hósdagur 21. mars 2019síða 24

FRÍGGJADAGUR 22. MARS 2019 SOSIALURIN 34 24 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 1. partur E in tann størsta van­lukk­ an, sum man vera hend fyri eina einstaka bygd eftir støddini, er skaða­ dag­urin í Hesti, tá ið 11 menn mistu lívið. Hetta hendi fyri júst 100 árum síðani. Her skal takast aft­ur í hesa søgu. Jóan Chr. Poulsen skrivaði í Hest­søgu um skaðadagin: „Fyrsta apríl 1919 fóru tríggir bátar í havið, tvey seksmannafør og eitt fýramannafar. Harðasti streymur var og mys­ing, men ørgrynni av fiski. Skjótt drógu allir upp í bátarnar og koyrdu segl á aftur at landi. Tá ið tað seinna seksmannafarið „Roysn­ingurin“ var komið nakað inn, helt ein av bátunum seg síggja fýramannafarið sigla langt und­an teimum, og var leiðin hjá teimum inn á Hælin (sunnast á Hestoynni.). Vestfalskyrrindi vóru, og teir munnu helst ikki hava torað inn í Kolturssund fyri íð­uni, ið væntaðist at vera í tann dag­in. Bæði seksmannaførini fóru inn á Kolturssund og komu fram í øllum góðum. Tá ið „Roysn­ ing­urin“ var komin á land, og teir sóu, at fýramannafarið var ikki komið, kom ótti á teir, men lítið varð tosað, tí eingin vildi leypa ræðslu á tey, ið avvarðaðu. Tá ið tað var blivið hálvmyrkt, og eing­ in bátur var komin, var eingin í iva um, at ein vanlukka var hend. Góvu sítt lív fyri at bjarga øðrum Sjey menn tóku seg saman at fara at leita eftir teimum. Lykt høvdu teir við sær. Um ta tíðina, tá ið teir vóru komnir út fyri Hælin, varð ein sovorðin bøla niða, at ein sá einki burtur frá sær, og munnu teir tá hava rógvið seg á land. Onkur heldur, at teir eru komn­ir í samband við hin bátin og um­komnir undir bjargingini. Tá ið hesin seinni báturin heldur ikki kom aftur, var tað onkur, ið eggj­aði til at manna enn ein bát og fara at leita eftir teimum. Men tá segði ein maður, ið mist hevði son á tí seinna bátinum, nei. „Tí,“ segði hann, at „um ein bát­ur fór avstað afturat, so kom hann heldur ikki aftur.“ Teir fóru so til gongu út í Hælin og róptu, um nakar var har. Har kom einki aft­ur­svar. Morgunin eftir varð farið at leita við báti. Uttan fyri Hvanna­ gjógv fleyt stýrið av fýra­manna­ far­in­um við stýrisvølinum í. Tætt við land innan fyri Sáturnar fleyt ein ár og fótalunnar og tiljur, ið hoyrdu til báðar bátarnar. Aftan á henda mannskaðan var ligið heima frá útróðri í fleiri dagar, og fyrsta dagin, ið farið var aftur til útróðrar, gjørdist ódn­arveður á suðri. Henda dagin vóru fá eygu í bygdini turr, so leingi eingin bátur sást koma.“. Ingibjørg misti pápan Men hetta er eisini enn ein søga um, at fólkið megnaði at fóta sær hóast slík bakkøst. Tað var so heppið, at tað eydn­ aðist í 2009 at koma tal við Ingi­ bjørg Hansen, f. 1915, sum misti pápan skaðadagin, og sum mundi vera seinasta barn, sum tá var á lívi av teimum, sum mistu pápan. Ingibjørg greiddi frá: „Mamma kallaðist Marianna f. Joensen. Hon átti trý systkin: Johanna Maria, kallað Mia, var ógift og búði hjá ommu. Amalia, kallað Malla, giftist til Havnar við Nikláa Skála, kendur sum fergumaður. Thomasia doyði 15 ára gomul av meningitis, og so var tað Jógvan, sum var ógiftur og búði í Hesti. Pápi var Dánjal Danielsen. Beiggj­arnir hjá honum vóru Ant­ on, sum gekk burtur við „Oliviu“, og Jens, sum fall í bakkanum í 1894, bara 18-19 ára gamal. Skaðadagin í 1919, tá ið eg misti pápa mín, havi eg eina hóming um. Eg fylti fýra ár í september, sum vanlukkan hendi í apríl. Pápi fórst við tí fyrra bátinum, sum hvarv. Eg minnist, at tað kend­ist, sum um tað var nakað, sum var undarligt. Mamma situr undir mær um morgunin. Omma kem­ ur inn, og nú sigur mamma: „Eru teir komnir?“ „Nei,“ sigur hon, „mamman hevur heldur ong­an fingið aftur.“ Tá var mammu­ beiggi, Jógvan Joensen í Kova, sum var 33 ár, farin við tí seinna bát­inum, sum var farin at leita eftir tí horvna fýra­manna­far­in­ um. Omma hevði tá mist sín ein­ asta son við seinna bátinum. Mamma visti ikki tá, at hesin bát­urin eisini var farin. Tá hevði eg mist pápa og mammubeiggja.“ Frásøgn í Dimmalætting Um hesa hending skrivaði Dimma­ lætting m.a.: „Hvorledes Ulykken er fore­ gaaet, er der naturligvis umuligt at sige med bestemthed, men Sand­synligheden taler for, at Otte­mandsfareren er forulykket ved at ro paa et af de farlige Und­ervandsskær ud for „Hælin“. Man har sandsynligvis næret Haab om, at Besætningen af Fire­mandsfareren kunde have redd­et sig i Land her og er af den Grund i den mørke Nat kommet saa nær Land, at Ulykken er sket. Under Bestræbelserne for mulig­ vis at redde de andre, har Seks­ mandsfarerens Besætning ikke tænkt saa meget paa sin egen Sikkerhed. For de i Hestø Bygd længselsfuldt ventende Hustru­ er, Børn og Forældre blev det en frygtelig Nat i Spænd­ing og Uvished, men da det saa ende­lig blev klart, at alt Haab var ude, kendte Sorgen og Trøstes­løs­ heden ingen Grænser. Om­trent Halvdelen af Bygdens Mænd revet bort paa en eneste Nat! Sjældent er en færøsk Bygd bleven ramt saa haardt af Skæbn­ ens tunge Haand. For Bygden Hestø med sine ca. 80 Indbyggere føles denne sørgelige Ulykke som et uudsigeligt Tab, der vil sætte sit Præg paa Bygden for lange Tider.“ Kristian Djurhuus fór út at ugga Kristiani Djurhuus, sum seinni gjørd­ist løgmaður, arbeiddi tá á dómaraskrivstovuni. Hann sigur soleiðis frá í sínum endur­minn­ ingum, sum hava verið endur­ givn­ar í hesi røð: „Morgunin eftir vanlukkuna komu boð til myndugleikarnar í Havn um tað, sum var hent. Biðið varð um, at „góð menniskju“ kundu koma út í Hest at tosa við tey, sum sótu eftir. Frú Ebba Müll­ er var millum teirra, sum skuldu royna at fáa onkran út í oynna. Hon ringdi til mín á skrivstovuni og heitti á meg um at fara. Eg helt meg ikki vera egnaðan, helt eisini, at eg var ov ungur (hann var 24 ára gamal) til eina slíka uppgávu. Men eg var staðiliga biðin um at fara, so eg eftirlíkaði. Tá ið eg fortaldi um hetta heima, vóru bæði konan, Margr­ etha, og míni foreldur eins ivandi og eg. Men pápi mín var samstundis glað­ur um, at eg hevði fingið hesa áheitan, tí hann hevði havt eitt byggiarbeiði í Hesti nøk­ur ár frammanundan. Tá var hann blivin vinur við báðar teir saknaðu bátsformenninar. Mamma var samstundis vinkona við konu annan bátsformannin. Eg varð fluttur yvir í Hest við einum motorbáti, men eg eri ikki førur fyri at útgreina, hvat ið eg kendi á mær, tá ið eg kom upp á land. Eg føldi meg sum eitt óver­ dugt lítið menniskja, men ein stillis­lig bøn til hin Almáttuga má hava verið blivin hoyrd, tí tá ið eg kom inn í raktu heimini, veruliga vóru tey øll rakt, var tað eins og orð­ini komu mær av munni á ein slík­an hátt, at eg føldi, at hesi fólk, eg tosaði við, høvdu funnið troyst og styrki at bera sín stóru og tyngjandi sorg. Bygdin var vissuliga hart rakt. 1. apríl eru 100 ár liðin síðan hesa vanlukku. Tí fara vit at taka aftur í tað, sum er skrivað um hesa syrgiligu hending. SIÐSØGA Eitt 100 ára minni: SKAÐADAGURIN Í HESTI Sjáldan hevur ein bygd mist so nógv ein einstakan dag. Kristian Djurhuus varð 24 ára gamal sendur út í Hest at troysta tey, sum sótu eftir.