týsdagur 26. februar 2019síða 10

Mikudagur 27. februar 2019 · Nr. 24 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Nýggj gransking gevur fyri fyrstu ferð eina frá­ greiðing um mekan­ ismuna, sum veksur um vandan fyri, at krabba­ mein spreiðir seg í lika­ min­um. Tað er Kræftens Be­ kæmpelse í Danmark, sum hevur arbeitt við hesi gransking, og vónin er, at nýggja vitanin kann føra til viðgerðir, sum meira neyvt hóska til hvønn einstakan sjúkling, enn viðgerðirnar gera í dag. Nýggja granskingin gevur meira vitan um tær mekanismur, sum gera krabba­kyknur førar fyri at spreiða seg, og hesaferð hevur fokus verið á bróst­ krabba­kyknur, sum hava eitt serliga stórt tal av so­ nevnd­um HER2-re­sept­or­ um – ella nervaoddum. Knútar í bróstinum verða altíð kannaðir fyri HER2. Tað er nevni­liga soleiðis, at ein ov stór mongd av HER2-reseptor­ um veksur um vandan fyri, at krabbasjúkan kem­ur aftur. Við at dyrka krabba­ kyknur við høgum tali av HER2 í serligum trí­ di­mensjonellum gelé á royndarstovu hava granskarar nú fyri fyrstu ferð fingið innlit í tær mekanismur í innaru kyk­nunum, sum eru orsøk­in til áleypandi vøkst­urin. Betri viðgerð Frágreiðingin finst í proteininum, sum kallast MZF1, har ein ein­stak­ ur bólkur av kem­iska evninum fosfor er av­ gerandi fyri, um krabba­ kykn­urnar gerast áleyp­ andi og spreiða seg ella ei. Um fosfor-hópurin situr á MZF1, setir hetta gongd á eina røð av signalum, sum gera krabbakyknurnar áleyp­ andi. Situr fosfor-hóp­ urin ikki á MZF1, spreiða krabbakyknurnar seg ikki. Við grundarlagi í hesi gransking á royndarstovu vóna granskarar, at nýggja vitanin kann geva kvinn­um við bróstkrabba eina betri viðgerð. - Jú, meira vitan vit hava um, hvat hendir inni í krabbakyknunum, jú betri kunnu vit viðgera sjúkuna. Okkara vón er, at vit upp á longri sikt kunnu brúka hesa vitan til at peika út teir sjúk­ lingar, sum eru í ser­ ligum vanda fyri at fáa afturstig. Síðan verður við­gerðin, sum hesir sjúk­lingar fáa, málrættað til­svarandi, soleiðis at vandin fyri afturstigum verður minni. Tað sigur bólka­leiðar­in, Tuula Kallunki, sum hevur lut­tikið í granskingini vegna Kræftens Be­ kæmpel­ses Center for Kræft­forskn­ing. Við sjúklingum Nýggju úrslitini stava frá royndum, sum eru gjørd á royndarstovu, men granskarar fara at halda fram við kanningunum við at kanna veruligar krabba­knútar hjá bróst­ krabba­sjúklingum. Tuula Kallunki sigur, at við at kanna, um MZF1 í krabbaknútunum hevur í sær fosfor ella ei og samanbera úrslitini við, hvussu sjúkan hevur ment seg hjá sjúklingum, kunnu granskarar fáa eina mynd av, hvønn týdn­ing mekanisman hevur í likaminum – eitt nú í mun til spreiðing og afturstig í sjúkuni. Í dag verða sjúklingar við HER2-positivum bróst­krabba vanliga við­ gjørdir við heilivági, sum rakar HER2. - Men, um komandi gransk­ing staðfestir, at fosfor-bólkurin hevur ein sentralan týdning, kann gransk­ingin møguliga lata upp fyri fleiri møgu­ leikum fyri viðgerð. Talan kundi eitt nú verið um við­gerðir, sum blokera fosfor-bólkin, sigur Tuula Kallunki.  Fleiri møguleikar Bólkaleiðarin heldur, at nýggjar viðgerðir partvís kunnu geva læknum fleiri møguleikar fyri við­ gerð til sjúklingar, har krabba­kyknurnar eru vorðnar mótstøðuførar yvir­fyri viðgerðum, sum finnast í dag. - Hugsandi er eisini, at nýggjar viðgerðir kunnu vísa seg at gerast meira effektivar enn tær, vit kenna í dag, leggur Tuula Kallunki, aftrat. Kelda: www.cancer.dk vilmund@sosialurin.fo Lagt til rættis: Vilmund Jacobsen NÝGGJ VÓN TIL KVINNUR VIÐ BRÓST­ KRABBA­SJÚKU Granskarar hava nú hugt inn í bróstkrabbakyknur og hava fingið nýggja vitan um orsøkir til spreiðing. Hetta kann verða við til at geva sjúklingum við bróstkrabba fleiri viðgerðarmøguleikar Vandin fyri bróstkrabba tykist hava nakað við lívs­stílin í vestara parti av heiminum at gera, tá vand­in eisini økist, um fólk flyta úr eitt nú Asia til USA. Broyttu vanarnir hjá kvinnum seinastu ár­ tíggjuni í okkara parti av heimi­num benda á, at vandin fyri menning av bróstkrabba er øktur. Samlaða nøgdin av østrogeni, sum ein kvinna kemur út fyri í lívi­num, hevur týdning fyri, um hon mennir bróst­krabba. Østrogen er sum kunnugt eitt kvinnuligt kyns­hormon. Tess meira østrogen - jú, størri verður vandin. Økta nøgdin kann við­ virka til, at vanligar kykn­ur í bróstinum verða umgjørdar til krabba­kyknur. Allar kvinnur fram­ leiða østrogen, og hetta er náttúrligt og eisini neyðugt fyri, at likamið kann fungera. Men, ymiskir tætt­ir, sum hava við vestur­ lendskan lívsstíl at gera, kunnu ávirka nøgdina av østrogeni í blóðinum á negativan hátt. Menning av krabba­ meini hevur tó altíð eina osøk í fleiri ymisk­ um tættum, sum hava við arvaeginleikar, lívs­ stíl og umhvørvi at gera. Kvinnur, sum drekka alkohol, eru í økt­um vanda fyri at menna bróstkrabba saman­ borið við kvinnur, sum ikki drekka. Vandin veksur so hvørt, sum meira alkohol verður drukkið, og vandin er hin sami, antin talan er um øl, vín ella brennivín. Flestu kanningar vísa, at vandin veksur fyri hvønn lítlan, sum drukk­in verður, og ein lítil svarar í hesum føri til eitt glas av víni, eina vanliga øl - ella 4 cl. av brenni­víni. Fyri kvinnur, sum ikki eru komnar í skiftis­ár­ini, veksur vandin við fimm pro­ sent­um fyri hvønn lítlan - og fyri kvinnur eftir skiftisárini veksur vandin við níggju pro­ sent­um fyri hvønn lítlan. Hetta merkir eitt nú, at ein kvinna eftir skiftisárini, sum drekk­ ur eitt glas av víni hvønn dag, er í níggju pro­sent størri vanda fyri at menna bróst­ krabba saman­borið við kvinnu í sama aldri, sum ikki drekk­ur. Tað er av fleiri or­søk­ um, at alkohol veksur um vandan fyri at menna bróstkrabba. Alkohol veksur um nøgdina av østrogeni í blóðinum hjá øllum kvinnum, og ein veks­ andi nøgd av østrogeni setir kvinnur í ein størri vanda fyri at menna bróst­krabba. Haraftrat er alkohol flokk­að sum eitt krabba­meins­elvandi evn­ið. Granskarar halda, at alkohol er orsøk til trý prosent av øllum bróst­krabbatilburðum í Evropa. Kelda: www.cancer.dk vilmund@sosialurin.fo Lívsstílur kann verða ein orsøk Títtleikin av bróstkrabba er munandi størri í USA, Kanada og Norðurevropa enn í Asiu og Afrika - Jú, meira vitan vit hava um, hvat hendir inni í krabbakyknunum, jú betri kunnu vit viðgera sjúkuna, sigur bókaleiðarin, Tuula Kallunki Granskarar hava nú fingið innlit í tær mekanismur í innaru kyknunum, sum eru orsøkin til áleypandi bróstkrabbavøkstur