hósdagur 17. januar 2019síða 11

FRÍGGJADAGUR 18. JANUAR 2019 SOSIALURIN 7 11 Tað er serliga nýggja tøknin, ið er orsøkin til, at ung í dag eru vorð­in meira von við at brúka tað enska málið. Mangan eru ymisku for­ritini, talgildu tólini og annað, ið fólk brúka í gerandisdegnum á ensk­um, tí ongin føroysk týðing er til hesar skipanir. Men um man ynskir at varðveita føroyska málið er neyðugt at týða slíkt til før­oyskt. - Tað næsta punktið verður at fáa alt tað ymiska, ið tey ungu brúka í dag, sum er á enskum, týtt til føroyskt. Fleiri brúka hesi talgildu hjálpartólini, har alt gong­ur fyri seg á enskum í dag. Í fram­tíðini hevur tú ikki lyklar, men biður í staðin hurðina um at lata seg sjálva upp. Tá skal tað ikki vera open the door, ið man sigur, men eini føroysk boð, sigur hann. Øðrvísi við donskum Tað er ikki nakað nýtt, at føroyskt ikki er einasta málið í Føroyum, men hevur danskt verið brúkt í fleiri hundrað ár her á landi. Kort­ini er tað føroyskt, ið vit tosa í dag. Lektarin vísir tó á, at tað er ein munur á hvussu føroyingar brúka enskt og danskt. - Um man tekur føroyskt og danskt, so er talan um tvey mál, ið hava verið í samband við hvørt annað í fleiri hundrað ár. Tað hevur verið ein stabil tvímælt støða, har føroyskt kanska hev­ur lænt nøkur orð og annað úr donsk­ um, men støðan hevur verið stabil. Tað er ikki soleiðis, at man hevur eitt kotuskifti millum føroyskt og danskt. Tað vil siga, at føroyingar tosar ikki føroyskt fyri síðan at skifta brádliga yvir og siga trý orð í sama setningi á donskum, vísir hann á. Hesum viðvíkjandi er støðan ein heilt onnur við enskum, tí sam­bært honum er tað rættiliga vanligt, at ung brádliga skifta yvir í enskt, tá tey siga ein setning á føroyskum. - Tað kann vera ein setningur sum: ”At har vóru a lot of cele­ brities”. Um tú hevði hatta kotuskiftið millum føroyskt og danskt, so hevði tú verið til tað turra grin. Men tað enska tykist at hava fingið ein hægri standard mill­um ung. Og um tað er so, at tað fremmanda málið fær ein hægri standard, og fólk siga, at tey vilja ikki tosa føroyskt tí tað er kavrotið, so gongur tað móti ein­um málskifti, ávarar Hjalmar P. Petersen um. Kann ganga skjótt Hvussu leingi tekur tað so hjá einum samfelag at skifta frá einum máli til eitt annað? Sam­ bært lektaranum í málfrøði kann tað henda eftir bara einum ættar­ liði, tó at tað er óhugsandi í Før­ oyum. - Man hevur sæð á oyggjum í Kyrra­havinum, at tað kann taka eitt ættarlið. Men tað krevur næstan, at man sum samfelag kastar málið frá sær. Tað er neyvan aktuelt í Føroyum, tí málið er so týdningarmikið fyri tjóðarbygging og samleikaeyðkenni. Vit eru føroyingar tí vit tosa føroyskt. Um vit tosaðu danskt, so vóru vit bara ein donsk kommuna og hvat eru vit, um vit byrja at tosa enskt nú, spyr hann. Tað mest vanliga er, at tað er ein líðandi tilgongd, har tað tekur trý ættarlið hjá einum samfelag at gloyma eitt mál og byrja at brúka eitt annað. - Fyrsta ættarliðið byrjar at brúka eitt annað mál. Næsta ætt­ arlið, tað vil siga børnini hjá fyrsta ættarliðinum, skilja upprunamálið tá tey eru vaksin, men tosa tað nýggja málið. Triðja ættarliðið, tað vil siga børnini hjá næsta ætt­ arliðinum, hvørki skilja ella tosa upprunamálið, men einans tað nýggja málið. Soleiðis kann eitt mál hvørva, vísir Hjalmar P. Pet­ er­sen á. Í framtíðini hevur tú ikki lyklar, men biður í staðin hurðina um at lata seg sjálva upp. Tá skal tað ikki vera open the door, ið man sigur, men eini føroysk boð Um tað um 40-50 ár búgva 2.000 fólk har, ið tosa enskt til dagligt, fer man so at tosa føroyskt ella enskt saman, tá man hittist á gøtuni T Í VANDA