hósdagur 7. mars 2019síða 8

FRÍGGJADAGUR 8. MARS 2019 SOSIALURIN 28 8 Kvinnufylkingin, sum var serliga virkin síðst í 70’unum, var ein av teimum meira framfúsni bólkunum innan føroysku kvinnurørsluna. Bergtóra Hanusardóttir var millum kvinnurnar sum stovnaðu bólkin, ið millum annað arbeiddu fyri betri føðiumstøðum, tryggari ferðslu og til dømis at fáa hítir til keyps í vanligum handlum. ÓLUVA NATTESTAD OLUVA@SOSIALURIN.FO K vinnufylkingin var ein bólkur sum helst við íblástri úr reyð­sokk­ arørsluni í Keyp­manna­ havn gjørdi vart við seg í bløð­ unum og á gøtunum í Havn frá 1976 til tíðliga í 80’unum. Eini 30-50 kvinnur við beinleiðis til­knýti til Kvinnufylkingina vóru virkn­ar í felagsskapinum og strídd­ust fyri minni og størri broyt­ing­um í sam­ felagn­um. Uppaftur fleiri tóku lut í átøkunum hjá felags­skap­inum. Ein av stigtakarunum til Kvinnu­fylkingina var Bergtóra Hanus­ardóttir, sum fyrst í 70’un­ um búði niðri í Keyp­manna­havn, har hon var í lestr­arørindum. Sam­an við Elin Rasmussen og øðr­um føroysk­um kvinnum var Berg­tóra við í Kvinnu­bólkinum, sum tá helt til í Før­oya­húsinum í Store Kongens­gade. Hetta tíðarskeiðið gjørdi kvinnu­ rørslan av álvara um seg. Ser­liga reyðsokkarnir, sum í stóran mun vóru vælútbúnar kvinn­ur, gingu á gøtunum og bard­ust fyri fríari fosturtøku og líka­løn. Tað var um hetta sama mundi, at lunnar vóru lagdir undir Kvinnu­fylkingina her, greiðir Berg­tóra frá. Afturvið einum drekkamunni sótu vit ofta og tosaðu um bøkur vit høvdu lisið, um samfelagslig og privat viðurskifti, um politikk, forðingar og sálarlig viðurskifti hjá okkum sum kvinnur. Vit lósu alt møguligt, tóku lut í og støðu til tað, ið kvinnur tá kjakaðust og skrivaðu um – og heimkomnar høvdu bæði Elin og eg hug at halda fram við hesum arbeiði. Kvinnufylkingin verður stovnað Eftir loknan lesnað fluttu tær í 1975 heim aftur til Føroyar, og her funnu tær skjótt saman við øðrum líkasinnaðum kvinnum, sum hugsaðu um at gera eina kvinnufylking. Saman við Turið Dahl, sálu, Elin Henriksen og Mariu Jacobsen sótu tær vet­ur­in 1975 og løgdu ætlanir um, hvussu skip­ast kundi fyri eini ar­beiðs­før­ ari fylking. Nakað seini varð lýst í bløð­ un­um eftir kvinnum sum vóru áhug­aðar í at vera við, og 8. mars 1976 helt Kvinnufylkingina í Havn stovn­andi fund í bíðirúminum á Tann­klinikkini hjá mammu Berg­ tóru, Miu Trónd. Her møttu einar 20 kvinnur upp. Felagsskapurin var skipaður á ein hátt sum var eyð­kendur fyri bólkar innan reyðsokkarørsluna tá. Vit løgdu dent á at skipanin skuldi vera antiautoritær, við fløt­um strukturi og felags leiðslu. Hvør bólkur hevði ábyrgd av tí tær søgdu og gjørdu, meðan felags­ fundirnir vóru hægsti myndug­ leiki í teimum avgerðum sum við­komu øllum, og hvørs av­gerð­ ir sostatt eisini myndaðu Kvinnu­ fylk­ingina úteftir sum tann fe­lags­skapur, hon var. Tað var týdn­ing­armikið, at hvør kundu ar­beiða við sínum hjartamálum, men altíð undir egnari ábyrgd, og har­við eisini uttan neyðturviliga sam­tykt frá felagsfundinum. Eftir hetta var nógv virksemi í nýstovnaða felagsskapinum, og fleiri ymsir bólkar arbeiddu dúg­ liga við ymsum evnum. Kvinnu­ fylk­ingin helt felagsfundir sín­ar á Há­skúlanum og seinni á Býar­ bóka­savninum. Annað virksemi fór fram heima hjá teimum sjálvum. Her var millum annað arbeitt við málum so sum barnaansing, barnsburðarloyvi og líkaløn. Ein bólk­ur fekst við fyribyrging og fría fosturtøku. Tá í tíðini fingist hítir bert til keyps á apotekinum, og arbeitt var fyri at fáa hítir til keyps í ávísum handlum. Kjakið um hítir og serliga fosturtøku kundi loypa øði í fólk, men tað fekk ikki tær kvinnurnar at halda seg aftur, fortelur Bergtóra. Vit fingu toyggið frá summum viðvíkjandi kjakinum um hítirnar, men tá vit vágaðu okkum at tosa um fosturtøku, tá var ikki at vera fyri. Tíbetur høvdu vit bæði órædd­ar, gløggar og djarvar kvinn­ ur, sum ikki lótu sær siga, tá ið tær høvdu eina uppgávu at loysa. Bergtóra var sjálv í einum bólki, sum virkaði fyri at bøta um føði­ um­støðunum hjá kvinnum í Før­ oy­um. Hóast tær møttu mót­støðu, kom glið á og okkurt ítøki­ligt burturúr arbeiðinum. Eitt nú fingu vit saman við raskari jarðarmóðir og fysio­tera­ peuti skipað fyri skeiðum í føði­ fyri­reiking saman við Kvøld­skúl­ an­um í Havn. Hesi vóru fyrstu skeið av sínum slag í Før­oyum. Eis­ini stríddust vit í ára­vís fyri at fáa pápar við inn á føði­stov­ur­nar. Tað uppskotið møtti harð­ari mót­ støðu, ikki minst frá lækn­um, men eisini frá onkrari jarðar­móður. Steðgaðu ferðsluni við barnavognum Kvinnufylkingin dugdi sum heild væl at gera vart við seg. Hetta var áðrenn Sjónvarp Føroya var sett á stovn, og tí var tað í prent­ miðl­unum at kjakast bleiv um eitt­hvørt kvinnupolitiskt mál, og felags­skapurin skrivaði hópin av lesara­brøvum til bløðini. Eisini kravgongurnar fekk felags­skapurin nógva umrøðu fyri. Á altjóða kvinnudegnum í 1977 skipaði Kvinnufylkingin fyri stórari kravgongu frá Sjón­ leik­ar­húsinum oman á Vaglið við røð­um, sangi og plakatum. Nøkur hundrað fólk møtti upp, flest kvinn­ur, men eisini nakrir menn. 1978 vakti Kvinnufylkingin ans, tá mótmælt var móti ferðslu­við­ ur­skiftunum í Havn. Bil­ferðslan í miðbýnum varð steðgað av gongu­ fólki, barnavognum og súkklum júst meðan ferðslan var hin mesta, og politiið mátti eina løtu leggja uppí. Endamálið var at verja tey veiku í ferðsluni, sum ofta vóru kvinn­ur og børn. Vit vildu vísa á hvussu trupult tað var at ferðast í ferðsluni við børnum og eldri illa gongdum fólki. Har var als ikki gangandi niðri í miðbýnum, so vit valdu at steðga allari ferðsluni í ein hálvan tíma. Tað hoyri eg fyri enn tann dag í dag. Av øðrum átøkum hjá Kvinnu­ fylkingini kann nevnast skráset­ ing­in av tí stóra talinum av havn­ ar­børnum, sum høvdu tørv á al­mennum ansingarplássi. 8. mars Kvinnufylkingin