór at arbeiða á Skipa­smiðjuni, áðrenn hann fór á stórhvalaveiðu í Suður Atlants­havinum saman við nógv­um øðrum føroyingum. Ellen fekk arbeiði sum skriv­stovufólk hjá Vilhelm Niel­sen, sum seldi bilar og hevði verkstað. Her arbeiddi eis­ini tann nú 96 ára gamli Sverri Mortensen á Argjum. Tá kom kennskapur millum fam­ ilj­urnar. Seinni kom Ellen at ar­beiða hjá Arthur Brend. Hann hevði handil, men er ann­ars millum annað kendur fyri sítt samstarv við við Doll­ an, Daniel J. Danielsen, fyrst í farnu øld. Marius og Ellen fluttu aftur til Danmarkar til jóla í 1946. Tey fingu fýra børn. Eitt teirra er Poul, sum er heimildarmaður til hesa søgu. Hann skal hava tøkk fyri beinasemi. Poul er maskinmeistari. Hann er ógvu­ liga søguáhugaður ikki minst fyri síni føroysku ætt. Kanska fara vit at frætta meira frá hon­um seinni. Johanna visti í fimm ár ikki um drongurin var livandi ella deyður Ein partur av søguni um Poul Carl er eisini søgan um bróð­ur­ dótr­ina Johannu, sum var fødd í 1913. Sum vanligt hjá ungum gentum fór hon til Danmarkar at fáa pláss. Fyrst fór hon til Nakskov, men so fekk hon starv á sjómansháskúlanum í Svendborg, sum pápabeiggin, Poul Carl, jú hevði nógv sam­ band við. Tá kom ein ungur drong­ur úr Hvalvík, Petur, at ganga á skúlanum. Tað rann skjótt saman teirra millum. Men tá tað ikki var tolt, at eitt starvs­fólk hevði slíkt samband við ein næming, mátti hon eins og Olga fáa sær eitt annað starv í býnum. Petur fór at sigla fyrst undir krígnum. Tað var so óheppið, at teir lógu inni í Leningrad í Russlandi, júst tann dagin, 22. juni í 1941, tá ið Týskland legði á Sovjet. Tá ið Danmark framm­anundan var hersett av Týsk­landi vórðu donsk skip roknað sum fíggindaskip. Tí var manningin tikin til fanga. Hetta er ein longri søga, sum m.a. stendur í bókini Tær bygdu land. Johanna visti sum rímiligt er av ongum og frætti einki. Hon visti ikki, um drongurin var livandi ella deyður. Tá kríggið var av, flutti Johanna aftur til Eiðis, og hon visti framvegis einki um Petur. Hon var tá í ferðalagi við Ellen, systk­inabarninum. Men Petur kom so aftur til Danmarkar í januar 1946. Hann var skjótur at ringja til Poul Carl í Svendborg at fregnast eftir, um Johanna var trúlovað ella gift. “Nei, hvørki annað ella annað” var hugaliga svarið hann fekk. Petur tók fyrsta fart til Føroya. Ein kann ætlað, at tað hevur verið ein kenslu­ bor­in sameining millum tey aft­aná so langa tíð. Tey giftust skjótt og fingu trý børn, men Petur var ikki sami maður eftir alt tað, sum hann hevði gjøgnumgingið. Hann vildi slett ikki tosa um tað, og tað, sum vit vita, er frá øðr­um, sum vóru við sama skipi. Sjálvur kom eg at kenna ein teirra, danan Edmund Pet­ er­sen, sum var yngsti maður um borð. Hann læt væl at Pet­ uri at vera saman við. Hesa myndina sendi omman, mamma Poul Carl, til teirra í Danmark. Barnið á myndini er helst er systirsonur Poul Carl, Tórálvur Samuelsen, sum er ein kendur havnarmaður. Poul Carl, 82 ára gamal. Myndin á vegginum er av skúlaskipinum Danmark Manningin á Noah. Poul Carl er nr. 2 vinstrumegin frá. Tað kann vera lagt til merkis, at skipari og stýrimaðurin eru í kasjetti og hvítum buksum. Sjálvt við so lítlari manning er sjónligur munur á høgum og lágum