hósdagur 6. desember 2018síða 22

FRÍGGJADAGUR 7. DESEMBER 2018 SOSIALURIN 142 22 SIÐSØGAN Óli Jacobsen Siðsøga Óli Jacobsen 1.partur F yrst í árinum høvdu vit eina ættarsøgu úr Ytsta­ húsi á Skipanesi. Ein av hesi ætt er Valdimar Tómas­son, sum er ein framúr frá­søgumaður. Vit hava fyrr havt hansara søgu um pápan, Tumm­as, sum fyri 100 árum síð­ an arbeiddi á hvalastøð í Suður Georgia í Suðuratlantshavinum. Tann mest spennandi í hesi frá­søgn var um pólfararan Ern­ est Shackleton, sum gjørdist heims­kendur fyri sínar ferðir til Suð­ur­pólin, og sum Tummas kendi. Tá var hvørki útvarp ella sjón­varp, so tey høvdu góða tíð at lurta. Tað kendist næstan, sum at Ernst Shackleton gjørd­ ist húsfólk heima hjá teimum. Skipið hjá Shackleton "End­ ur­ance" lá ein góðan mánað á King Edvard Cove, sum Gryte­ vik­en var kallað á enskum. Smið­ ur­in á støðini og Tummas gjørdu eitt tannhjól aftur umborð á skipi hansara. Hetta tók sína tíð, so Tummas kom tí at kenna allar um­borð, eisini Ernest Shackle­ ton sjálvan. Vit hava aftur eina frásøgn, hesa ferð um kornvelting, sum hann minnist hetta. Seinni hev­ ur Valdimar frásøgn um smiðj­ una hjá pápanum og um lívið á bygd. Fimm traðir á Skipanesi Tey fimm húsini á Skipanesi hava átt hvør sína trøð, sum var grundarlagið fyri húsar­hald­in­ um. Hús og úthús stóðu á trøðni, með­an neystini stóðu í fjøruni und­ir trøðni. Her skuldi hoyggj­ ast og her skuldi veltast. Trað­ir­ nar vóru leigaðar frá bøndr­un­ um av teimum upprunaligu niður­setumonnunum. Tað tykist sum at upprunaliga leigan hevur verið at skula arbeiða fyri bónd­ an. Eitt skjal er sum sigur, at ár­ liga leigan var fýra arbeiðsdagar. Í dag vildu vit sagt, at hetta svar­ aði til góðar kr. 4.000. Kornvelting Her fari eg at siga frá, hvussu vit veltu korn á Skipanesi. Tað hava verið misjavnar metingar um, hvørji ið vóru bestu kornplássini í Føroyum. Eg tosaði einaferð við gamla djóralæknan Dánjal Bær­entsen úr Kvívík. Eg sigi við hann, at eg eri føddur á Skipa­ nesi. Hann segði seg hava hoyrt, at Skipanes var besta kornpláss í Føroyum. Eg haldi, at góða vesturskinið man hava gjørt sítt til, at lang­ abbi og langomma fluttu úr Sjóv­ar­túni á Skála yvir á Skipa­ nes. Stríð at fáa tøð Tað, sum eg minnist best, var tað varandi stríðið at skaffa tøð. Tað, sum kom undan kúnni, var av­markað. Umframt korn skuldu epli eisini veltast. Nógv epli vórðu velt. Tað mesta, sum eg minnist at verða sett niður av eplum, vóru seks tunnur. Sum ískoyti til neytatøðini fingu vit heilt fitt av tara, sum vóru frálík tøð. Smáir garðar vórðu gjørdir út á sjógv at samla taran, sum rak framvið, og ofta var gingið gjøgn­um fjøruna við leypi at taka tara upp. Á Skipanesi var tað ikki á sama hátt sum í Gøtu,har pápi búði eitt skifti, har ein øgilig rúgva av tara kom upp á land um heystið. Tá hann var land­ nyrð­ingur í ættini, kom ramur tara­luktur yvir um Gøtueiðið om­an til okkara. Tá tað ikki var nóg mikið av tara úr fjøruni, varð tari ofta skor­in úr báti. Hetta varð gjørt um morgunin, meðan tað var logn, so tað kundi síggjast niður á botn. Tummas, beiggi mín, tos­ aði ofta um, hvussu kalt tað kundi vera um morgunin. Tara­ bløð­ini vóru so køld at nerta við. Tað, sum eg var mest spentur uppá, vóru rognkelsini, sum vit eisini fingu, tí tey smáu slapp eg at eiga. Sáingin Epli vórðu velt í trý ár, og fjórða árið varð korn velt í somu veltu. Hetta gjørdi, at longu árið eftir var gras á stykkinum. Tað vóru eisini nakrir teigar, sum mest sum bara vórðu nýttir til korn­ velt­ing. Tað blivu loyst fløg ella bøkk­ur um veturin. So varð saksað og tari koyrdur undir. Bøkk­urin verður so lagdur aftur við grasinum niðureftir. Um várið varð saksað og so skuldi kornið sáast. Alt skuldi lærast. Var vindur mátti hondin, ein sá­ aði við, haldast nærri veltuni, so kornið ikki feyk út í gravirnar. Tað kundi henda, at um summ­ arið kundu øks koma upp úr grav­unum, og tá bleiv spurt, hvør ið hevði sáað. Kappaðist við Jóan Jakku í Gerði Tá eg var um seks sjey ára aldur, var eg longu farin at velta korn sjálvur. Eg og skyldmaðurin Jóan Jakku í Gerði, kendi yrkj­ar­ in, plagdu at kappast um, hvør ið hevði tann besta akurin av havra og bygg. Jóan Jakku var 11 mánaðir eldri enn eg. Mamma hansara, Jó­hanna, og eg vóru systk­ina­ børn, páparnir vóru beiggjar. Um­framt hetta vóru eg og pápi hans­ara Sámal úr Skálabotni trí­ menn­ingar, so vit vóru í ætt í bæði borð. Jóhanna, mamma "vina", sum Jóan Jakku varð kallaður á Skipa­nesi, og omma Óla Jacob­ sen, Elspa Sofía, vóru systrar. Hon giftist til Norðragøtu við Óla Jákup í Tjørnustovu. Tískil vóru eg og omma Óla systk­ina­ børn. Elspa Sofía doyði 24 ára gomul í 1917 frá tveimum smá­ um synum. Gud kundi ikki hava skapt rottuna Ein stórur óvinur í hesi velting var rottan, sum kundi leggjast á akurin. Vit høvdu altíð fýra kett­ ur, og tær tóku væl rottur. Vit lærdu tær longu sum kettlingar at taka rottuungar. Vit gjørdu ofta tað, at vit Ein partur av okkara landbúnaðarsøgu hevur verið kornvelting. Tey eru ikki mong ið minnast tað. Men 88 ára gamli Valdimar er ein teirra sum minnist. KORNVELTING Á SKIPANESI Valdimar Tómasson: Valdimar við kvørnini í tí savni, hann hevði heima við hús. Jóan Jakku í Gerði og Valdimar kappaðust um, hvør ið hevði tann besta kornakurin.