týsdagur 19. mars 2019síða 12

Mikudagur 20. mars 2019 · Nr. 33 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI 100 ára gamli læknabáturin, sum varð bygdur í Havn, verður burturbeindur fyrsta dagin Eirikur Lindenskov Fyrsta dagin fer gamli Tofta­ foss­ur – sum er gamli Reyði Kross­ur, til upphøggingar. Báturin hevur seinastu tíð­ina staðið uppi á landi í Hós­vík, har hann ikki longur ger nyttu á sjónum. Tað er stórt spell, heldur Birg­ar Johannessen í Havn, sum hevur stríðst fyri at fáa bát­in til Havnar, so hann kann varðveitast. – Hetta er fyrsti bátur, sum er bygdur til læknabát í Før­oyum. Hetta er ei partur av hospitalssøguni, og tí eig­ur báturin á onkran hátt at verða knýttur til savnið í Gamla Hospitali, heldur Birg­ ar Johannessen. Hann hevur júst frætt frá eig­ar­u­num, at báturin nú verð­ur upphøgdur. – Tað er einki minni enn ein beista­gerð, um báturin ikki verð­ur bjargaður og fing­in til Havnar, heldur Birg­ar Jo­hann­e­s­sen, sum hev­ur tosað við fólk hjá Tórs­havn­ar kommunu um at bjarga bátinum. – Tey kunnu bara senda ein bil hjá Sløkk­i­liðnum norð­ur eft­ir honum og fáa hann til Havnar. Tey kunnu seta hann undir eina pre­ send­ing, til støða er tikin til, hvat gerast skal, heldur hann. – Tí so er hann bjargaður og ikki farin fyri skeyti. Birgar Johannessen í­mynd­ar sær, at mastur og hús verða tikin av bátinum, sum so kann umvælast og fá­ast í uppruna stand aft­ur sum lækna- og sjúkr­a­flutn­ ing­s­bát­ur. Hann heldur ikki, at bátur­in skal flotast aftur. – Hann eigur at standa uppi á landi innandura til fram­sýn­ing, heldur Birgar Jo­hannes­sen. Tað var Lias í Rættará, sum bygdi bátin fyri júst 100 ár­um síðani. Hann er fyrstu bát­ur, sum er bygdur til sjúkr­a­flutning í Føroyum – til Færø Amts Hospital, sum Gamla Hospital í Lágabø kall­að­ist tá. Tað heldur Birgar Jo­hann­ es­sen, at vit eiga at virða og varð­veita. Óli Olsen, skipa­ køn­ur, greiðir frá um 100 ára gamla lækn­ a­bátin, Reyða Kross Í Jólaódnini 2016 sakk deks­ bát­ur­in Toftafossur við brúnna í Hósvík. Hann fekk onk­rar snuddir, men varð skjótt tikin upp aftur og hev­ur síðan staðið á landi á havnarlagnum í Hós­vík. Hetta er søguligt far, gamli lækn­a­báturin, Reyði Kross­ur, sum Lias í Rætt­ará smíð­aði í 1919 til sjúkr­a­hús­ verk­ið í Havn. Vit kunnu so­ statt stað­festa, at hann fyll­ir hundr­að í ár. Hann hevði ein 30/36 hesta hund­e­sted mot­or og sigldi hamp­i­liga skjótt. Í 1950 gavst Reyði Kross­ ur við sjúkra­flutn­ingi og varð árið eftir seld­ur Rov­ ara­flokki Sig­munds Brest­ is­s­onar í Havn. Brest­ir, sum bát­ur­in síð­an nevnd­ist, hevði stórt ruff, var rúmligur undir dekk­i­num og væl egnaður til skóta­virk­semi. Teir sigldu við honum kring oyggj­arnar. Tað var ser­liga í sam­bandi við páska-, hvítusunnu- og summ­ar­leg­ur. Daniel Hermansen í Hós­ vík keypti nøkur ár seinni, í 1957, Brest frá skót­u­num í Havn og ætl­aði at um­byggja hann til út­róðr­ar­bát, men gjørd­ist sjúk­ur. Bróð­ir­son­ur hans­ara, Jógvan Her­man­sen, keypti deksbátin eitt sind­ ur seinni. Hann og bróð­ir­in Gutti fóru so at rógva út við Toftafossi, sum báturin tá kallaðist. Í 2009 keyptu Kristian og Árni Hansen í Hósvík Tofta­ foss. Teir plagdu, sum skilst, at vera á Norð­havi­num við snellu um várið og at seta línu við­hvørt. Seinastu tíðina tyk­ist deksbáturin, sum hev­ ur 165 hesta volvo penta, meir og meir at hava ligið við bryggju. Ikki er yvir at dylja, at nógv orka - bæði so og so - krevst at hava sovorðið hundr­að ára gamalt træs­ kip sigl­andi. Og tað er skilj­ andi, at hósvíkingar ætla at sleppa av við bát­in, sum vit hava frætt. Í hesum sambandi er við­ kom­andi at spyrja: Er stund­ in ikki komin at seta á stovn deks- ella mot­or­báta­savn í Før­oy­um? Eld­sálum okkara at takka sigla hesir vøkru mot­or­ bát­ar­nir, ið líkj­ast smá­um sluppum, fram­veg­is summ­ ar­sigl­ing. Men eiga vit ikki at fáa deks­bát­ar­nar, ið ikki long­ur sigla, undir tak? Saman við fisk­i­reið­skapi, smíð­i­amboðum, mynd­um o. m. ø. hevði slíkt savn varp­að ljós á eina hug­fars­liga farna tíð, tíð­ina tá ið støði varð lagt und­ir væl­ferð­ar­sam­fel­ag­ið. Lias í Rættará flotaði ann­ ars fyrsta skrásetta deks­far sítt á vári 1901. Tað var Mar­ ia, eitt lítið súð­u­bygt segl­ skip, níggju tons stórt. Olaf Fin­sen, apo­tek­ari, í Havn átti tað. Eli var annað deks­far­ið, sum Lias og menn hans­ara smíð­aðu. Hetta fór fram á Høg­u­kai í Havn. Restorffs hand­il í Vágs­botni læt farið smíða at sigla við farmi mill­ um hand­ilin í Havn og út­ handl­ar­nar á bygd. Eli fór av bakk­a­stokki 26. august 1901, var um 17 tons og fekk í 1902 sum fyrsta før­oyska deks­far­ ið motor. Í 1905 fór Lias í Rættará út í Ála­kers­vík í Havn at smíða und­ir taki. Tá ið mest var at gera, flotaðu teir ein bát um mán­að­in. Sama árið fór fór eis­ini Laur­its í Mort­ans­stovu út í Ála­kers­vík við skipa­ smíði sín­um. Teir smíðaðu eis­ini van­ligar árabátar um­ framt at um­væla sluppir á Havnar vág. Reyði Krossur hundrað ár í ár BIRGAR STRÍÐIST FYRI AT Birgar Johannessen heldur tað vera skom, um Havnin ikki kann bjarga søguliga læknabátinum Toftafossur í Hósvík er gamli Reyði Krossur, tann fyrri. Lias í Rættará í Havn bygdi bátin í 1919. Seinastu 61 árini hevur hann verið heimahoyrandi í Hósvík