hósdagur 21. mars 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 22. MARS 2019 SOSIALURIN 34 14 VIT SPROTA SUM ONGANTÍÐ ÁÐUR Talið av brúkarum av orðabókunum hjá Sprotanum hevur verið methøgt hvørt einasta ár, síðan Sprotin byrjaði at skráseta hagtøl í 2013 PÆTUR HJALMAR EVENSSON Á ðrenn talgildu orða­ bøkur­nar hjá Sprota­ num mátti mann leita í tjúkk­um og tungum orðabókum, hvørja ferð, mann skuldi finna eitt bend­ ingar­snið ella eina umseting. Hesa mannagongdina kennir ungdómurin í dag illa nokk til, tí hann er vælsignaður við talgildu loysn­ini, sum má sigast at hava koll­velt orðabókanýtsluna og hugburðin til orðabøkur yvir­ høvur. Øll stavsetingin í orða­ bókun­um hjá Sprotanum er grundað á stavsetingina hjá V.U. Hammershaimb. Tá Hammers­ haimb í 1846 fyrstu ferð fekk før­oyska skriftmálið á prent og í 1854 skrivaði føroysku mál­ læruna, hevði hann neyvan roknað við, at vit í 2019 fóru at hava so lætta atgongd til málið. Menningin seinastu 20 árini hevur gingið skjótt, og vit hava ikki bara fingið betri at­ gongd til egið mál, men eisini til fleiri onnur mál. Í dag eru 21 orðabøkur á Sprotanum, og før­oyingar hava veruliga tikið hesar til sín. Hetta fyribrigdið at leita eftir orðum á Sprotanum er blivið so mikið sjálvsagt, at tað í 2014 varð viðurkent sum eitt sagn­orð – at sprota. Um tú sprot­ar sagnorðið sprota, so verður greitt frá merkingini: “nýta talgildar orðabøkur á orða­bóka­portali­ num Sprotanum, eg sprotaði tað úr donskum til føroyskt”. PATURE@SOSIALURIN.FO TEMA: V.U. Hammershaimb 200 ár V.U. Hammershaimb 200 ár Tey flestu brúka móður­máls­ orðabókina hjá Sprotanum til at leita eftir føroyskum orðum, har til ber at síggja bendingarsnið og annað, sum er viðkomandi fyri føroyska mállæru. Tað orðið, sum er oftast leitað eftir, er síggja. Síðani koma orðini vera, biðja, fáa og liggja. Tað eru eisini sera nógv, ið brúka orðabøkurnar hjá Sprotanum at umseta við. Higartil í ár eru góðar 760.000 leitingar framdar á donsk- føroysk orðabókini, og ensk- føroysk orðabókin hevur góðar 650.000 leitingar í ár - og hesi tølini veksa hvønn dag. Talið av leitingum frá føroyskum máli yvir í bæði danskt og enskt er meira enn helvtina lægri. Føroysk-føroysk orðabók Leitorð: 67.406 Framdar leitingar í 2019: 1.484.486 Føroysk-donsk orðabók Leitorð: 54.614 Leitingar í 2019: 253.241 Donsk-føroysk orðabók: Leitorð: 80.491 Leitingar í 2019: 763.854 Føroysk-ensk orðabók Leitorð: 79.473 Leitingar í 2019: 385.236 Ensk-føroysk orðabók Leitorð: 66.050 Leitingar í 2019: 651.002 Nógvar leitingar tilsamans Vøksturin av brúkarum um árið frá 2013 til í dag er sera stórur. Serliga stóra lopið er frá 2014 til 2015, tí meðan 238.000 brúkarar vóru í 2014, vaks talið av brúkarum heilt upp til 391.000 í 2015. Hetta er ein hækking upp á meira enn 150.000 brúkarar upp á bara eitt ár. Í fjør var met við sløkum 519.000 brúkarum Føroyskt-føroyskt: síggja vera Biðja fáa Danskt-føroyskt: Forhold Fokus Proces Bestå Enskt-Føroyskt: process Shallow scarce disruptive Her eru fýra tey mest leitaðu orðini í trimum teimum mest brúktu orðabókunum hjá Sprotanum Oftast leitað orð