hósdagur 7. mars 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 8. MARS 2019 SOSIALURIN 28 14 5G í Føroyum TEMA: 5G í Føroyum ÓTTIN FYRI TÍ ÓKENDA - Tá 4G bleiv innført í Føroyum var ein líknandi rørsla, ið koyrdi upp á nøkulunda somu grundgevingar. Eg trúgvi hetta fyrivarni móti 5G tøkni er í ávísan mun knýtt at óttanum fyri tí ókenda. Tá er upplýsing sjálvandi lykilin Men upplýsingar frá Hey ella okkum verður neyvan uppfatað sum óheft. Tí er tað so týdningarmikið, at almennu fjarskiftismyndugleikarnir luttaka í kjakinum, sigur Jan Ziskasen, stjóri á Føroya Tele HALLUR AV RANA S einastu árini hevur Før­ oya Tele samstarvað við Huawei í menningini av einum 5G farneti, ið skal gera føroyska brúkaran kláran til fram­tíðina. Meðan tað kann tykjast at vera ein natúrligur liður í tøkniligu menningini av ein­um nýmótans samfelag, eru tað kortini mong, ið seinastu vikur­nar hava brúkt høvi at finnast hesum. Umleið 1.100 føroyingar hava skrivað undir eitt mótmæli, har kravt verður, at uppsetanin av nýggju 5G tøknini verður steðg­að. Grundgevingarnar eru millum annað, at tøknin ikki er kannað og tí er óvist hvørji árin eru av henni, umframt at man ber ótta fyri, at hon er heilsu­ skaðilig fyri menniskjur og djór. Jan Ziskasen, stjóri á Føroya Tele, er tó skjótur at vissa før­oy­ ingar um, at man ongar ætlan­ir hevur at seta nakra útgerð upp, ið er prógvað at vera heilsu­ skaði­lig. - Vit høvdu aldrin sett nakað upp, ið viðurkendir stovnar sum WHO, Kræftens Bekæmpelse ella líknandi høvdu prógvað sum heilsu­skaðiligt ella vandamikið, slær stjórin fast. Tá tað er sagt, so hevur Føroya Tele ongar ætlanir at steðga sam­starvinum við Huawei um upp­setanina av 5G í Føroyum. Fyri at taka eina slíka avgerð krevst nevniliga haldgóð prógv fyri vandunum av 5G og vit meta ikki, at slík prógv finnast, sigur stjórin. - Okkara ætlan er ikki at steðga tøkniligu menningini í Før­oy­um, men heldur tryggja, at føroy­ingar framhaldandi kunnu vera í fremstu røð á talgilda øki­ num. Vit mugu fáa verulig prógv á borðið, har staðfest verður, at okkurt er áfatt, áðrenn vit gera nakrar broytingar. Sum nú er, er grundarlagið ov tunt, og byggir í flestu førum á smalar og ikki viðurkendar kanningar, sigur stjórin. Einki nýtt undir sólini Tað er kortini tórført at síggja burtur frá, at umleið 1.100 fólk hava undirskrivað eitt mótmæli móti 5G í Føroyum. Stjórin er tó skjót­ur at vísa á, at hetta ikki er nakað nýtt. - Tá 4G bleiv innført í Før­ oy­um var ein líknandi rørsla, ið koyrdi upp á nøkulunda somu grundgevingar. Eg trúgvi hetta fyrivarni móti 5G tøkni er í ávísan mun knýtt at óttanum fyri tí ókenda. Tá er upplýsing sjálvandi lykilin. Men upplýsingar frá Hey ella okkum verður neyvan upp­fatað sum óheft. Tí er tað so týdn­ingar­ mikið, at almennu fjar­skiftis­ myndugleikarnir luttaka í kjaki­ num, sigur hann. Í samrøðuni leggur hann ferð eftir ferð dent á, at Føroya Tele fylgir øllum føroyskum lógar­ krøvum og heldur eyga við ta al­tjóða gransking, ið finst á øki­ num. - Vit yvirhalda øll loyvir og fylgja altjóða tilmælum í sam­ band við farnet. Vit vóru ikki farin í gongd við hetta, um tað var vísindaligt grundarlag fyri, at hetta hevur negativ árin á heilsuna. Harumframt fylgja vit øllum ásetingum, ið eftir­ lits­myndugleikin ásetur, og eru væl undir markvirðunum fyri loyvdari geisling, sigur Jan Ziska­sen. Sjálvur ivast hann eisini í virðunum á nógvum av teimum kann­ingum, ið verður brúkt av mótmælisfólkum móti 5G sum prógv fyri, at 5G tøknin er skaði­ lig. - Sokallað gransking verður deild á netinum, ið vísa á fuglar eru deyðir av 5G geisling og ymiskt annað. Men allarflestu av hesum kanningum og søgum eru afturvístar. Føroya Tele veit ikki um nakra álítandi gransking, ið staðfestir at geisling frá mynduleikaloyvdum farnetum er skaðilig, sigur hann. Spurdur um, hvat man kundi gjørt meira fyri at kunna før­oy­ ingar um 5G, so tað ikki loypir ótta á fólk, svarar hann, at man hevur havt úr at gera við at fyri­ reika verkætlanina. - Hetta er jú ein risa verk­ ætlan, ið krevur nógv arbeiði og kanningar áðrenn tøknin er klár at taka í brúk. Tí hava vit ikki tosað so nógv um 5G, men tað er sjálvandi óheppið, at ein slík rørsla hevur tikið seg upp av hes­um. Men tað kunnu vit ikki gera so nógv við nú, ásannar hann. Bíða eftir loyvi Føroya Tele bíðar í løtuni eft­ir góðkenning frá Fjar­skiftis­eftir­ litinum at brúka ávísar fre­ kvensir til 5G net. Talan er um frekvensøkið 3,5 GHz, sum er standard fyri 5G um allan heim. Her er talan um fre­kvens­øki, ið liggur innanfyri tað, ið før­oy­ ingar vanliga brúka til tráðleyst breið­band. - 3,5 GHz er innanfyri WiFi økið, ið vanliga fevnir um 2 til 6 GHz. Hetta er eisini mund­andi længri enn tað, ið viður­kend gransking vísur á sum vanda­ mikil greisling. Fre­kvens­urin, ið