hósdagur 6. desember 2018síða 23

FRÍGGJADAGUR 7. DESEMBER 2018 SOSIALURIN 142 23 SIÐSØGAN Komandi partur Í komandi parti greiðir Valdemar millum annað frá um smiðjuna hjá pápa sínum. gingu gjøgnum gravirnar við síð­una av akrinum í langum stivl­um og róku rotturnar framm­anfyri okkum. Tá vit so komu undan, stóðu aðrir har og slógu rotturnar til deyðis. Rottan hevur ofta verið ring fyri føroyingin. Hon man mang­ an húðarskógvin hava beint fyri. Pápi segði frá konu, sum las lestur. Hon las, at "Gud så, at alt, han havde gjort, var såre godt". Tá leyp maðurin upp og langaði nevan í borðið og segði, at tað passaði ikki, tí rottan var eitt óreint ting. Skurður og tresking Tá akurin var blivin gulur, ráddi um at fáa hann skornan, tí um ættin kom av útsynningi, kundi kornið leggja seg niður, og tað var ikki so gott. So bleiv akurin skorin. Her skuldu serliga teir yngru ansa væl eftir, tí tá kundi man fáa eitt aks stungið inn undir skjúrtuna og tað stakk illa og skreið øgiligt. Tað mátti bara fáa frið, tí brotnaði aksið, so fekst tað ikki úr aftur. Kornið varð bundið saman í bundir og bleiv borið inn og ripað. Riparin stóð í kjallaranum. Har blivu øksini slitin av og fylt í leypar. Í mínari tíð fóru vit inn á Toppafløtur, innasta húsið und­ ir Gøtueiði. Gøtueiði og Skipanes vóru sum ein bygd, men tær vóru í hvør síni kommunu. Á Toppafløtum búði Josefina, sum hevði sornhús. Maður henn­ara, Rasmus, ættaður úr Kunoy, var deyður tá. Tá var eingin vegur norður hag­ar, so tað var farið inn við báti. Korn, torv og epli vóru við í bátinum. So varð kornið borið nið­an og koyrt uppá sornið og eldur kyndur undir korninum. Vit byrjaðu beinanvegin at stinga epli inn í eldin. Hetta vóru jóla­dagar hjá mær. Eg slapp frá at hoyra rópini úr smiðjuni hjá pápa, har tað jú gekk so nógv fyri seg. Mamma og eg fóru so út um kvøldið, og Josefina passaði kornið. Bæði við at venda og ansa eftir, at ikki eldur kom í. Hon helt vakt alla náttina. Eg síggi enn fyri mær Jose­ finu og mammu liggja á knæ og treskja. Tær høvdu bundið turri­ klæði um høvdið, so dumb­an ikki festist í hárið. Einaferð fingu hesir jóladagar ein enda. Teir eldru beiggjarnir komu so við báti inn eftir korn­ in­um. So varð borið oman í bát­ in. Tá alt var komið í bátin, komu Josef­ina og mamma spakuliga gang­andi og prátandi oman gjøgn­um bøin. Eingin mátti hoyra, hvat tær tosaðu um. Beiggj­arnir róptu á mammu um at skunda sær, tí báturin lá og knilti í fjøruni. Men sama gjørdi, tær hildu áfram við sínum práti. Tá komið varð oman á bakka steðgaðu tær. Tá fór Josefina inn í bringuna og tók eina rullu­ pylsu og gav mammu hana. Tað má sigast at vera makaleyst. Fyrst at liggja og stríðast fyri okk­um og síðan at geva okkum eina gávu afturat! Cecil, yngsti sonurin hjá Jose­f­inu, fortaldi mær, at pápi altíð smíðaði teimum okkurt aft­ ur­fyri. Idyllurin burtur Tá Josefina doyði í 1943 bleiv tann idyllurin burtur. Dagarnar inni á Toppafløtum hildu upp at, og tá fór eisini royksmakkurin úr mjølinum. Tá fór pápi at turka kornið í hjallinum. Hann gjørdi fleiri pallar, sum øksini vórðu løgd á, so kornið varð vind­turkað. Ein treskimaskina varð leigað inn til Søldarfjarðar frá Royndarstøðini í Havn. Hon bleiv drivin við einum lastbili, sum Tummas á Fløtunum í Lamba átti. Annað bakhjólið bleiv lyft upp frá. So bleiv ein reim løgd um og hetta dreiv treski­maskinuna. Vit veltu korn líka til kríggið endaði í 1945 ella 1946. Kornið verður malið Kvørnin stóð í sunnara kjallara. Tað varð malið tvær til tríggjar ferðir um vikuna. Fyri at fáa kornið at vara longur, keyptu vit russiskan rug at mala upp í. Hesin fekst í handlinum í Søld­ ar­firði. Tá helt eg, at tað føroyska við kornveltingini var burtur. Mammu og pápa dámdu betri, tá kornið var væl malið. Varð ov nógv koyrt í eyga á kvørnini, bleiv mjølið grovari. Tí stoypti pápi oman á tann ovara kvarnarsteinin, so hann bleiv tyngri. Tá gjørdist mjølið fínari. Hvønn einasta dag vóru styrki­royndir gjørdar við korn­ mal­ing. Tað ráddi um at kunna mala uttan íhald, meðan korn varð koyrt í eygað og ikki mátti steðg­ast á. Sum 4-5 ára gamal orkaði ein nú ikki so nógv, tá var neyðugt at steðgað á við hvørt. Tá plagdu tey at siga í køkinum: "Hatta man vera Valdimar!" Tað var tað sama í smiðjuni hjá pápa. Har var altíð okkurt ein mátti lyfta. Tað vóru sleggj­ ur, amboltar í ymiskum stødd­ um. Og kláraði ein tað ikki, so varð ein kallaður bæði eitt og annað. Var tað spøkilsi? Í gomlum húsum vóru mong óljóð. Kúgvin í kjallaranum var góð at skylda uppá, um okkurt ljóð var, sum ikki kundi for­klár­ ast. Tað kundi vera hon, sum sló horn­ini upp undir gólvið. Men tá ið kúgvin ikki var meira, var einki at skylda uppá, og tá kundi ein gerast ræddur. Aftur til kvørnina. Eitt kvøldið seint hoyra vit kvørnina mala, og tað var ikki smávegis sum hon mól - alt ristist. Men so tagn­aði hon. Eingin tordi oman í kjallaran, tí tað var myrkt. Tá ið farið var oman í kjallaran um morg­unin, tá tað var blivið ljóst, sóu vit, at tann ovari kvarn­ar­ stein­urin var farin oman av og lá skeivur á kvørnini. Tað var ikki bara at siga tað at fáa hann flutt­ an. Hann var jú nógv tyngri enn van­ligir kvarnarsteinar, tí tað var stoypt oman á hann. Vit ivað­ust ikki í, at hetta máttu vera okkurt spøkilsi. Eisini torv Ein treyt fyri at liva í hesi bygd­ ini sum í øllum øðrum bygdum, var at tað logaði á grúgvuni. Tí mátti torv til. Hugsandi skuldi verið, at menn sluppu at skera torv í hag­ an­um, haðani trøðin var innløgd. Men so var ikki. Bøndurnir høvdu ikki nóg mikið av torvi til sín sjálvs. Teir menn, sum settu seg nið­ ur á Skipanesi, fingu loyvi til at skera torv ymsa staðni á fjørð­in­ um. Rættindini til torvið lógu mest­sum til húsið í flestu førum, og tey arvaðust frá manni til mann. Flutningurin av torvi hevur fyri tað mesta verið við báti inn ella út eftir fjørðinum. Beringin hevur verið til og frá bátinum. Langabbi mín, Jacob Niclasen, hevði torvheiðar yviri í Miðhaga á Skála. Hetta var omanfyri Seiða­bergsklett nakað nær bakk­anum, vestanfyri Fiskahyl í Skála­botni og millum Áirnar norð­uri í Ánum. Abbi mín Jacob Jacob­sen, Lenu Jákup, hevði torv í Tundradali. Av Tundradali og fyri ein part eisini av Ánadali var torvið sein­ astu tíðina flutt við rennistrongi oman til sjóvarmálan. Renni­ strong­urin var ein jarntráður, ið var spentur upp og smurdur. Til at høgga í kjaftbandið á torv­ sekkj­unum var ein jarntráður, ið var boygdur sum ein opin ringur, nýttur. Oman av Tundradali eru 600 favnar. Mestsum allar kráir og grót­ hús, har torv varð goymt, stóðu niðri á bakkanum, so styttri skuldi vera at bera úr bátinum. Hvanngarðar vóru eisini vanligir. Hetta er tann í Ytstahúsi. Kornvelta Sodnhús