hósdagur 6. desember 2018síða 9

FRÍGGJADAGUR 7. DESEMBER 2018 SOSIALURIN 142 9 EIRIKUR LINDENSKOV – Hetta er fyrsti bátur, sum er bygdur til læknabát í Før­oy­um. Hetta er ein partur av hospitals­ søgu­ni, og tí eigur báturin á onkr­an hátt at verða knýttur til savnið í Gamla Hospitali. Tað sigur Birgar Johannesen í Havn. Hann hevur funnið fram til, at gamli Reyði Krossur – tann fyrri, sum Lias í Rættará í Havn bygdi í 1919 til læknabát, stend­ ur uppi á landi í Hósvík. Hann hevur spurt seg fyri, og báturin fer burtur, um eingin áhugi er at fáa hann til Havnar, hevur Birgar Johannesen fingið at vita frá eigarunum. Hann hevur tí skotið upp fyri Tórs­havnar býráð, at báturin verður fluttur til Havnar, so hann kann bjargast. – Tað er eitt gylt høvi at gera tað nú. Tá hann er farin burtur, tá er ov seint, sigur Birgar Johanne­sen. Gamli Reyði Krossur sigldi sum læknabátur frá 1919-1950. Eftir tað høvdu skótarnir í Havn bátin, til Dánjal Hermansen í Hós­vík keypti hann í 1957 til at flyta ferðafólk við. Hann kundi tá taka 25 ferðafólk. Tíðliga í sekstiárunum keypti Jógvan Hermansen bátin og um­bygdi hann til fiskiskap. Í 2009 keyptu Árni og Christian Hansen í Hósvík bátin. Tvey tey seinastu árini hevur Reyði Krossur staðið uppi á turrum í Hós­vík. – Hann eigur sjálvandi at vera varðveittur. Í sambandi við at Gamla Hospital verður sett í stand og verður savn, er tað so innlýsandi, at gamli Reyði Krossur eisini verður varð­veitt­ ur í hesum sambandi, heldur Bir­ gar Johannesen. Sigast skal, at tá hesin Reyði Krossur varð bygdur, var Gamla Hospital virkið sum sjúkrahús. Tað var tað til 1924, tá nýggja Alexandrines Hospital varð bygt – tann parturin av Lands­ sjúkra­húsinum, sum nú hýsir føði­deildini. So tað er eyðsæð, sum Birgar Johannesen vísir á, at báturin hevur havt fast til­ knýti til Gamla Hospital, tá hann varð bygdur. – Havnin fær bátin fyri einki, tað er bara at fara eftir honum, sigur Birgar Johannesen, sum held­ur tað vera ómetaligt spell, um báturin gleppur býnum av hondum, bara tí at eingin áhugi er hjá býráðnum at varðveita bát­in – sum umframt at vera partur av Gamla Hospitali eisini er ein partur av Havnar søgu og bátabyggingini hjá Liasi í Rættar­á. Í Jólaódnini 2016 sakk deks­ bát­urin Toftafossur við brúnna í Hósvík. Hann fekk onkrar snuddir, men varð skjótt tikin upp aftur og hevur síðan staðið á landi á havnarlagnum í Hósvík. Hetta er søguligt far, gamli lækna­báturin, Reyði Krossur, sum Lias í Rættará smíðaði í 1919 til sjúkrahúsverkið í Havn. Vit kunnu sostatt staðfesta, at hann fyllir hundrað komandi ár. Hann hevði ein 30/36 hesta hundested motor og sigldi hampi­liga skjótt. Í 1950 gavst Reyði Krossur við sjúkraflutningi og varð árið eftir seldur Rovaraflokki Sig­munds Brestissonar í Havn. Brest­ir, sum báturin síðan nevnd­ist, hevði stórt ruff, var rúm­ligur undir dekkinum og væl egnaður til skótavirksemi. Teir sigldu við honum kring oyggjar­nar. Tað var serliga í sam­bandi við páska-, hvítu­sun­ nu- og summarlegur. Daniel Hermansen í Hósvík keypti nøkur ár seinni, í 1957, Brest frá skótunum í Havn og ætlaði at umbyggja hann til útróðrarbát, men gjørdist sjúk­ur. Bróðursonur hansara, Jógvan Hermansen, keypti deks­bátin eitt sindur seinni. Hann og bróðirin Gutti fóru so at rógva út við Toftafossi, sum báturin tá kallaðist. Í 2009 keyptu Kristian og Árni Hansen í Hósvík Tofta­ foss. Teir plagdu, sum skilst, at vera á Norðhavinum við snellu um várið og at seta línu viðhvørt. Seinastu tíðina tyk­ ist deksbáturin, sum hevur 165 hesta volvo penta, meir og meir at hava ligið við bryggju. Ikki er yvir at dylja, at nógv orka - bæði so og so - krevst at hava sovorðið hundrað ára gamalt træskip siglandi. Og tað er skilj­andi, at hósvíkingar ætla at sleppa av við bátin, sum vit hava frætt. Í hesum sambandi er við­ kom­andi at spyrja: Er stundin ikki komin at seta á stovn deks- ella motorbátasavn í Føroyum? Eldsálum okkara at takka sigla hesir vøkru motor­bát­ar­ nir, ið líkjast smá­um slupp­um, fram­vegis sum­mar­sigling. Men eiga vit ikki at fáa deksbátarnar, ið ikki longur sigla, undir tak? Saman við fiskireiðskapi, smíði­amboðum, myndum o. m. ø. hevði slíkt savn varpað ljós á eina hugfarsliga farna tíð, tíð­ ina tá ið støði varð lagt undir væl­ferðarsamfelagið. Lias í Rættará flotaði annars fyrsta skrásetta deksfar sítt á vári 1901. Tað var Maria, eitt lítið súðu­bygt seglskip, níggju tons stórt. Olaf Finsen, apotekari, í Havn átti tað. Eli var annað deksfarið, sum Lias og menn hansara smíðaðu. Hetta fór fram á Høgukai í Havn. Restorffs handil í Vágs­ bot­ni læt farið smíða at sigla við farmi millum handilin í Havn og úthandlarnar á bygd. Eli fór av bakkastokki 26. august 1901, var um 17 tons og fekk í 1902 sum fyrsta føroyska deks­farið motor. Í 1905 fór Lias í Rættará út í Álakers­vík í Havn at smíða undir taki. Tá ið mest var at gera, flotaðu teir ein bát um mán­aðin. Sama árið fór fór eisini Laurits í Mortansstovu út í Álakersvík við skipasmíði sín­um. Teir smíðaðu eisini van­ligar árabátar umframt at umvæla sluppir á Havnar vág. Læknabáturin Reyði Krossur hundrað ár Óli Olsen, skipakønur, greiðir frá um gamla læknabátin, Reyða Kross, sum komandi ár fyllir 100 ár Toftafossur í Hósvík er gamli Reyði Krossur, tann fyrri. Lias í Rættará í Havn bygdi bátin í 1919. Seinastu 61 árini hevur hann verið heimahoyrandi í Hósvík FÁIÐ GAMLA REYÐA KROSS AFTUR TIL HAVNAR! Birgar Johannesen í Havn heldur, at tann fyrsti Reyði Krossur, sum næsta ár fyllir 100 ár, eigur at bjargast og fáast til Havnar sum skjótast Lias í Rættará bygdi bátin í 1919 Bygdur í 1919 til læknabát Læknabátur frá 1919 til 1950 Gulu skótarnir høvdu hann frá 1950-1957. Fyrstí 60'unum keypti Jógvan Hermansen bátin. Umbygdur til fiskiskap Í 2009 keypa Árni og Christian Hansen í Hósvík bátin Hevur staðið á landi seinastu tvey árini Fakta um Reyða Kross: Gamli Reyði Krossur, sum Lias í Rættará í Havn bygdi í 1919 til læknabát, á Vestaruvág í Havn. Nú stendur hann og fúnar uppi á landi í Hósvík. Birgar Johannesen, sum stovnaði býarsavnið í Havn, heldur, at báturin skal bjargast og fáast til Havnar, har hann kundi verið partur av savninum Gamla Hospitali