týsdagur 4. desember 2018síða 13

13 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 5. desember 2018 · Nr. 141 BACH Í KIRKJUBØ Í ANNAÐKVØLD Í annaðkvøld, hóskvøldið klokkan 19:30, verður forkunnuga jólakonsertin Bach í Kirkjubø. Har verður strúkikvartett og gitar við Biritu Poulsen, ið lesur í Berlin, sum solisti at framføra Bach. – Tað eru bert 110 pláss, so tað ræður um at verða í góðari tíð, siga fyrireikararnir, sum eftir konsertina bjóða til móttøku í Roykstovuni. Ják­up, at NATO-málið órógvaði nógv. Eyg­uni vórðu flutt frá stóru sam­fel­ags­ligu batunum til hern­ að­ar­málið. Sum vituligt er, fekk lands­stýrið skotið í skógvarnar, at tað í loyndum hevði góðtikið ætl­ an­ina hjá NATO at seta upp rad­a­r­ a­støðina á Sornfelli og byggja her­ støð­ina í Mjørkadali. Jákup var ikki í iva um, at hern­ að­ar­málið gjørdi, at Javnað­ar­flokk­ ur­in ikki vann meira á valinum í 1962, enn flokkurin gjørdi. Ják­ up varð sjálvur afturvaldur og fekk 244 atkvøður. 90 fleiri enn fýra ár frammanundan. Flokk­ur­ in økti undirtøkuna úr 25,8 uppí 27,2 prosent, men Sam­bands­flok­k­ urin misti meira enn trý pros­ent, samstundis sum sjálv­stýr­is­flokk­ urin helt støðuna. Bæði Tjóð­veldis- og Fólkaflokkurin høvdu funnist at landsstýrinum í NATO-málinum og Fólkaflokkurin hevði góðan byr. Afturímóti gekk aft­urá hjá Tjóðveldisflokkinum. Sjál­v­stýr­ is­flokkarnir fingu tó meiriluta og skip­aðu ”sjálvstýrislandsstýrið”. – Men, sum Jákup onkuntíð segði, vit tingmenn vistu einki um NATO-málið. ”Svartabók” avdúkar, at eitt tað fyrsta P. M. Dam fær at vita sum nývaldur løgmaður frá donsku stjórnini, var, at NATO skuldi byggja eina radarstøð í Før­ oy­um. Somu boð hevði Kristian Djur­huus fingið, meðan hann var løgmaður. Hvørki Kristian Djur­ huus ella Petur Mohr Dam kunn­ aðu landsstýrið og Løgtingið um ætl­an­ina hjá NATO. Tíðin var spent, og Kalda kríggið var um at taka seg upp. Landsstýrismaður í almanna- og vinnumálum Jákup hevði eina hugsjón um batar fyri vanliga fólkið og hugsjónir um eitt meira fjøltáttað vinnulív, tá flokk­ur­in skeyt upp at velja hann til lands­stýrismann saman við Villa Sør­ensen tann 20. november í 1968. Boð vóru eftir teimum, tí floks­for­ maðurin, Petur Mohr Dam, hevði lagt árarnar inn tann 8. nov­em­ber – mitt í starvi sínum sum løg­mað­ur á øðrum sinni. Eftir áskoðan Jákups hevði tað ver­ið meiri natúrligt, at Jákup Fred­ erik Øregaard, løgtingsmaður, tók við eftir P. M. Dam, men hann bar seg undan. Jákupi stóð eisini í boði at gerast løgmaður, men hann hev­ ur sagt mær, at hann helt seg ikki hava nóg dyggar politiskar roynd­ir. Í staðin umskipaði samgongan seg við tí roynda Kristiani Djur­ huus úr Sambandsflokkinum sum løgmanni. Javnaðarflokkurin fekk tveir landsstýrismenn. Fjórði lands­ stýr­ismaðurin var Sámal Pet­er­sen úr Sjálvstýrisflokkinum. Longu 13 mánaðir seinri doyði Ville Sør­ ensen í ungum árum annan nýggj­ árs­dag. Javnaðarflokkurin leit­a­ði sær til Atla P. Dam, sum tók av. Ják­ up og Atli komu at arbeiða sam­an í landsstýrinum í sløk 10 ár. Hó­ast ymiskir í hugburði og ver­u­máta, var samstarvið teirra millum gott, og úrsltini vóru nógv og góð. Sum landsstýrismaður í vinnu­ mál­um skeyt Jákup upp at stovna Ídn­að­ar­grunnin, sum veitti lán og stuðul til nógv ídnðarvirki. Virki, sum vóru við til at skapa arbeiði á bygd og í bý. Somuleiðis var hann við til at skipa Menningargrunnin eft­ir uppskoti Tjóðveldisfloksins. Á sosiala økinum var hann við til at fremja fleiri fleiri stór­ar ábøtur. Í fyrru helvt í sjeyt­i­ár­u­ num slóðaði hann fyri Heim­a­hjálp­ ar­askipanini. Henda skipanin er í­dag ein sjálvfylgja, men tá var hon ein kollvelting fyri okkara eldr­u, sum fegnaðust um at fáa hjálp frá kønum kvinnuhondum. Al­mann­ amál og heilsumál vórðu yv­ir­tikin, og Almannastovan varð skip­að. Sosialmál fingu nú heitið alm­ annamál. Hesi árini vórðu ølklubbarnir ein táttur í býarlívinum. Bæði teir skip­aðu og óskipaðu. Vóru teir ó­lógligir ella lógligir. Teir vórðu stovn­að­ir, tí rúsdrekkalógin var full­komiliga ótíðarhóskandi. Ják­up virkaði fyri at broyta rús­drekka­lóg­ ina­, soleiðis at ein eink­ar­søla varð stovnað, og at ølklubbar kundu virka undir skipaðum við­ur­skift­ um. Eins og í 1907 skuldi mál­ið leggjast fyri fólkaatkvøðu. Fólk­ið atkvøddi ímóti uppskoti Ják­ups. Tað fall. Nógv settu krossin við nei, tí tey vildu varðveita tann sterka ”elefantin”. Útvið 20 ár gingu, til Marita Petersen, lands­stýr­is­kvinna, slóðaði fyri eini nýggjari rús­drekk­ a­lóg. Sum landsstýrismaður í ar­ beiðs­markn­að­ar­mál­um gekk Ják­up á odda fyri at fáa lógina um ar­beiðaravernd samtykta, og Arbeiðseftirlitið varð skipað. Og síðst í sjeytiárunum fingu tíma­ lønt­ir føroyingar dagpening, tá teir vóru sjúkir, sum nevnt fyrst í grein­ini. Jákup var partur í sam­ríki­s­sinn­ aða veinginum í Javn­að­ar­flokk­i­ num. Hann tók kortini undir við yv­ir­økunum í sjeytiárunum, tá tað fram­burðs­inn­aða lands­stýr­ið við Fólk­a­flokki­num, Javn­að­arflokk­ inum ­og Tjóðveldisflokkinum flutti før­oyska sam­felagið langt fram á leið ímóti einum meira nú­tím­ans sam­felagi á nógvum økjum. Afturímóti tók Jákup ikki glað­ beint­ur undir við ætlanini at leggja um donsku endurgjaldsskipanin til eina heildarveiting – til blokk. Hann bar ótta fyri, at tá fóru væl­ ferð­ar­økini at verða við skerd­ an lut. Eftir hansara tykki høvdu hvørki borgarligi ella sjálv­stýr­is­ vong­uri­n ta sosialu tilvitan, sum Javn­að­ar­flokkurin hevði. Sum landsstýrismaður eydn­að­ ist ikki Jákupi at loysa úr lagdi eina ætl­an at fáa føroyingum eina betri eft­ir­løn­ar­skipan, meinlík tí donsku ATP – Ís­koyt­isløn Arbeiðaranna. Tað harm­aðist hann um. Men hann fegn­aðist, tá eftirmaður hansara, Vil­helm Johannesen, fekk samtykt Sam­haldsfasta. Fólkatingsmaður Í 1979 varð Jákup Lindenskov biðin at stilla upp til fólkatingvalið. Jo­ han Nielsen, presturin úr Sandvík, helt at nú var nóg mikið, eftir at hava verið á Kristiansborg í 20 ár. Jákup varð valdur, og legði frá sær á sjálvum 11 ára degnum sum lands­stýr­is­maður. Hann varð afturvaldur í 1981, men á vali­num í 1984 var hann ov stutt­u­r. Seinri var hann aftur á Fólk­atingi sum varalimur fyri Atla Dam. Á fólkatingi legði Ják­up stóra orku í at fáa lógina um krígs­pen­sjón at galda fyri før­oysk­ar sjómenn, sum høvdu siglt und­ir seinra kríggi, eins og fyri einkj­ur. Jákup fall væl til í sosial­dem­o­krat­iska flokkinum og fekk politiskara vinir, sum eisini dugn­aðu føroyskum áhugamálum. Lítillátin og veipaði ikki Jákup Lindenskov var hóvligur og høviskur politikari. Onkuntíð tókt­ist hann kanska í so lítillátin. Hann hvørki veipaði ella varð harð­mæltur. Afturímóti var hann sak­l­igur í orðaskifti. Hann vardi hug­sjónina, og veljarin skilti sjón­ ar­mið­ini. Summir poltikkarar hoyr­ ast væl og ofta, men leggja fá av­rik eftir seg. Aðrir virka miðvíst í tí stilla fyri teimum málum, teir eru valdir at at umboða og fremja. Ják­ up hoyrdi til tann seinra bólkin. Eftir at hava verið virkin í poli­tikki frá 1958 – sum løgtings, lands­stýris- og fólkatingsmaður – still­aði Jákup ikki upp aftur til løg­tings­valið í 1994. Tey flestu løg­ tings­val­ini varð hann valdur, men í 1990 kom hann inn á ting sum vara­maður. Árini 1966 til 68 var hann ikki á tingi. Til valið í 1966 varð fyri fyrstu ferð stillað upp í bókstavarað, og ikki í nummarrað. Mart­in Joensen, formaður Havnar Ar­beiðs­mann­afelags, fekk dyggan stuð­ul frá arbeiðsfólkinum í Havn­ ini, og tá upptalt varð hevði hann 234 atkvøður. Jákup fekk 225. Tilsamans umboðaði Jákup Javn­ að­ar­flokkin í 36 ár í politikki. Havnarmaðurin og losjumaður Jákup var havnarmaður. Vaks upp í Sjúrðargøtu, í Ra­barb­u­kvart­e­r­ inum­, men røturnar gingu til Rætt­ ará og Leynar. Hann vaks upp sam­ an við javnaðarrørsluni, og pápin, Ed­vard, satt eitt skifti í býráðnum. Jákup hevði stóran tokka til Havn­ina og visti nógv um høv­uðs­ stað­in – virkir, familjur og onn­ur viðurskifti, sum seta dám á ein liv­ andi bý. Í so máta var hann fróð­ar­ maður. Mangan sótu yngri og eldri und­ir í kaffistovuni í svimjihøllini, tá hann segði frá um slektir, per­ són­ar, støð og tilburðir. Jákup var trúgvur og hjartaligur í mongum lívsins viðurskiftum. Trú­fastur ímóti fólki, vitjaði og hjálpti fólki. Trúliga vóru tey bæði Jóna í kirkju. Hóast hann hevði nógv um at vera, var hann altíð á fund­um í javnaðarfelagnum. Mong minn­i­ng­arorð skrivaði hann eisini í Sos­i­al­inum. Sosialinum var hann eisini dygg­ ur stuðul. Longu frá 1957 varð hann blaðstjóri á Sosi­al­i­num saman við Villa Sørensen. Til­nevn­ing­ar­brævið frá floks­for­mann­i­num, P. M. Dam, er til skjals. Hann var blaðstjóri, skrivaði og vardi floks­ins politikk, til hann fór í lands­stýrið. Jákup var millum teirra, sum gingu á odda at útvega blaðnum nú­tím­ans útgerð og hús miðskeiðis í sjeyt­i­árunum. Kanska hóvaði tað hon­um ikki so væl, at blaðið varð um­skip­að til eitt tíðindablað sein­ ast í sjeyt­i­ár­u­num. Frá at vera eitt floks­politiskt málgagn flutti tað seg til til at vera eitt tíð­ind­a­blað, har sjónarmið floksins fingu innivist í oddagreinini ella í pol­it­isk­um viðmerkingum. Jákup var fráhaldsmaður um ein háls. Losjuni Støt Vilj­en var hann trúgvur, hóast losj­u­ar­beiði í seinri tíðum bara var ein við­fán­ing­ur av tí, tað var, tá Ung­mannadeildin í Losjuni var í hædd­ini í fimmti- og fyrst í seksti­ár­unum. Sum losjumaður var Ják­up millum tey, sum í fimm­ti­ár­u­num stovnaðu handboltsfelagið Kynd­il. Jákup spældi eisini í Kyndli ta fyrstu tíðina. Jákup var ikki millum tey fremstu tjóðskaparliga, men hann vardi og legði stóran dent á alt tað, før­oyskt var, bæði mentanarliga og søg­u­liga. Við Jákupi fór tann seinasti, sum mann­aði vala liðið við politik­ar­um, sum hevði sum stevnu at broyta føroyska stættarsamfelagið til eitt samhaldsfast væl­ferð­ar­sam­fel­ag. Lutur Jákups lá ikki eft­ir. Jákup var fólki, landi og flokki ein trúgvur stríðs- og und­an­gong­u­mað­ur. Friður verður við minninum um Jac­ob Lindenskov. Jóhann kollvelti samfelagið Jákup Lindenskov, tá hann til løgtingsvalið 7. juli í 1994 hevði gjørt av ikki at stilla upp­aft­ur. Fyrsta løgtingsfíggjarlógin, hann var við til at sam­tykkja í 1959, var upp á 15 milliónir krónur. Síðsta fíggjarlógin, hann atkøvddi fyri í 1993, var upp á 2.600 millónir krónur...