hósdagur 6. desember 2018síða 12

FRÍGGJADAGUR 7. DESEMBER 2018 SOSIALURIN 142 12 TEMA - Tað sum hevur stóran týdning fyri brekøkið er, at tey sum bera brek, seta orð á viðurskiftini. Tí tað eru tey, meira enn nakar annar, ið veit hvat manglar. Vit hava tørv á at hoyra teirra rødd. Tað sigur Tóra við Keldu, forkvinna í meginfelagnum MEGD, um arbeiðið í Føroyum at betra umstøðurnar hjá teimum, ið bera brek HALLUR AV RANA HALLUR@SOSIALURIN.FO 3 . desember er á hvørjum ári dagurin, tá lond kring allan heimin hátíðar­halda altjóða dag teirra, ið bera brek. Í Føroyum varð dagurin hátíðarhildin í Norðurlandahús­ in­um, har ein serstøk mynda­ fram­sýning lat upp. Tað er meginfelagið MEGD, ið umboðar 24 ymisk feløg, sum skipaði fyri degnum, ið varpar ljós á umstøðurnar og lívini hjá teimum føroyingum, ið bera brek. Og tey eru fleiri, enn man van­liga ger sær far um. Tóra við Keldu, forkvinna í MEGD, vísir nevniliga á, at mett verður, at tíggj­undi hvør føroyingur ber eitt brek. - Vit hava ikki nøkur endalig hagtøl fyri Føroyar, men vanliga verður sagt, at 10 prosent av íbúgv­unum í einum landi bera eitt brek. Tað siga vit úr frá teim­ um tølum, ið grannalondini brúka. Tað er ein stórur partur av før­oy­ingum og tað verður eisini mang­an sagt í ST-høpi, at tey sum bera brek, er tann størsti minni­lutabólkurin í einum sam­ felag, sigur Tóra við Keldu. Fevnir um nógv Forkvinnan vísir á, at ein av orsøk­unum til stóra talið er, at hug­takið fevnir um eina ør­ grynnu av persónligum viður­ skift­um. - Bara í MEGD eru vit 24 lima­ feløg, so tað er ein breið defini­ tión av hvat eitt brek er. Tað er heldur ikki øll, ið eru so glað fyri at brúka hugtakið. Ein breið vifta av feløgum eru limafeløg hjá okk­um, men tað er kortini ikki øll hesi, ið identifisera seg við orðið brek, sigur hon. Tá tíggju prosent av før­oy­ing­ um bera brek merkir tað, at allar­ helst allir føroyingar eru í familju við ella kenna onkran, ið ber brek. Kanska enntá uttan at man heilt veit av tí ella hugsar um tað. Tí er tað eisini so týdningarmikið, at tey sum bera eitt brek, eru við til at varpa ljós á hetta. - Tað sum hevur stóran týdn­ ing fyri brekøkið er, at tey sum bera brek, seta orð á viðurskiftini. Tí tað eru tey, meira enn nakar ann­ar, ið veit hvat manglar. Vit hava tørv á at hoyra teirra rødd, sig­ur Tóra við Keldu og leggur aft­urat. - Tað sum vit uppliva í okkara ar­beiði er, at tá onkur kennir ein, ið ber eitt brek, so skilja tey betri um­støðurnar og tað, ið skal til. Tí er tað okkara ynski, at fólk verða meira opin um avbjóðingina og sjálvi seta orð á hvat tað er, ið skal til. Politiska røddin MEGD er eitt meginfelag fyri tey feløg, ið virka innan brekøkið. Tað merkir, at arbeiðið hjá MEGD er avmarkað til at vera tann pol­ it­iska røddin hjá limafeløgunum. At saman hoyrast tey betri, enn um tey 24 limafeløgini í hvør sín­ um lag skuldu stríðst fyri sínum mál­um. Grundarlagið fyri alt arbeiðið hjá MEGD er ST-sáttmálin um rætt­indi hjá einstaklingum, ið bera brek frá 13. desember 2006 og sum Føroya løgting samtykti 13. mai 2009. Sáttmálin inniber mill­um annað, at ST regluliga kann­ar hvussu støðan er á brek­ øk­inum í Føroyum og hvussu gongst við at betra um um­støð­ ur­nar. Og tað er ymiskt, ið før­oy­ ing­ar mugu arbeiða við sambært ST. - Summar viðmerkingar eru rætti­liga tyngjandi fyri Føroyar. Fleiri hundrað føroyingar eru tung­hoyrdir ella deyvir. Tað talið ein­ans veksur, tí í dag eru vit áhald­andi umgird av larmi, ið ger at hoyrnin viknar, sigur Tóra við Keldu og leggur afturat. - Men fyri tey er Kringvarpið bara atkomiligt í dokument­ar­ send­ingum. Tað er heilt óal­ mindi­liga keðiligt fyri teir borg­ ar­ar, tí øll kirkjugongd, øll ólav­søka, øll møtir, allar 25 min­ utt­ir sendingar, tíðindasendingar og annað er slett ikki atkomiligt fyri tey. Tað er kortini ikki bara Kring­ varpið, ið hevur trupulleikar við at veita eina góða tænastu til tey, ið eru tunghoyrd ella deyv. - Tá deyv fara undir útbúgving leggja tey skjótt merki til, at tørv­urin á tímum verður ikki nøkt­aður, tí eftirspurningurin er ov stórur. Tað løgdu vit sum meg­ in­felag eisini merki til í samband við tiltakið á altjóða brek­degn­ um, tá eingin teknmálstolkur var tøk­ur. Tað sigur eitt sindur um støð­una, tá eingin tekn­máls­tulk­ ing er á sjálvum altjóða brek­ degn­um, staðfestir Tóra við Keldu. Fjallalandið Fyri nøkur teirra, ið bera brek, kann sjálvt føroyska landslagið verð­ur ein forðan í ger­andis­ degn­um, vísir forkvinnan á. - Vit eru eitt fjallaland, og tað merk­ir, at her eru so ótrúliga nógv­ar gáttir, trappur og kantar. Tað er ein stór avbjóðing á kaffi­ stov­um, matstovum, biografum og har sum fólk annars koma. Tað sum er alment fyri øllum, vilja vit so gjarna, skal vera at­ komi­ligt fyri øll, sigur hon. Sami ger seg galdandi í sam­ ferðsl­uni, har tey sum sita í rulli­ stóli, ikki hava somu møguleikar at ferðast kring landið sum onn­ ur. - Um eg arbeiddi í Havn og sat í rullistóli, so kundi eg ikki ferð­ ast við bygdaleiðum. Tað harm­ ast vit um, tí vit ynskja eitt sam­ fel­ag, har tey tilboð landið bjóðar borg­arum, skulu vera atkomilig fyri øll. At tey, ið bera brek, merkja so fáa múrar sum gjørligt, sig­ur forkvinnan. Fleiri batar Meðan tað er lætt at finnast at og vísa á nakrar av teimum mangl­um, ið eru í samfelagnum, At bera brek í Føroyum TEMA TANN STØRSTI MINNILUTIN - Tað er ein stórur partur av føroyingum og tað verður eisini mangan sagt í ST-høpi, at tey sum bera brek, er tann størsti minniluta­ bólkurin í einum samfelag - Tað sum vit uppliva í okkara arbeiði er, at tá onkur kennir ein, ið ber eitt brek, so skilja tey betri umstøðurnar og tað, ið skal til. Tí er tað okkara ynski, at fólk verða meira opin um avbjóð­ ingina og sjálvi seta orð á hvat tað er, ið skal til