mánadagur 11. mars 2019síða 7

7 Mánadagur 11. mars 2019 · Nr. 29 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Andrew Kjærbo, Sumba, andaðist á Suðuroyar sjúkrahúsi leygardagin 9. mars, 61 ára gamal. Durita Brattaberg, ættað úr Vági, búsitandi í Brumunddal í Noregi, andaðist fríggjadagin 8. mars, 51 ára gomul. Tummas Suni Joensen, Tórshavn, andaðist mikumorgunin 6. mars á Tjarnargarði, 68 ára gamal. Lasse Sørensen, listamálari og Rithøvundur, Sørvági, vanliga nevndur Lasse S., andadist í heiminum fríggjamorgunin 8. mars. Páll Mikal Jensen, ættaður heiman av Sandi, búsitandi í Grenå í Danmark andaðist 3. mars, 89 ára gamal. Harry Niclas Poulsen, ættaður úr Havn, búsitandi í Sandavági andaðist sunnudagin 3. mars á Sýnuni, 84 ára gamal. Esther Mikkelsen, ættað úr Sørvági, búsitandi í Klaksvík, andaðist á Klaksvíkar Sjúkrahúsi mánadagin 4. mars, 86 ára gomul. Leivur Johannesen, ættaður av Skála, búsitandi í Tórshavn, andaðist á Landssjúkrahúsinum mikudagin 6. mars, 85 ára gamal. Hans Eli Dahl, Tórshavn, andaðist á Landssjúkrahúsinum mikumorgunin 6. mars, 75 ára gamal. Eyðbjørg Hentze Niclasen, ættað av Tvøroyri, búsitandi í Tórshavn, andaðist í heiminum mánadagin 4. mars, 78 ára gomul. Jógvan Østerø, ættaður av Trøllanesi, búsitandi í Havn, andaðist á Landsjúkrahúsinum mánadagin 4. mars, 77 ára gamal. ANDLÁT Bygdarnavnið Skálabotnur Eivind Weyhe Nógv kjak hevur verið um hvat ið er tað rætta navn­ið á bygdini innast á Skála­fjørð­ inum. Á føroyakortum hevur næst­an uttan undantak stað­ið Skála­botnur. Sum ein ið hev­ur eina vissa medábyrgd av hvat stendur á kortunum, skal eg her siga nøkur orð um hví hetta er tað navnið sum har stend­ur. Tá ið tann danska her­ stjór­nin (generalstaburin) gav tey sonevndu máli­borðs­ bløð­ini (Føroyar 1:20.000) út í 1901, vóru teir ikki í iva um at navnið á bygd­ini var Skálabotnur. Hesi kort komu út aftur í end­ur­skoð­ að­um útgávum í 1943 og aftur í 1990, og navnið hev­ur í øllum trimum út­gáv­unum verið tað sama: Skála­botn­ ur. Sjálvur var eg við í tí arbeiðsbólki sum setti nøvn á triðju útgávu av máli­borðs­ bløð­u­num (1987-1998). Tá vóru vit í bygdini og tosaðu við eldri og yngri fólk um nøvn­ini, og í tilfarinum frá tí ar­beið­i­num síggi eg einki til at nak­ar gjørdi vart við nakra ónøgd við navnið Skála­botn­ur. Eg minnist at spurn­ing­urin um nøvnini bæði, Skálabotnur ella Skála­ fjørð­ur, var uppi og vendi í arbeiðsbólkinum, tí nak­að frammanundan var komi­ð eitt kort í mátinum 1:100.000 sum hevði navnið Skála­ fjørður, óivað tí at ein navn­ a­listi frá 1960, út­g­ivin av Det danske Sted­navne­ud­valg, hevði tað navn­ið. Arbeiðsbólkurin valdi at halda fast við tað navn­ ið sum hevði staðið á máli­ borðs­bløð­unum frá byrj­an, og sum var væl og virð­i­liga skjalfest á eldri hond­tekn­ aðu­m kortum og í øðrum søgu­l­ig­um keldum. Hvørjar eru so hesar søgu­ ligu keldur? Skálabotnur er nið­ur­setu­ bygd í haganum Skála­fjall, sum hoyrir til marka­tals­ bygd­ina Skála. Alt bendir á at fólk hava búsett seg á pláss­i­num og eru farin at velta upp úr nýggjum har onkuntíð um ár 1600, møgu­ liga eitt sindur fyrr. Tí sam­ bært jarðabókini fyri ár 1600 situr Jóan Heinason, sum var løgmaður 1572-1583, við jørð í “Skallebotenn”, og hett­a er fyrstu ferð vit síggja pláss­ið nevnt við navni í eini skriv­lig­ari keldu. Aftur í 1665 nevn­ir tingbókin at hann hev­ur velt upp úr nýggjum inni í “Skallebottn”. (Leggjast kann tó aftrat at í verkinum “Trap Færøerne” sigur Sverri Dahl at fornminnir benda á uppaftur eldri bú­set­ing í Skálabotni). Sama navn­a­ form hevur bygdin í ting­bók­ ini fyri 1663, í 1687 er skrivað Scalle­boet­henn og í 1689 Scalle­boten. Frá 1700-talinum hava vit fleiri føroyakort. Á einum korti hjá Rasmus Juel frá 1710 stend­ur Schaalebotn sum navn á tí innasta á fjørðinum og Botn sum navn á bygdini inn­ast á fjørðinum. Í einum skjali frá 1720 (í sambandi við harra Peder Arabo og grind­a­ dráp) stendur Schaaleboten. Tað sama síggja vit á korti hjá Born kapteyni frá 1790’u­ num. J.C. Svabo nevnir plássið fleiri ferðir í Indberetninger 1781-82, og hann er ikki í iva um navnið. Eftir at hava um­ røtt “Kongshavn eller Skaal­ e­fjord”, sigur hann at “Det ind­erste af Samme kaldes Skaal­a­botnur.” Í 1853 skrivar Hamm­ers­haimb staðarnøvn upp í Eysturoynni, og hann nevnir bygdina “í Skála­ botni”. Hetta er tí tað grundarlag sum geodetarnir hava havt at byggja á tá ið teir gera tey fyrstu máliborðsbløðini uml. 1900, og tí hevur bygdin ver­ ið nevnd Skálabotnur á mál­ i­borðs­bløð­u­num líka síðan. Ofta er tað so at fólk á stað­num brúka eitt serligt so­kallað “nærnavn”, eitt navn sum verður brúkt í nær­ um­hvørv­inum, meðan eitt ann­að verður brúkt í einum víðari høpi, t.d. í landshøpi. Á Skála hevur helst verið sagt Inni í Firði ella Skálafirði, eins og kollfirðingar siga Inni í Firði um tað innasta har á fjørð­i­num, og tað sama hevur verið sagt í Kaldbak um Kald­ baks­botn. Í kirkjubókini fyri Eyst­uroynna fyri 1687 verð­ ur sagt um eitt barn sum er borið til dópin, at tað er føtt “j Skalefiord”, og Hamm­ers­ haimb nevnir eina hálv­mørk á Skála fyri Skála­fjørðs­hálv­ mørk. Men í landshøpi hev­ur plássið verið nevnt Skála­ botnur. Tað síggja vit av kort­um og gomlum skjølum heilt afturi frá 1600, sum er tað elsta skjalfesta vit hava um navn­ið á bygdini. So tá ið kort­ið í dag hevur navnið Skála­botnur, so er tað tí at tað hevur røtur nøkur hund­ rað ár aftur í tíðina og byggir har­við á gamla siðvenju. Men tað at kort í 1700-talinum bara nevna plás­sið “Botn”, kundi bent á at eisini tað hevur verið Almfinn Jacobsen Umborð á "Norman Leader" Síggi at ein Eivindur Weihe ger burtur úr sær um navnið skal verða Skálafjørður/ Skála­botnur og ferðast hann víða aftur og fram í søgu­lig­um tilfari har bygdin er navn­sett Skálabotnur á ymisk kort upp gjøgnum tíð­ir­nar Hesin Eivindur metur, at tá tann danska herstjórnin (gen­e­ral­stab­en) í 1901 mein­ ar at bygdin skal eita Skála­ botn­ur og onki annað, so er og verður tað so. Skilji, at hesin Eivindur hev­ur eisini verið í stað­ ar­nevndini og verið inni í Skála­firði í 1987 og spurt ung sum eldri um navnið Skála­ botn­ur. Hann hevur so ikki ver­ið inni hjá mær. Til alt hettar sum hesin Eiv­ind­ur er komin til, er at siga, at tað má jú verða tað fólk­ið sum býr á staðnum, sum ger av, hvussu í hesum føri bygdin skal eita og ongin ann­ar. Er viljin í bygdini, meiri­ luti fyri, at bygdin eitur "í Skála­firði" "Skálafjørður" so er tað tað rætta navnið á bygd­ini og onki annað. Eg fari at spyrja hendan søgu­køna mannin Eivind um, hvussu staðarnavni Funn­ings­fjørð­ur er vorið til. Um­støðurnar har eru akk­u­ rát tær somu, sum fyri Skál­a­ fjørð. Hevði verið áhugavert at fingið at vita, hvussu hett­ ar er komið í lag og hvat tey søgu­ligu kortini siga um tað. Bygdin Lamba var eisini broytt aftur frá Lambi til Lamba uttan nakra at­kvøð­ u­greiðslu. Tað hevði eisini ver­ið áhugavert at fingið at vita, hvussu rættleikin av bygd­ini er komin frá Lambi til Lamba. Møguliga hevur hes­in Eivind eisini eitt svar upp­ á tað. Veit ikki um hesin Eivind er í staðarnevndini enn, men er hann tað og tosar hann fyri nevndina, so kann tað gera tað sama, hvat úrslitið av atkvøðugreiðsluni verð­ur, tí úrslitið av at­kvøð­u­greiðsl­ uni skal leggjast fyri stað­ar­ nevndina, sum síðan ger av, hvat navnið á bygdini skal verða, sama um meiriluti verð­ur fyri navninum Skála­ fjørð­ur ella ikki. Ein løgin í­kom­in støða. Millum reglurnar fær ein varhugan av at hettar skriv­ ið frá Eivind Weihe er um­ biðið nú upp undir at­kvøð­u­ greiðsl­una, kann bert gita av hvørj­um. Hann hevur havt ríkiligt av tíð til at gerða vart við síni sjón­ar­mið, um nøvnini Skálfjørður/Skál­a­ botn­ur. Til bygdarfólki, lati ikki onn­ur uttan í frá siga tykk­ um hvussu bygdin skal eita, men seti krossin við tað navni, sum eftir tykkara tykki er tað rætta, eftir bestu sann­føring. Øðrvísi verður tað ikki. brúkt sum eitt slag av “nær­ navni”. Og tað forklárar jú eisini at íbúgvarnir hava ver­ ið og verða nevndir botnarar. Ein grundgeving sum summi ið finnast at navni­ num Skálabotnur, brúka, er at siga at har er eingin “botn­ ur”. Tað er sjálvandi ikki rætt. Botn­ur kann á føroyskum, og kundi eisini á fornmáli, um­ framt at merkja dalur, eisini merkja tað innasta á einum fjørði, sbr. navnið Vágsbotn báði í Havn og í Bergen. Sostatt er Skálabotnur tað almenna navnið á bygd­ ini. Tað er eisini staðfest av Stað­ar­navna­n­evnd­ini. Bygdin Skálafjørður Í morgin skulu fólkini í bygdini taka støðu til, um bygdin skal eita Skálabotnur ella Skálafjørður