hósdagur 14. februar 2019síða 20

FRÍGGJADAGUR 15. FEBRUAR 2019 SOSIALURIN 19 20 PÆTUR HJALMAR EVENSSON U m útlátið av vakstr­ ar­hús­gassum heldur fram við at veksa, kann tað fáa stóra av­ leið­ingar fyri heimsins plantu- og djóra­lív. Nógv djórasløg eru í vanda fyri at doyggja út, um einki verður gjørt fyri at basa veður­lagsbroytingunum, hava gransk­arar víst á fleiri ferðir. Ongar ítøkiligar kann­ing­ ar eru gjørdar um bein­leið­is ávirkanina av veður­lags­broyt­ ingunum á føroyskt djóra­ lív. Men tey, ið fáast við djór í Føroyum, vænta nógv­ar broytingar, og summar broyt­ ingar síggjast longu. Toskurin verður svartiper Toskurin er dømi um eitt fiska­ slag, sum er serliga sensitivt yvir fyri hitabroytingum, og av­leið­ingin av økta hitanum frá veður­lagsbroytingunum kann merkja, at vit koma at síggja minni til tosk í føroyskum sjógvi í framtíðini. Mann stúrir fyri, at ein hitabroyting í sjónum uppá eitt stig fer at hava stóra ávirkan, rætt og slætt tí nøringin fer at miseydnast av økta hita­ num. Petur Steingrund, fiski­ frøð­ingur og deildarleiðari á Hav­stovuni, hevur fingist nógv við stovnsmetingar og atburð hjá fiski, og hann sigur, at toskur á føroyska landgrunninum og á Før­oya Banka krevur ein ávísan kaldan temperatur, tá hann gýtur. - Mann sigur vanliga, at tosk­ urin skal helst hava ein gýt­ ingartemperatur, sum er lægri enn seks stig. Á føroyska land­ grunni­num liggur hitin millum seks og sjey stig, og á Føroya Banka liggur hann millum 7,5 og 8,5 stig. Hetta er væl heitari, enn tað eigur at vera, og tað kann væntast, at høgi temperatururin fer at ávirka gýtingina hjá toski nega­tivt, sigur Petur Steingrund. Nebbasildin ávirkar Eitt annað, sum spælir inn í hes­ um sambandi, er nebbasildin, sum er umráðandi føði hjá toski. Hav­stovan hevur áður gjørt kann­ingar um nebbasildina. - Nebbasild liggur niðurgrivin í sandinum um veturin. Tá etur hon einki, og tí brúkar hon bara orku. Tess heitari tað er, tess meira orku brúkar hon, og tað ger jú kvalitetin av føði hjá toski og øðrum fiski verri, greiðir Petur Steingrund frá. Avleiðingin av veður­lags­ broyt­ingunum kann heilt ein­ falt vera, at tað verður minni av toski, enn tað annars hevur verið vanligt, tí grundarlagið fyri at yvirliva her gerst verri. Tann sama støðan er galdandi í øðr­um toskastovnum í heitaru økjunum - tað veri seg vestan fyri Skotland, Írska havinum, Ermar­sundi og Norðsjónum. Umfatandi kanning frá 1994-2008 Ein kanning, sum varð gjørd við havrannsóknarskipinum Magnus Heinason í árunum 1994-2008, staðfesti, at fiskurin undir Føroyum hevði flutt seg. Hannipoula Olsen og Helga Bára Mohr Vang frá Náttúru­vísinda­ deild­ini á Setrinum gjørdu kann­ingina. Úrslitið av kanningini vísti, at útbreiðslumynstrið hjá summ­ um fiskasløgum varð broytt hesi árini, og hetta var allar­helst orsakað av hita­broyt­ing­um í sjónum. Toskurin hevði flutt seg eystureftir um vár­arnar, tó ikki um heystið. Stóri konga­ fiskurin hevði flutt seg djúpari og vestureftir, meðan trant­ konga­fiskur hevði flutt seg á grynri vatn og meira eystureftir. Niður­støðan var, at um hitin í sjón­um blívur við at økjast, kann tað órógva vistskipanina í før­oyskum sjógvi, so uppaftur størri broytingar fara at síggjast í framtíðini. Líknandi upp­fylgj­ andi kanning er ikki gjørd síðan. Nýggj fiskasløg Økti hitin í sjónum rundan um Føroyar skapar grundarlag fyri einari tilgongd frá øðrum fiska­ sløgum, sum eru vanlig sunnan­ fyri. Tað er sera sannlíkt, at vit VEÐURLAGSBROYTINGAR Toskastovnurin undir trýsti: - At sjógvurin verður heitari ger, at fiskasløg í køldum sjógvi flýggja longur norður eftir. Samstundis gevur hitin møguleika hjá fiskasløgum í heitum sjógvi at flyta seg longur móti Føroyum, sigur Eyðfinn Magnussen, lívfrøðingur Veðurlags­ broytingarnar kunnu hava oyðileggjandi avleiðingar fyri føroyska toskastovnin VEÐUR­LAGS­ BROYTINGAR ÁVIRKA FØROYSKA DJÓRALÍVIÐ - Fyri 25 árum síðani vóru eingir bringureyðar í Føroyum, sigur Jens-Kjeld Jensen