týsdagur 18. desember 2018síða 20

Mikudagur 19. desember 2018 · Nr. 147 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐARGREIN Sjúrður Skaale Nógv mundu stúrsa við, tá tað ið farnu viku gjørd­ist alment, at eitt ein­a­stand­ andi tilboð frá Novo Nord­ isk-grunninum, sett fram á stór­um fundi í Havn 14. juni, var vrakað av Heilsu­mál­a­ ráð­num. Eg havi gjøgnum mítt ar­beiði kent til tilboðið frá Nov­o í eina tíð, men tilvitað ikki sagt eitt orð um tað. Eg veit nevn­i­liga av ringum roynd­um, at eitt tað ringasta, sum kann henda fyri eitt mál, er at ”pol­itikkur kemur í”, sum vit siga. Tá flytir fok­ us frá málinum til tann poli­ t­iska boksikampin – og so kann alt enda í ongum. Men nú gevur tað onga mei­n­ing longur at tiga fyri ikki at órógva. Tí nú er poli­ tikk­ur komin í mál­ið. Pol­i­ tikk­ur, har skeivar fortreytir verða settar upp, og fólk verða vill­leidd. Politikkur, sum er um at for­koma einum einastandandi møgu­ leika fyri at bøta um støðu­ na hjá fleiri túsund dia­ bet­es­sjúkl­ingum og skapa nýggj størv innan gransking í Før­oyum. Forkoma møgu­ leik­a­num fyri at lyfta før­ oyska heilsugransking upp í nýggjar hæddir. Fyri at styrkja føroyska heilsurøkt. Og, ikki minst, fyri at styrkja før­oysk­an búskap. Eg giti, at tað kann bjarg­ ast enn. Men so má poli­tikk­ ur­in broyt­ast sum skjótast. Tí henda grein. Eg taki við hesum av in­n­ bjóðingini um at lut­taka í tí kjaki, sum lands­stýr­is­kvinn­ an hevur sagt nú skal vera um málið – og eisini sjálv hev­ur sett í gongd. Frá nei til kanska Tíðarlinjan í hesum málinum tal­ar væl fyri seg. 14. juni hevur Novo Grunn­ur­in fund við Heilsu­ mál­a­ráðið, har am­bi­ti­ón­ in um m.a. eitt diab­et­es- sentur í Føroyum – fíggj­að av grunninum – verð­ur løgd fram. Við er lands­stýr­i­s­ kvinn­an, leiðslan fyri sjúkra­ hús­verkið og leiðslan fyri dia­betes-viðgerð í Føroyum. Heilt fram til 22. nov­em­ ber – í meira enn fimm mán­ að­ir – fær Grunnurin einki svar. 23. november kemur so eitt ógvuliga stutt og kubb­ ut svar, har tað stend­ur, at ”Heilsu- og inn­lend­is­mál­ a­ráðið ikke på nuværende tids­punkt vil arbejde videre med for­slaget om at indgå i et sam­ar­bejde med Novo Nord­isk Fon­den indenfor dia­bet­es­behandling.” Eingin faklig, fíggjarlig ella pol­itiskt orsøk verður løgd við svarinum. Eingin er hoyrd­ur, áðrenn svarið verð­ ur sent. Svarið er einki uttan eitt turt ”nei takk”. Tá hugsað verð­ur um, at fundurin 14. juni var stórur, drúgvur og fjøl­ment­ur, má hetta svarið næstan kallast ófólkaligt. Men tað er ið hvussu er greitt: Nei takk! Men 7. desember – also tvær vikur seinni – er málið kom­ið fram í miðlunum. Fólk eru á gosi – og nú sigur lands­stýr­is­kvinn­an brádliga, at hon als ikki hevur sagt nei takk við Novo-grunnin. Hon hevur bara svarað, sum hon gjørdi, tí málið ikki er búgvið at viðgera. Men tað verður tað eft­ir nýggjár – tí tá skal tað kort­ini viðgerast. Eitt er heilt greitt: Lands­ stýr­is­kvinn­an hevði ikki svar­að, sum hon gjørdi 23. nov­em­ber, um hon tá ætlaði sær at viðgera málið í januar – al­so fimm vikur seinni. Hon er altso bakkað. Al­ ment trýst hevur fingið hana at draga í land. Og tað er gott. Men tað er als ikki nóg gott! Tí framvegis er einki nýtt skriv far­ið til Novo-grunnin, sum sig­ur, at vit faktiskt al­ lík­a­væl fara at viðgera teirra til­boð – í januar. Almennu boð­ini um, at føroyingar ikki eru áhugaðir, standa fram­ veg­is við. Og tað, Sirið Stenberg sig­ ur, nú hon eftir alment trýst leggur upp til eina almenna við­gerð av málinum, bendir ikki á, at hon ætlar at broyta sína avgerð. Falskar treytir Í samrøðu við útvarpið 7. de­ sem­ber hevur hon ikki eitt ein­asta positivt orð at siga um til­boðið frá Novo, men rør hin­vegin greitt fram­und­ ir, at siga vit ja, kann hetta vera fyrsta stig til at lata med­i­sin­al­fyr­i­tøkur taka ræði á okk­ara heilsuverki. Millum nógv annað orðar hon seg soleiðis: ”mann skal vita tað, at vissi hetta er tann leiðin mann ætlar at fara, so kann tað vera, at sami leistur verða brúktur inn­an fleiri onnur øki í heilsu­verk­i­num. Og tað er ein spurn­ing­ur, um vit sum samfelag halda, at tær stóru med­isin­al­fyri­tøk­ ur­nar skulu vera heilt inni í okk­ara heilsuverki, ella vit sjálv skulu vera tey, sum taka av­gerð­ir og seta treytir”. Um hetta er spurningurin, er svar­ið sjálvandi einfalt: Vit skulu siga nei við Novo og ráða sjálvi! Problemið er, at hetta ikki er spurn­ingurin. Sirið setur falsk­ar treytir upp. Fáar dagar seinni sigur part­a­kvinn­an hjá Sirið, Ann­ ita á Fríðriksmørk í les­ar­a­ brævi, at treytin hjá Novo Grunn­i­num fyri at gera sína stóru íløgu í Føroyum, er, ”at før­oyska heilsuverkið brúk­ a­r fyritøkuna.” Tað er eisini ósatt. Annita sigur eisini, at hetta snýr seg um, hvørt mann ”skal lata priv­at­ar fyr­ i­tøk­ur koma inn í leiðsluna í før­oyska heilsuverkinum.” Tjóðveldiskvinnurnar siga so­statt, at hetta snýr seg um at verja føroyska ­fólk­a­ ræðið móti eini altjóða fyri­ tøku, sum vil taka okkum av ræði. Og kemur ein fyritøka inn, standa aðrar klárar. Fleiri onnur tjóðveldisfólk fara eisini á netið og mála ta mynd, at tilboðið frá Novo er ein hóttan. Skeiv svar Tríggir løgtingslimir seta síð­ a­ni Sirið Stenberg eina røð av spurn­ingum um málið, og svar­ini koma hósdagin 13. des­em­ber. Men í staðin fyri at nýta hetta høvi til at greiða frá ætl­an­unum, tekur Sirið Sten­berg upp í saman, at ”Fyri­spurn­ing­urin frá Novo Nord­isk Fonden snúði seg um, hvørt tað var áhugi fyri ein­um møguligum komandi sam­starvi millum føroyskar heils­u­myndugleikar og Novo Nor­disk Fonden.” Sirið sigur í svarunum einki um, hvat hetta ”møg­u­ liga samstarv” skuldi snúgva seg um. Sambært svaru­num er alt so luftigt, at eing­in kann taka støðu til tað. Men kortini endurtekur lands­ stýr­is­kvinn­an eisini í somu svarum, at eitt møguligt Snýr seg ikki um byggja diabetes miðstøð í Føroyum Í sínum svarum til Løg­ ting­ið ger Sirið Stenberg púra greitt, at ”fundurin okk­ara millum snúði seg ikki um at byggja eina mið­støð fyri diabetes í Før­oy­um.” Tað hóskar ikki bara illa saman við tí, onnur hava sagt. Tað hóskar fak­t­iskt eisini illa saman við tí, sum Sirið sjálv hev­ur sagt. Tí í drúgvari sam­røðu við útvarpið 12. des­em­ber tosaði sama Sir­ið fleiri ferðir um eitt til­boð. Hon segði m.a. hesi orð: ”Á tí kunnandi fund­i­num, sum var her, tá varð tað bara snakka um eitt tilboð, sum var ein dia­bet­es­miðstøð inni á sjúkrahúsverkinum.” NOVO má hava nýggj b Handfaringin av tilboðnum frá Novo-grunninum er merkt av ósannindum, illgitingum og atgerðarloysi. Tað kann bæði kosta okkum ein viðgerðardepil fyri fólk við sukursjúku og tíggjutals milliónir til heilsugransking. Nú má landsstýriskvinnan broyta kós – ella takast av ræði Á fundi við grunnin 28. sep­tem­ber upplýsti Jannik Hil­sted, leiðari, at grunnurin hevði sett fram tilboð um at byggja eitt diabetes-sentur í Før­oy­um, men ótolnaðist eft­ir svari. Honum bleiv so lov­að, at Landsstýrið skuldi fáa boðini