mánadagur 26. november 2018síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 26. november 2018 · Nr. 137 TÍÐINDI og hetta síggja Føroya Tele og teirra samstarvsfelagar sum ein møguleika, ið eigur at verða gangnýttur. - Vit hyggja eftir at veita internetsamband til hesi økini, sum ikki hava gott samband ella dekning yvirhøvur. Tað er galdandi norðast í Grønlandi, Kanada, Russlandi og Noregi, sigur Jan Ziskasen, samtak­ stjóri í Føroya Tele og leggur afturat, at fylgisveinarnir eis­ ini kunnu hava aðrar uppgávur sum t.d. at hjálpa til við eftirliti av ávísum sjóøki. Ætlanin hevur verið at senda fylgisveinarnar upp við European Space Agency, sum sendir fylgisveinar upp í rúmd­ina frá ymsum skot­pall­ um í Evropa. Men nýtt sam­ starvið við Shetland Space Centre hevur gjørt tað møgu­ ligt at umhugsa hesa verk­ætl­ an á nýggjum og møguliga senda fylgisveinarnar upp frá Het­landi í staðin. Hetland upplagt til fylgisveinavirksemi Arbeitt verður við nýggjum fylgisveinavirksemi við Shet­ land Space Centre í Het­landi, og hetta er orsakað av, at bret­ ar ynskja at gerast ein størri spælari í fylgis­veinavirk­sem­ in­um í rúmdini. Her er ynskið bæði at senda fylgisveinar upp í rúmdina og at byggja jarð­ støð­ir, sum kunnu móttaka og hýsa data frá fylgisveinum, sum flúgva framvið. Niðurstøðan í sonevndu Sceptre kanningini er, at Saxa Vord á oynni Unst norðast í Hetlandi liggur allar best fyri í bretskum øki til slíkt virksemi. Saxa Vord er ein gomul her­ støð frá seinna verð­ald­arbar­ daga. Her er ætlanin so at senda smáar rakettir við smáum fylgi­sveinum upp í rúmdina. Tal­an er um ”Polar-orbit” eins væl og “Sun-synchronous- orbit”, sum inniber, at fylgi­ svein­arnir ferðast kring pól­ar­ nar (polar-orbit) ella ferðast í dags­ljósi (sun-synchronous- orbit) og fáa orku á hendan hátt. Eftir ætlan verður hetta ar­beiðið liðugt síðst í 2020. Vilja brúka føroyskt internet Tað krevur gott internet­sam­ band fyri at fáa dátu frá fylgis­ veinunum víðari úr jarðstøðini í Hetlandi. Tað er her, Føroya Tele kemur inn í myndina. Før­oya Tele er longu ein virkin við­leikari á hetlendska sam­ skiftis­marknaðinum við at veita skjótt fipursamband gjøgn­um SHEFA-kaðalin, sum fer úr Føroyum til Hetlands og koyrir víðari til Orknoyggj­ar­ nar og Skotlands. Samstarvið inniber, at Før­ oya Tele skal veita fipur­sam­ band til Shetland Space Centre bæði í sambandi við rakett­ upp­sending og móttøkustøð. Fyri tveimum vikum síðani vóru umboð frá Føroya Tele í Hetlandi og Orknoyggjunum fyri at greiða samstarvs­partn­ ar­um har frá, hvat Føroya Tele hev­ur gjørt seinasta árið og hvørjar framtíðarætlanir fyri­ tøk­an hevur. Fundir vóru við stjórnirnar í báðum oyggj­ar­ samfeløgunum eins væl og við samstarvspartar og kundar. Eisini varð vitjað á Shetland Space Centre á oynni Unst. Umhugsa at byggja jarðstøð í Føroyum Samstarvið letur upp fyri møgu­leikanum eisini at byggja eina jarðstøð í Føroyum um­ framt aðrastaðni í arktiska øk­ in­um m.a. í sambandi við arkt­ isku fylgisveinaverkætlanina, sum longu er farin av bakka­ stokki. - Tað er partur av verk­ætl­ an­ini, at eftirlitsmiðstøðin, sum skal stýra fylgisveinunum í rúmdini, kann vera í Før­oy­ um, sum jú er rættiliga áhuga­ vert, sigur Jan Ziskasen. Hann fortelur, at tað í nú­ ver­andi løtu eru ov fáar jarð­ støð­ir á jørðini. Hetta hevur við sær, at ein rúgva av dátuni, sum verður innlisin í fylgis­ veinarnar ikki verður gagn­ nýtt, tí fylgisveinarnir ikki kunnu goyma hesi dáta serliga leingi, áðrenn tað verður yvir­ skrivað av nýggjum dáta. Tí fer nógv týdningarmikil in­ forma­tión í summum førum til spillis. Við einari jarðstøð í Før­ oyum, kann mann gera avtalur um at taka dátu frá fylgi­svein­ unum yvir Føroyum niður, so dát­an kemur í føroyskar hend­ ur. Men hvat ætlar Føroya Tele at brúka hetta tilfarið til? - Tað kunnu vit selja rátt víð­ari sum eina handilsvøru. Mann kann eitt nú hugsa sær, at fyritøkur, felagsskapir ella lond við áhuga fyri veðrinum kundu keypt ta dátuna, vit tá kunnu veita um veðrið. Tað kann eisini hugsast, at mann kundi góðskað informatiónina og møguliga seta ymisk dáta sam­an, áðrenn hon verður víðariseld. Dáta, sum fylgis­ veinar regluliga fáa hendur á, er sera virðismikil og jú tættari uppá ”real-time”, informa­tión­ in kann verða, jú meira virði hevur hon, sigur Føroya Tele stjórin. Umhugsa Sornfelli og Húsareyn Føroya Tele hevur hugt eftir fleiri støðum í Føroyum, har mann kundi havt eina møgu­ liga nýggja jarðstøð. Tað eru fleiri ting, ið hugsast skal um, tá mann skal seta eina so­ vorðna jarðstøð upp. Støðin má liggja á einum staði við rímiliga fríum útsýni til sjónarringin, og har má ikki vera ov vindhart. Haraftrat er neyðugt at hava gott fipur­ sam­band til støðina, tí har kem­ur so nógv dáta inn døgnið runt. - Ein líknandi radarstøð hev­ur verið á Sornfelli fyrr. Sornfelli er ein møguleiki, men har er øgiliga vindhart. Vit hyggja eisini eftir øðrum økj­ um sum eitt nú á Húsareyni, har vit í dag longu hava fylgi­ sveina­móttakarastøðir til sjón­varp. Tað kundi eisini verið onkra aðrastaðni í Før­oy­ um, har tað er meira slætt, og har betri møguleiki at síggja sjón­arringin 360 gradur, sigur Jan Ziskasen. Stór amerikansk flog- og rúmdarfyritøka við Shetland Space Center sam­ starvar við stóru amerikansku fyritøkuna, Lockheed Martin, sum hevur drúgvar royndir í flog- og rúmdarídnaðinum. Lock­heed Martin skal verða part­ur av arbeiðnum við at byggja støðina í Hetlandi, og amerikanska fyritøkan hevur víst stóran áhuga í at møtast við Føroya Tele í sambandi við møguligt framtíðar samstarv. - Um vit nú fara í gongd við at byggja jarðstøðirnar í Før­ oy­um og arktiska økinum, kundi mann sæð fyri sær, at Lock­heed Martin kom at vera part­ur av teimum verk­ætl­an­ un­um eisini, sigur Jan Ziska­ sen. Prestiga fyri Føroyar Fylgisveinavirksemið er í stór­ari menning, og Føroya Tele sær nógvar nýggjar møgu­leik­ar við hesum í framtíðini. - Marknaðurin fyri smáum fylgisveinum er frá 2016 til 2017 vaksin við 157 prosentum. Mann væntar, at hesin marknaðurin frá 2020 til 2030 kemur at vaksa seg til at vera fimm til seks milliardir dollarar, sigur Jan Ziskasen og vísir eisini á ”Bryce Space and Technology Start-Up Space” kanningina, sum sigur, at bara í 2017 eru íløgur fyri heilar 2,5 milliardir dollarar gjørdar í nýggjar fyritøkur innan rúmd­arídnaðin. Ein stórur partur av ambi­ti­ øsu verkætlanunum hjá Før­ oya Tele og samstarvs­feløg­un­ um er enn á tekniborðinum. - Hetta er tíðliga í prosessini, men hetta er akkurát so tíðliga, sum mann eigur at fara inn í nýggj ting, sigur Jan Ziskasen. Jan Ziskasen heldur, at tað er forkunnugt fyri Føroyar at kunna vera við í hesari vinn­ uni. - Føroyar er ein sera lítil tjóð í mun til tey stóru londini og fyritøkurnar, sum vanliga gera hesi tingini. Men av tí at vit liggja so strategiskt væl fyri her í Norðuratlantshavinum, so er hetta jú framúr for­kunn­ ugt fyri Føroya land at kunna vera við í verkætlanum í rúmd­ini, sigur hann. Ein jarðstøð kann móttaka og hýsa data frá fylgisveinum, sum flúgva framvi Shetland Space Centre skal hava fylgisveinavirksemi á oynni Unst norðast í Hetlandi