mánadagur 14. januar 2019síða 6

Mánadagur 14. januar 2019 · Nr. 5 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Johan er ein frísk­ur vind­ur, segði Jacob Hau­ gaard í 2004 Johan í Kollafirði eig­ur at lova føroyingum fleiri fiska­r og lekrari grind, og hann vænt­aði sær eitt feitt og und­irhaldandi valstríð frá stutt­liga kolfirðinginum – Politikkur er í veruleik- anum eitt fullkomið sjón­ leik­ar­hús. Politikkarar lova tað, teir ikki klára at halda. Eg lovaði viðvind á súkklu­ breytunum og stytri bíði­ røð­ir í keypssamtøkunum á sinni. – Johan í Kollafirði eigur at lova føroyingum fleiri fisk­ar og lekrari grind. Hetta var fyrsta við­merk­ ing frá hálvføroyska skemt­ ar­a­num og fyrrverandi fólka­tings­manninum, Jacob Hau­gaard, tá Sosialurin í 2004 spurdi hann um Johan í Kolla­firði og Hin stuttliga flokk­in. – Eg vóni, at Johan í Kollafirði fer at geva føroy- ingum eitt totalt feitt og und­ir­haldandi valstríð. So und­i­r­haldandi, at føroyingar skrædna og liggja eftirá í ber­um látri. Sjálvur gleði eg meg at síggja, hvussu tað fer at gangast honum, og eg vóni, at tað verður stuttligt, sigur Jacob Haugaard. – Í politikki hevur man brúk fyri monnum, ið duga at selja eina vøru. Angrar einki Einki er at ivast í, at Jacob Hau­gaard tosar út frá roynd­ u­m. Einans kendur sum skemt­ari, kom hann í 1994 púra óvæntað inn í Fólka­ tingið við vónleysum, skemt­ i­ligum vallyftum. Har skuldi hann knapliga sita millum roynd­ar risar í donskum poli­ tikki og taka støðu til týð­ andi politisk mál. Jacob Hau­ gaard ásann- ar, at hann als ikki hevði væntað at koma inn, og at tað var ótrúliga trupult. – Eg gravaði faktiskt mína egnu grøv. Tá man situr utt­ an­fyri er tað so ótrúliga lætt at vera stutt- ligur og rópa upp um tað, man vil. Men tá man so kemur inn og veru­ liga skal taka avgerðir, tá er tað trupult. Politikkur er jú har kapitalur, vald og ein rúgva av áhugamálum møt­ast. Har er ikki lætt at ferðast og mann skal vera varin. Tykkara Høgni Hoy­ dal er eitt gott dømi um hatta. Beint áðrenn hann kom í stjórn sá tað bjart út við ætlanum hansara, men aft­an­á at hava roynt tær í tí veru­liga ­politiska spælin- um, sær ikki so bjart út long­ u­r. Hatta er munurin á at vera innanfyri og uttan- fyri, greið­ir Jacob Haugaard frá. Hóast hesar trupulleikar við at royna seg í politikki angr­ar Jacob Haugaard einki og er glaður fyri tær roynd­ir­ n­ar, hann gjørdi sær. – Eg havi lært ótrúliga nógv, um hvussu politikkur veru­liga virkar. Eg vil siga, at hatta var eitt slag av meist­ ar­a­útbúgving í sam- felags­ frøði, eg tók har, sigur Jac­ob Haugaard kanska við ætl­ anum um veruliga at geva Johan í Kollaf irði brell. Helst ikki inn Hóast fyrrverandi Fólka- tings­limurin gleðir seg at uppliva kollfirðingin undir valstríðnum, heldur hann, at Jo­han í Kollafirði má vóna ikki at koma inn á ting. – Johan má vóna, at hann ikki kemur inn. Vanlig fólk sum eg og hann hava tað ofta trupult við at skilja tað ver­uliga politiska spælið og álv­a­rsemi í truplum avgerð- um. Og man kann koma sær í álvarsamar trupulleikar. Um tað skuldi hent seg, at hann kemur inn, má hann bein­avegin finna sær onkr- ar klókar gamlar menn við politiskum royndum at ringja til, hvørja ferð ein avgerð skal takast, sigur Jac­ ob Haugaard at enda, sum í sínari tíð sum politikkari alt­íð spurdi seg fyri hjá vin­ mann­i­num og táverandi borg­ar­stjóranum í Århus, Thorkild Simonsen. Lova fleiri fiskar og lekrari grind Vermamanna­ fylk­ing­nin hvarv skjótt, men Mið­flokk­ urin kom fyri at vera, og tað sama tykist Framsókn, sum tvær ferðir er valdur á ting við tveimum tingfólkum Eirikur Lindenskov Tríggjar ferðir í nýggj­ari tíð hevur tað eydnast at fáa nýggjan flokk valdan í Løgtingið. Tað var í 1994, tá bæði Miðflokkurin og Verkamannafylkingin fingu umboð á ting og í 2011, tá Framsókn kom á ting. Miðflokkurin bygdi á somu virði, sum Kristiligi Fólkaflokkurin, og annar tingmaðurin hjá Kristiliga Fólkaflokkinum, Tordur Niclasen, varð valdur á ting fyri flokkin saman við Jenisi av Rana. Miðflokkurin bygdi á kristnu virðini, sum flokk­ urin tekur fram um dag­ ligu politisku málini. Verkamannafylkingin var hinvegin stovn­að­ur sum ein mót­mæl­is­flokk­ ur, fyrst og fremst ímóti Javn­að­ar­flokkinum. Javnaðarfólkini Inge­ borg Vinther og Óli Jac­ obs­en vórðu vald saman við Krist­iani Magnussen. Áralagið hjá flokk­i­ num var ringt frá byrja, og flokk­urin at kalla upp­loyst­ist av klandri. Tá valið nærkaðist í 1998 vóru tingmenninir Krist­ ian Magnussen og Karl Ro­bert Johansen, sum var var­a­mað­ur fyri Óla Jacobsen, lands­stýr­is­ mann, limir í ting­bólk­i­ num hjá Javn­að­ar­flokk­i­ num. Á valinum í 1994 fekk verk­a­mannafylkingini 9,5 pros­ent av atkvøðunum. Í 1998 fekk flokkurin bara 215 atkvøður kring alt land­ið svarandi til 0,8 prosent av atkvøðu. Poul Michelsen, løg­ tings­maður fyri Fólka­ flokk­in, stovnaði Fram­ sókn, sum fyrstu ferð stil­l­aði upp á valinum í 2011. Flokkurin fekk tá 6,3 pro­sent av atkvøðunum, og tveir tingmenn valdar, Poul Michelnsen og Jan­ us Rein. Janus Rein fór seinni úr Framsókn og upp í Fólakflokkin. Men tað eydnaðist kortini Poul Michelsen og Framsókn at fáa framgongd á valinum í 2015, tá flokkurin fekk 7 prosent av atkvøðunum, og tvey fólk á ting, Poul Mich­elsen og Honnu Jen­ sen. Miðflokkurin og Verka­manna­ fylkingnin í 1994 og Fram­ sókn í 2011 Fleiri royndir eru at stovna nýggjar politiskar flokkar í Føroyum Eirikur Lindenskov Vit kunnu siga, at tað hevur riggað tríggjar ferðir í nýggj­ ari tíð at stovna ein nýggjan flokk og koma á ting. Tveir nýggir flokkar sóu dags­ins ljós í 1994, Mið­flokk­ urin og Verka­manna­fylk­ ingin. Ein nýggjur flokkur sá dags­ins ljós í 2011, Framsókn. Niðanfyri er yvirlit yv­ir tær royndir, sum eru gjørd­ ar at stovna nýggjar flokk­ar í Føroyum. Tá rokna vit ikki »gomlu flokkarnar«, Fólk­a­ flokkin, Sam­bands­flokk­in, Javnaðarflokkin, Sjálv­stýr­ is­flokk­in og Tjóðveldi við. 2011: Framsókn 6,3% – 2 umboð vald 2008: Miðnámsflokkurin 0,7% 2004: Hin Stuttligi Flokkurin 2,4% 1994: Hin Føroyski Flokkurin 2,4% Mið­flokkurin 5,8% – 2 umboð vald. Verk­a­mannafylkingin 9,5% – 3 um­boð vald Fræls­isfylkingin 1,9% 1990 Sosialistiski Loys­ing­ar­flokk­ ur­in Framsóknarflokkurin 1958 Framburðsflokkurin – 1 um­ boð valt 1954 Kjartan Mohr (Fram­burðs­ flokk­ur­in) – valdur uttan­ flokka 1940 Loysingarflokkurin 1936 Vinnu­flokkurin – 2 umboð vald 1932 Loysingarflokkurin So gamlir eru teir »gomlu flokkarnir«: 1906 Sambandsflokkurin – 12 um­ boð vald Sjálvstýrisflokkurin – 8 um­ boð vald 1928 Javnaðarflokkurin – 2 um­ boð vald 1940 Fólkaflokkurin – 6 umboð vald 1950 Tjóð­veldisflokkurin – 2 um­ boð vald Poul Michelsen valdur fyri Fram­ sókn í 2011 og í 2015 Hanna Jensen vald fyri Framsókn í 2015 Janus Rein, valdur fyri Framsókn í 2011 Ingeborg Vint­her vald fyri Verka­ manna­fylk­i­ ngina í 1994 Óli Jacobsen, valdur fyri Ver­k­ a­mann­a­fylk­ing­ ina í 1994 Kristian Magn­ us­sen fyri Verk­ a­manna­fylk­ ingina í 1994 NÝGGIR FLOKKAR SUM HAVA STILLAÐ UPP TIL VAL Jacob Haugaard fyrsta dagin í Fólkatinginum 6. oktober í 1994 Mynd: Ritzau Scanpix