hósdagur 17. januar 2019síða 13

FRÍGGJADAGUR 18. JANUAR 2019 SOSIALURIN 7 13 Skal stimbra málið hjá føroyskum børnum Barnasangbók Føroya er ein nýggj føroysk sangbók, sum skal vera við til at geva føroyskum børnum eitt størri orðfeingi á føroyskum, og bókin er longu sera vælumtókt PÆTUR HJALMAR EVENSSON PATURE@SOSIALURIN.FO Á rið í fjør varð av Mentamálaráðnum sæð sum árið fyri málmenning hjá børnum. Pengar vórðu settir av til verkætlanir um málmenning, og ein av lidnu verkætlanunum varð løgd fram 25. november í fjør. Hetta var nýggja barnasangbókin, Barnasangbók Føroya. Vónin við sangbókini er, at hon skal stimbra um føroyska málið við eitt nú at geva børnunum eitt so stórt orðfeingi sum gjørligt, so tíðliga sum gjørligt. Øll børn, sum eru fødd frá 1. januar 2018, fáa bókina í vøggugávu frá landinum. Tey, sum eru fødd higartil í ár fáa hana frá heilsusystrunum kring landið, og tey, sum hereftir verða fødd, fáa hana á føðideildini. Hevur selt 400 eintøk Barnasangbók Føroya verður eisini seld í leysari sølu, og bókin hevur gingið sum heitt breyð, síðan hon kom út síðst í november. Hetta var um tað mundi, tá jólasølan plagar at byrja, og tað merktist eisini aftur í Rit & Rák í SMS. Heilt neyvt hevur Rit & Rák selt júst 400 eintøk av Barnasangbók Føroya, upplýsir handilin fyri Sosialinum. Bókin er á top 3 listanum yvir mest seldu bøkurnar síðan desember. Út á netið Rigmor Dam, landsstýriskvinna í Mentamálum, legði bókina fram, og í røðu síni segði hon eitt nú: - Føroyska málið verður nú álopið langt fyrr, enn tað áður hevur verið, tí skíggjar og skermar nú eru ein partur av gerandisdegnum. Og tað sama er tað enskt-domineraða, YouTube. Og tað ávirkar. Eisini málið hjá okkara smæstu, segði Rigmor Dam.  Eyð Steinbjørnsdóttir skrivaði í fjør MA-ritgerð, sum staðfesti, at málið hjá føroyskum barnagarðs- og vøggustovubørnum er ávirkað av enskum tilfari á alnótini - sum eitt nú YouTube. Tað er stórur tørvur á føroyskum tilfari á alnótini, og sum ein roynd uppá at broyta hetta, verða allir sangirnir úr Barnasangbókini lagdir út á YouTube-rásina hjá Barnasangbók Føroya. Teir flestu sangirnir eru komnir á, og teir síðstu eru enn á veg. Mentamálaráðið vónar, at føroysk børn nú kunnu læra sangir, orð og hugtøk á  føroyskum, heldur enn á enskum. sum vøggustovu- og barna­garðs­ børn kunnu siga, fara at hvørva úr teirra føroyska máli, tá tey gerast eldri. Hann vísir eisini á, at skúla­ næm­ingar ofta brúka ensk orð í sínum føroyska máli, tí tað er smart og nýmótans. - Tann enska málnýtslan er í rætti­liga stóran mun knýtt at teim­um ungu og børnunum, tí tað nettupp er eitt mótafyribrigdi í hes­um aldursbólkunum. Tað er onk­urs­vegna smart at brúka ensk orð sum barn og ungur, men tá tey verða eldri, sleppa tey hesum, tí tá síggja tey, at aðrir normar fyri føroyska málið eru galdandi. Tá merkja tey, at hesin mátin at brúka málið uppá ikki er tann rætti, sigur Jógvan í Lon Jacobsen. Hann heldur, at ein av or­søk­ un­um til ensku málnýtsluna hjá børn­um og ungum er, at enskt í teirra huga hevur tign á nøkrum økj­um, tí føroyskt ikki er til har. Hetta er serliga galdandi á net­ in­um, í telduspølum, teldlum og far­telefonum, har skipanirnar og kunn­ingin ofta er á enskum. - Enskt umboðar her tað, sum er nútímans, og nútímans er tað, sum hoyrir til tað nýggjasta á sínum øki. Tað at fylgja við tíðini er í sjálvum sær jaligt. Tað øvuta er at vera gamaldags, og tað vil eing­ in vera, serliga ikki børn og ung, segði hann til Seturskjakið. Økismissur er størsta avbjóðingin Triðja partin kallar hann málsligan økismiss, har hann meinar við, at málnýtslan á summum økjum í samfelagnum fer frá at vera før­ oysk til at vera ensk – eitt nú á summ­um fakøkjum og í teldu­spøl­ um. Hetta sær hann sum størstu avbjóð­ingina, tí um fleiri nýtsluøki gerast enskmælt, verður føroyskt sambært honum ikki longur eitt fullfíggjað mál. - Av tí at føroyskt í øgiliga lítlan mun er til í telduspølum, so koma tey ungu og børnini í samband við enskt gjøgnum hesi spølini. Upp gjøgnum 1900-árini var talan um økisvinning: føroyskt kirkjumál, føroyskt undirvísingarmál, før­ oysk­ar lærubøkur o.s.fr. Í dag upp­liva vit tað øvuta, nevniliga økis­miss t.d. innan fyri gransking, út­búgving og vinnulívið. Hann heldur tað vera óheppið, um mann bara lærir tey ensku fak­ orð­ini í undirvísingini. - So verður málið ikki ment á hesum økjunum. Eg haldi, at mann allatíð skal royna at menna før­oyska málið á øllum fakøkjum. Um fakfólk ikki meta tað vera neyð­ugt, kann tað jú henda, at tann orðagerðin á teimum fakøkj­ un­um heldur uppat, sigur hann og vísir á, at tað væl ber til bæði at læra bæði føroysk og altjóða fak­ orð í skúlanum. Nýggj barnasangbók: