hósdagur 14. februar 2019síða 21

FRÍGGJADAGUR 15. FEBRUAR 2019 SOSIALURIN 19 21 koma at síggja nøkur heilt nýggj fiska­sløg um okkara leiðir í fram­tíðini. Eyðfinn Magnussen, lív­frøð­ ing­ur, hevur gjørt fleiri frá­greið­ ing­ar um føroyska fiskastovnin sein­astu árini. - At sjógvurin í Føroyum verður heitari ger, at fiskasløg, ið liva í køldum sjógvi hava hug at flýggja longur norður eftir. Samstundis gevur hitin møgu­ leika hjá fiskasløgum í heitum sjógvi at útvíðka sítt øki og flyta seg longur norður eftir móti Før­oyum, sigur hann. Hávar og øðrvísi fiskasløg Hendan tendensin sær mann longu nú, tí fleiri fiskasløg, sum fyrr vóru ókend fyri føroyingar, eru nú blivin vanligari her. Fiski­skipini undir Føroyum upp­liva alt oftari fisk, sum tey ongantíð ella sjáldan hava sæð áður. Glýsifiskur og gulfin tun­fiskur eru tvey dømi, og eitt høgguslokkaslag er eisini blivið meira vanligt inni á land­ grunninum. Bjarni Mikkelsen, lív­frøð­ ing­ur og hvalagranskari á Tjóð­ savninum, vísir á, at vit kunnu vænta, at havdjór, sum liva í ein­um í einum temperaturi, sum ikki spennir seg so nógv, kunnu flyta seg nærri okkara leiðir. - Tað mest natúrliga er, at havið um okkara leiðir verður heitari. Effektin av tí er millum annað, at fleiri hávar, fiskar og ávís springarasløg nokk koma hendan vegin, tí livilíkindini batna her. Hjá øðrum sløgum kann munurin vera minni, og tey kunnu vera skjót at tillaga seg til hitamunin, sigur Bjarni Mikkel­sen. Fólk seta vanligvís ræðusøgur í samband við hávar, men Eyð­ finn Magnussen vísir á, at hávur er eitt vanligt fiskaslag í Før­ oyum, sum vit ikki skulu vera bangin fyri. - Fólk halda ofta, at hávur er eitt eksotiskt djór, sum er langt sunnan fyri Føroyar. Men veru­ leikin er, at í dag svimja 30 sløg av hávum rundan um Føroyar. Tey flestu hávasløgini, sum liva rund­an um Føroyar, eru ófarlig, og teir flestu hávarnir liva av plant­um, sigur hann. Tað er óvist, hvussu veður­ lags­broytingar kunnu ávirka grinda­stovnin. PATURE@SOSIALURIN.FO U m tað verður heit­ ari í Føroyum, skap­ar tað eisini grundar­lag fyri, at fleiri smákykt og onnur djór kunnu liva í Føroyum, sam­ bært Jens-Kjeld Jensen, sum er serkønur innan fyri fuglar og smákykt. Hann hevur longu nú lagt merki til fleiri og fleiri nýggj djórasløg um okkara leiðir. - Í 1999 fingu vit vespur, og fyri 10 árum síðani fingu vit humlubiir. Í síðstuni eru tað eisini fleiri sløg av nátt­ sveimarum og heygs­monn­ um, sum eru byrjaðir at yngla. Fyri 25 árum síðani høvdu vit ongar bringureyðar í Før­oyum, men nú eru hesir fuglar­nir at finna allastaðni í Før­oy­um, sigur hann. Jens-Kjeld Jensen hevur einki prógv fyri, at øll hesi nýggju djórini eru komin orsakað av veður­lags­broyt­ ing­um, men hann setur spurnar­tekin við, hvør or­søk­ in annars kann vera. Tann stóra lítla plágan Smákyktið skógarmotta er ein plága í øðrum londum, sum kann elva til lammilsi og aðrar herviligar sjúkur hjá fólki. Skógarmottan er blivin alt meira vanlig í Føroyum. - Fyrsta skógarmottan í Før­oyum varð funnin í 1990, men nú verða skógarmottur funnar hvørt einasta ár. Mann sær eisini í Svøríki og Noregi, at skógarmottur koma alsamt longur norður eftir, greiðir Jens-Kjeld Jensen frá. Planturnar standa fyri skotum Vaksandi hitin kann ávirka livi­um­støðurnar hjá plantum eisini. - Tær arktisku planturnar, sum eiga at liva í fjøllunum, trekkja seg longur og longur upp í fjøllini. Um hitin veksur, fara tær ivaleyst at doyggja út, tí hitin verður ov høgur til tær á fjallatoppinum, sigur Jens-Kjeld Jensen. - Fleiri nýggj smá­ kykt í Føroyum Djórakennarin Jens-Kjeld Jensen setir spurnartekin við, hví so nógv nýggj djórasløg hava verið at sæð í Føroyum seinastu árini Jens Kjeld-Jensen: Tvær skógarmottur. Onnur er hálvsvong, og hin er proppmett MYNDIR: MARITA GULKLETT Úrslit frá kanning frá 1994 til 2008. Hesi árini hevur toskurin á føroyska landgrunninum týðuliga flutt seg eystureftir um várarnar (niðara mynd). Hendan broytingin sæst tó ikki hjá toskinum um heystið (ovara myndin)