hósdagur 14. mars 2019síða 8

FRÍGGJADAGUR 15. MARS 2019 SOSIALURIN 31 8 Hóast trekkjaradreingirnir vóru ein integreraður partur av tí samkynda býarumhvørvinum, so vóru teir langt frá altíð sjálvir sam­kyndir. Nógvir dyrgdu fyri vinn­ings skyld, meðan aðrir gjørdu tað fyri at fáa eitt upp­ livilsi. Óli hoyrdi til seinna bólk­ in, og hann fortelur heilt opið um hesa tíðina. – Vit vóru nógvir trekkjara­ dreing­ir sum gingu við Ráð­ hús­plássið. Har fekk man altíð sam­band við onkran, og tað vóru øll sløg av mannfólki, sum komu har. So ornaði man tað onkra­staðni nærhendis á einum wc ella man tók ein taxabil og koyrdi longur vekk. Tað vóru fleiri, sum livdu av tí, men eg sjálvur gjørdi tað ongantíð fyri pengar. Eg bað ongantíð um meira enn fyri ein taxa aftur til Ráð­húsplássið, men onkuntíð fekk man eitt sindur eyka aftur­ fyri, sigur hann – Tað vóru lív og glaðir dagar í gøtunum alt samdøgrið. Tað var eitt lívligt, men eisini trygt um­hvørvi, har man hevði tað stutt­ligt samstundis, sum man passaði upp á hvønn annan. Tað besta var, at eg var fríur at gera sum mær lysti og gera mær tær royndir, eg hevði hug til, uttan at hugsa um hvat onnur hildu. Ljóta lógin Í 1961 bleiv lóg sett í gildið, sum í miðlunum varð rópt “Den Grimme Lov”. Lógin var ein roynd hjá danska statinum at steðga prostitutión millum menn. Tað var nú revsivert fyri fólk av sama kyni yngri enn 21 ár at hava kynsligt samband, um peng­ar ella onnur virðir vóru uppi­í. Lógin bygdi upp á tað sjónar­miðið, at ungir hinskyndir menn kundu lokkast at vera saman við eldri monnum fyri pen­ing og enda í prostitutión. Lógin gav politinum størri heim­ild at leggja eftir monnum í sam­kynda umhvørvinum. Sum trekkjara­drongur merkti Óli væl til hetta. – Man skuldi verið ansin tá, tí tað var nógv politi á gøtunum. Teir lótu seg í vanlig klæðir og njós­naðust runt umkring har vit hildu til. Um man stóð inni á vesinum og fekk samband við ein mann, so kundi tað vísa seg, at hann var politistur. Um man hevði uppført seg ósømiligt fekk man eina ávaring ella eina bót. Eftir nógvar atfinningar varð ljóta lógin longu avtikin aftur í 1965. Almenningurin var farin at síggja tey samkyndu sum ein jagstraðan minniluta og ein bólkur, sum varð órættvíst við­farin. So við og við fingu tey sam­kyndu fleiri rættindi, millum annað í 1973, tá tað gerst lógligt at dansa alment við einum av sama kyni. AIDS farsóttin Í 80’unum broyttist alt, tá HIV og AIDS farsóttin sendi skelka­ bylgj­ur gjøgnum samkynda um­hvørvið. Tað vóru nevniliga mest samkyndir menn, sum vórðu smittaðir, og fleiri av vinfólkunum hjá Óla doyðu av AIDS. Hann metir sjálvur, at hann misti fleiri enn 20 vinir og kenningar til sjúkuna. Teirra mill­um var Rólant Samuelsen. Sjúkan sett týðiligi spor á tey, sum vóru smittað minnist Óli. – Knappliga var sjúkan bara har, og man sá, hvussu illa fyri fólk gjørdust. Á vertshúsunum har vit hildu til sótu klænir menn við umbindingum og handskum á. Tað var óhugnaligt at vera vitni til. Tá hann hugsar aftur á sín livi­hátt hevur Óli enn ilt við at skilja, hvussu hann sjálvur slapp undan at verða smittaður. – Eg havi verið heilt ófatiliga heppin. Eg havi verið saman við fleiri enn 1500 monnum og havi ongan­tíð brúkt fyribyrging. Hví eg skuldi vera so, heppin veit eg ikki. Føroyingur varð dripin Nakað annað, sum eyðkendi hetta býarumhvørvið í 80’unum, vóru tey sterku rúsevnini, sum av álvara vóru komin í um­ferð í býnum. Óli veit um fleiri, bæði føroyingar og danir, sum hava latið lív í gøtunum orsaka av rúsevnismisnýtslu. Rús­evni vóru um hetta mundi eisini í um­ferð millum trekkjara­dreing­ irnir, sum gjørdust alsamt meira brots­ligir og harðligir. Óli hevur ongantíð følt seg ótryggan við at ganga úti, hóast hann einaferð varð sligin niður í H. C. Ørstedsparkini inni í býn­um. Júst henda parkin var um kvøldarnar væl vitjað av samkyndum monnum og trekkjara­dreingjum, sum kundu fjala seg í nógvu runnunum har. Óli minnist serliga væl eina óhugnaliga hending sum fór fram her. – Ein dagin kemur politiið inn á vertshúsið Madam Arthur, har vit sita. Ein føroyskur maður varð funnin dripin í H. C. Ør­ steds­parkini, og politiið leitaði eftir møguligum vitnum millum teir sam­kyndu og trekkjara­ dreing­ir­nir. Teir vistu, at eg var før­oy­ingur, og teir spurdu, um eg kendi henda mannin, men eg fekk ikki hjálpt teimum. Hin dripni var tvørámaðurin Mikkjal Pauli Olsson, sum ar­ beiddi sum bakari í Keyp­manna­ havn. Sambært politinum varð hann stungin niður og tveittur í vatnið sum er mitt í parkini. Tveir danir vórðu seinni hand­ tikn­ir fyri drápið, sum vísti seg at vera eitt ránsmorð. Møtti ongar fordómar í Føroyum Teir seinastu trekkjara­dreing­ir­nir hvurvu meir ella minni frá gøtu­ num síðst í 80’unum, og í dag eru teir ístaðin at finna á neti­num. Skøkjurnar eru eisini langt síðan horvnar, og tey flestu vertshúsini í Pisserenden, sum vóru fyri samkynd, eru í dag stongd, tó nøkur eru eftir. Óli gavst eisini so líðandi at dyrgja. Býarumhvørvið broyttist nógv um hetta mundið, og tað var ikki líka stuttligt sum í teimum farnu áratíggjunum. Í dag býr Óli í einari íbúð á Frederiksberg, stutt frá verts­ húsi­num har vit sita. Beint við býr Erik, sum er pensioneraður sálar­frøðingur. Teir møttu hvørjum øðrum fyri útvið 30 árum til eitt karneval inni í býn­ um og hava teir hildið saman líka síðan. Hóast Óli hevur dyrgt nógv á gøtunum og verið saman við fleiri monnum enn hann hevur tal á, so hevur hann altíð livað eitt púra vanligt lív við síðuna av. Hann arbeiddi sum sjúkra­ røktari meginpartin av lívinum og hevur tað mesta av tíðini livað í føstum parlagi. Fýra makar hava verið við honum heima og vitja familju og vinir hansara í Føroyum. Hóast tað ikki var vanligt at liva opið sum samkyndir tá, so hava teir aldrin lagt oyra til fordómsfullar við­merkingar ella hóttanir av nøkrum slag. – Føroyar eru meira kon­serva­ tivar á hesum økinum enn Dan­ mark, og tí havi eg av og á verið stúrin fyri, hvussu fólk fóru at reagera, tá eg kom heim við ein­um øðrum manni. Men satt at siga hava vit ongantíð verið úti fyri nøkrum. Øll vistu, at vit vóru samkyndir, tí vit vóru heilt opnir um tað. Vit skeltaðu tó ongan­tíð við tí, og tað var heldur ikki nakað man tosaði hart um. Einasta samskifti um sam­ kynd­leika hjá Óla var, tá hann kom úr skápinum og skrivaði for­eldrunum eitt bræv úr Dan­ mark. Sambandið til foreldrini var altíð gott, og tey søgdu ongan­tíð nakað til, at hann var sam­kyndur. Hann er takksamur fyri, at hann fekk betri viðferð og stuðul heimanífrá, enn so nógv onnur samkynd fingu tá. – Eg havi kent nógv frá mín­ um egna ættarliði, sum aldrin komu úr skápinum. Onk­ur situr á ellisheimi í dag, onnur eru enn gift við einum maka av hinum kyninum. Eg havi aldrin í lívinum kent, at eg átti at skammað meg yvir, hvør er var, og tað haldi eg kemur heimaní­ frá. Foreldur míni eiga nógv í mær. Óli heldur, at tað júst er or­ saka av opinleika sínum, at onn­ ur hava havt lætt við at góðtaka hann sum hann var. Sjálvur hugsar hann við gleði aftur á lív sítt og tey fólkini hann hevur kent. – Eg havi ferðast og møtt nógvum fólkum av øllum slag. Eg vil unna øllum at liva eitt so gott lív, sum eg sjálvur havi. Eg angri onki. OLUVA@SOSIALURIN.FO - Eg havi kent nógv frá mínum egna ættarliðið sum aldrin komu úr skápinum. Onkur situr á ellisheimi í dag, onnur eru enn gift við einum maka av hinum kyninum. Eg havi aldrin í lívinum kent at eg átti at skamma meg yvir hvør er var. Mynd frá 70'unum Mynd frá 70'unum Óli á stamvertshúsinum "Sekseren" í 90'unum