hósdagur 24. januar 2019síða 8

FRÍGGJADAGUR 25. JANUAR 2019 SOSIALURIN 10 8 NJÓSNING: HALLUR AV RANA K inesiska tøkni­fyri­ tøkan Huawei er sein­ asta árið enda í and­ glettinum, aftaná at fleiri lond hava sett forboð fyri ella avmarka møguleikan hjá felagnum at virka í teirra lond­ um. Tað er serliga í samband við menn­ing av 5G neti, at fleiri lond hava valt at venda kinesisku fyri­tøkuni bakið, hóast tað annars verður mett, at hon er fremsta fyritøka í heiminum innan 5G tøkni. Bretland, Kanada, Avstralia og Nýsæland eru millum londini, ið hava fylgt leistinum hjá USA og avmarka atgongdina hjá Hua­wei til samskiftiskervið. Orsøkin er, at londini stúra fyri, at útgerð hjá felagnum kann verða brúkt at njósnast fyri kinesisku stjórnini. Amerikanska stjórnin hevur í longri tíð ávarað um, at sambært kinesiskari lóg er fyritøkan undir­løgd kommunistiska stýri­num og er vandi tí fyri, at út­gerð­in hjá fyritøkuni kann brúkast at njósnast móti øðrum. Mennir 5G í Føroyum Meðan kjakið um hvørt tað er trygt at samstarva við Huawei tyk­ist at vinda meira upp á seg fyri hvørja viku í londunum kring okkum, m.a. annað eru fleiri røddir í Norra og Danmark, ið mæla til at steðga samstarvi við felagið, so hava bæði tele­fon­ feløgini í Føroyum valt Hua­wei sum samstarvsfelaga í royndini at veita 5G til føroyingar. Bæði Jan Ziskasen, stjóri í Før­oya Tele, og Runar Reistrup, stjóri í Hey, hava áður upplýst fyri Miðlahúsinum, at fylgt verður væl við støðuni úti í heimi, men at feløgini hava onga ábend­ingar fingið um, at nakar vandi er við samstarvinum. Tí heldur tað fram uttan broyting. Men sambært Hans Blaasvær, stjóri í KT-Húsinum, so er ill­ grun­in um njósning ikki tikin úr leysari luft, men er nakað, ið man hevur tosað um leingi. - Líka síðan 1990 hevur man havt illgruna um, at har er eitt hvørt, ið ikki ruggar heilt rætt hjá Huawei. Man sær tað mill­um annað í dátaferðsluni, har upp­ lýs­ingar verða sendar í til­vildar­ ligum tíðum til ókendar adress­ ur. Dátaferðslan er krypterað, so man veit ikki hvørjir upplýsingar verða sendar, men talan er um dáta frá útgerðini hjá Huawei, ið verður send til Kina, sigur Hans Blaa­svær. Tað at dáta verður sent frá út­gerðini úti í heimi og aftur til Kina nýtist tó ikki merkja, at felagið brúkar útgerðina at njósnast við. - Til ber at staðfesta, at okkurt gongur fyri seg, men man veit ikki hvat tað er. Tað kann gott vera, at tað eru ósekir upp­lýs­ing­ ar um hvussu stór streym­nýtsl­ an hevur verið hesa vikuna, men tað kann eisini vera, at tað eru upp­lýsingar um at nú hevur Per tosa við Pól, sigur stjórin fyri KT- húsið. Teldustýrt samfelag Umframt óttan fyri, at kinesiska stjórnin brúkar útgerðina til at njósna við, so er eisini ein annar vandi, ið fleiri lond hava ein áhuga at verja seg móti. - Teir kunnu møguliga sløkkja út­gerðina, og harvið netið, í einari støðu, har tað er ein fyri­ mun­ur fyri Kina. Ein slík støðan kann vera ein ósemja, kríggj ella annað, sigur Hans Blaasvær. Ein slíkur tilburður kann í stór­an mun leggja eitt fram­ kom­ið samfelag lamið, nú tá alt verður meira og meira teldu­ stýrt. - Samfelagið mennir seg á ein slíkan hátt, at fleiri og fleiri tól verða teldustýrd. Um 10-20 ár kunnu vit vænta, at bilar, køli­ skáp, bað, køkur og annað er teldu­stýrt. Og um undir­støðu­ kervið tá kemur frá einum, ið man ikki hevur fult álit á, so er man rættiliga viðkvæmur, sigur Hans Blaasvær. Ymiskar veitarar Tá samfelagið førkar seg tann vegin, at vit verða alsamt meira knýtt á alnetinum er tað kanska heldur ikki so gott, at vit eru tengd at einum veitara. - Um man hugsar um trygdina hjá føroysku tjóðini, so hevði verið betri at havt tveir ymiskar veit­arar av neti. Ikki bara vegna ákær­urnar móti Huawei, men eisini um ein feilur er í útgerðini, ið ger at netið sløknar. Tá er gott at man hevur tvey ymisk net, vísir hann á. Meðan sjóneyka í løtuni verður sett á møguleikan hjá Kina at njósnast gjøgnum kines­ isk­ar fyritøkur, so vísir Hans Blaa­svær á, at tað hoyrir eisini til søgu­na, at amerikanarar brúka somu kynstur fyri at njósnast móti øðrum. - Tað handlar eisini um at velja síðu, tí vit vita, at amerikanska fregnar­tænastur hava brúkt líkn­andi tól í teirra virksemi at njósnast og fremja sabotasju. Spurn­ing­urin er bara, um man vil vera í lummanum hjá kinesar­um ella amerikanarum, sigur hann. VITA IKKI HVAR UPP­ LÝSINGARNIR ENDA - Tað ber til at staðfesta, at okkurt gongur fyri seg, men man veit ikki hvat tað er. Tað kann gott vera, at tað eru ósekir upplýsingar um hvussu stór streymnýtslan hevur verið hesa vikuna, men tað kann eisini vera, at tað eru upplýsingar um at nú hevur Per tosa við Pól. Tað sigur Hans Blaasvær, stjóri í KT-húsinum, um ákærurnar móti Huawei um njósning - Lógin hevur styrkt eftir­litið við upp­lýs­ing­ um og til­búgv­ingini á tele­økinum í Danmark og hevur hert krøvini til trygd­ina hjá donskum telefonfeløgum. Tað skal nevnast, at lógin ikki er gald­ andi fyri Føroyar og Grønland