hósdagur 7. mars 2019síða 25

FRÍGGJADAGUR 8. MARS 2019 SOSIALURIN 28 25 Komandi partur Tann 19. mars eru liðin 70 ár síðani, at fyrsta føroyska Bíblian kom út. Í hesum sambandi hava vit í komandi parti eina frásøgn um sjálva prentingina av Bíbliuni. Hetta var í sær sjálvum eitt stórt avrik sum var fødd beint áðrenn pápin doyði, og sum er uppkallað eftir honum. Hon greiddi hvussu tað var hjá familjuni at miss pápa og mann. Tey búðu tá í Dan­mark, men fluttu aftur til Før­oya. Mamm­an giftist aftur við Harry Johan­sen, kendur frá sjúkra­kass­ an­um. Richard hevði siglt við før­oysk­ um skipum sum t.d. Norðfarinum í Grønlandi, áðrenn hann fór á navigatiónsskúla. Fyrstu árini sigldi hann við Disko hjá KGH. Minningarorð um Richard Í Dimmalætting vóru minning­ ar­orð um Richard, undirskrivað “bygd­armaður”. Vit taka nøkur brot burtur úr: “Richard var av fermastu ung­lingum. Av góðum bergi brot­in. Pápin var hin kendi sand­víkingurin Jákup á Hólum. Mamman var Maria Sofía úr Geila­garðinum í Skúvoy. Tað er eitt av skaldum okkara, sum tekur soleiðis til: “Vit spyrja so ofta, hví er tað so, at vanlagnan bert ber til summi boð, og hví er tað meg hon rámar?” Hetta kann av sonnum sigast um Hólafólkið. Pápabeiggi Rich­ ards var giftur í Skúvoy, og gekk hann burtur har í best árum. Eitt systkinabarn hansara doyði við Florens í 1927, og eitt annað systk­ inabarn doyði við einum donsk­um báti undir seinna heims­bar­daga. Ein beiggi hansara sló út undir Íslandi við Morning Star í 1930, og ein annar beiggi sló út við Godthaab, eisini undir Íslandi í 1936. Sum so mangur annar av ungu landsmonnum okkara leit­ aði Richard sær burtur, tí so lítlir møguleikar eru her á landi. Hann var framúr góður mað­ur, og tess­ vegna hevði Grøn­lands­hand­ilin boð eftir honum og setti hann til ann­an stýrimann á besta skip­in­ um í felagnum. Samhugur okkara leitar til gomlu mammu hansara og til kon­una og tær báðar smáu døt­ ur­nar, sum enn ikki duga at skilja, hvat tær hava mist.” Í minningarorðum í Dag­blaðn­ um var m.a. sagt: Richard hevði verið mong ár til skips bæði við slupp og trolara og ofta havi eg hoyrt menn, sum hava verið saman við honum, siga, at ikki hava teir verið saman við raskari og kærari mann enn hon­um. Hann vildi altið gera skyldu sína og meira afturat. Hann sló seg ikki til tols á slættari fløtu, honum lá í huga at koma fram. Óla Hendrik av Fløtum hevði siglt saman við Richard við Disko, sum eisini var í Grønlandssigling. Ein dagin umborð segði Richard, at hann fór at gevast við hesi sigling, tí hetta fer eina ferð at ganga galið. Men so fekk hann møguleikan at sleppa við Hans Hedtoft, og ein slíkan kjans bar ikki til at siga nei til!   Óla Hendrik var á manningarlistanum Óla Hendrik av Fløtum, ættaður úr Fuglafirði, sigldi í fleiri ár við KGH. Í 1957 fór hann sum yvir­stýr­ maður við Disko, sum sigldi mill­ um Grønland og Danmark. Tá ið tíðin nærkast, at Hans Hedtoft skal í drift var spurn­ing­ ur­in hvør, ið skuldi sleppa við hes­um nýggja skipi. Óla Hendrik skilti, at hann var á upprunaliga mann­ingarlistanum. Men tað varð so avrátt, at teir yvirmenn, sum høvdu havt eftirlitið við bygg­ingina av skipinum skuldu manna Hans Hedtoft í fyrsta umfari. Var okkurt at rætta uppá, so vóru teir best fyri í so máta. Tann 3. januar 1959 kl. 12 verður Óli Hendrik saman við øðrum boð­in umborð á Hans Hedtoft at “bese skibet og deltage i en frokost”. Tað gjørdi Óla Hendrik fegin. Ikki minst, tí hann kendi nógvar av manningini, sum hann hevði siglt saman við. Millum hesar eisini skiparan, Poul Rasmussen, sum Óla Hendrik segði um, at hann var eitt “praktfult menniskja.” Hetta var seinastu ferð hann sá hesar menn. Óla Hendrik fór við Disko úr Danmark tann 27. januar Teir eru á leiðini tvørs av Føroya Banka, tá ið teir frætta um neyðarkallið hjá Hans Hedtoft tann 30. januar. Tá ið teir komu um Kappaleiðina halda teir útkikk, um nakað er at síggja, men tá var øll vón veruliga mist. Olna og Sigmund Strøm: Føroysk familja bjargað undan Hans Hedtoft Í 2009 høvdu vit eisini eina frásøgn frá Randi Strøm á Tvør­ oyri. Hon greiddi frá, at Hans Hed­toft rørdi við nakrar kenslur hjá sær. Tey skuldu nevniliga havt verið við Hans Hedtoft feigdartúrin! Pápi hennara, Sigmund Strøm úr Trongisvági, fór í 1952 til Julianehåb at arbeiða sum verk­ staðsleiðari hjá Grønlands Tekn­ iske Organisation. Í 1954 fór mamman, Olna, við teirra tveimum børnum til Juli­ anehåb at búgva. Olna var ættað úr Hvalba. Tey ferðaðust yvir við Dronning Alexandrine. Tey komu at búgva nakað ovalaga í býnum. Randi varð so fødd í Grønlandi í 1956. Sigmund var ein óførur mynda­ takari. Eftir hann liggja nógvar myndir úr Julianehåb. Tá ið Randi seinni hugdi eftir myndum frá teirra tíð í Grønlandi, vóru fleiri av Hans Hedtoft, millum aðrar, har hann liggur flaggskrýddur við kai í Julianehåb. Meiningin var, at tey skuldu sigla heim við Hans Hedtoft fyrsta túrin. Tey skuldu nevniliga flyta aftur til Føroyar. Alt var pakkað niður, stovan var full av kassum, sum Sigmund hevði gjørt, fyltir við møblum og annars við tí, sum var í húsinum. Men beint áðrenn fráferðina kemur boð um, at avloysarin hjá Sig­mundi, ein dani, ikki kundi koma fyrr enn tríggjar mánaðir seinni. Har var einki at gera. Tey máttu avlýsa ferðaseðilin við Hans Hedtoft. Mamman segði, at tey vóru sera vónbrotin. Tey høvdu verið so leingi burtur, og tey gleddu seg at koma heim. Randi var tá bara tvey ára gom­ ul, so hon minnist einki til hetta. Men beiggjarnir, Tóri og Petur, sum vóru 6 og 10 ár tá, mintust hetta væl. Var umborð á Hans Hedtoft Tóri mintist, at tey øll vóru um­ borð á hesum flotta skipi, tá ið tað lá við kai í Julianehåb. Hetta var spennandi, serliga hjá dreingjum. Tóri mintist eisini væl hendan ræðuliga dagin 30. januar. Hann og beiggi hansara vóru úti og spældu, tá ið Petur tekur hart í hann. Hann hevði hoyrt í einum radio í onkrum húsi, at okkurt var hent við Hans Hedtoft. Teir runnu heim at vita, hvussu vorðið var. Heima merkti Tóri tann álv­ar­ sama stemningin. Bæði foreldrini lurtað á fiskabylgjuni eftir gongd­ini við søkkandi skipinum. Tað bar til beinleiðis at fylgja samskiftinum við Hans Hedtoft. Tóri segði, at hann enn mintist orðini frá telegrafistinum á Hans Hedtoft: “Vi synker! Vi synker!” Og so var tøgn. Tóri gloymdi ikki hesa røddina á Carl Dejligbjerg, sum var ein royndur fjarritari. Hóast tey vóru skakað, vóru tey sjálvsagt takksom fyri, at tey sjálvi vóru sloppin undan tí vissa deyðanum. Tey kom heim seinni um summ­arið, men nú var tað við flogfari. Emmy og Richard saman við eldri dóttrini, Marionnu, tá ið hon fór til dópin Faðirleysu genturnar, Mariann og Richa Sigmund og Olna saman við saman við børnunum, Petur, Randi og Tóri. Tey høvdu ferðaseðil til Hans Hedtoft, men máttu “tíverri” geva avboð.