hósdagur 4. apríl 2019síða 18

FRÍGGJADAGUR 5. APRÍL 2019 SOSIALURIN 40 18 HALLUR AV RANA M ánadagin 1. apríl vóru 50 ár liðin síðan Býar­bóka­ savn­ið á fyrsta sinni lat dyrnar upp í miðbýnum í Havn. Síðan tá er býurin nógv broytt­ur, tøknin er kollvelt og sam­felagið hevur flutt seg við risa­fetum, men øll hesi árini hevur Býarbókasavnið megna at hildið fast um sína støðu sum ein mentanardepil í hjartanum í høvuðs­staðnum. Tá Býarbókasavnið á fyrsta sinni lat upp, var tað í einari tíð, tá einki sjónvarp ella internet var og einans 12.000 fólk búðu í Havn. - Tað var rættiliga stórur grav­gangur eftir bókum, nógv til­tøk vóru í hølunum, so sum films­sýningar, tónleikatiltøk og annað, ið ein stór rúgva av fólk­um komu til. Man skal hava í huga, at 12.000 fólk búðu um hetta mundi í Havnini og har var ikki tað stóra at fara til tá, sigur Vón­bjørt Vang, býarbókavørður um fyrstu árini hjá stovninum. Tann stóri spurningurin Síðan hevur tøkniligan menn­ ing­in í stóran mun broytt hvussu borgarar ogna sær vitan. Ikki bara hevur sjónvarpið gjørt inn­ rás í føroysku heimini hesa hálvu øldina síðan Býar­bóka­savn­ið lat dyrnar upp, men hevur interneti seinnu árini gjørt tað munandi lættari at fáa hendur á alskyns upplýsingum, ið áður vóru at finna í bókasøvnum. Tosað hevur verið um, at tað er bara ein spurningur um tíð, áðrenn tann fysiska bókin doyr út, og verða avloystar av e-bók­ um og øðrum talgildum miðlum. Sam­bært Vónbjørt Vang er støðan tó ikki heilt so døpur. - Síðstu 30 árini hevur man róð uppundir, at tann fysiska bókin fer at doyggja, men vit síggja júst tað øvugta. Hon stendur enn øgiliga sterk og er tað enn tann fysiska bókin, ið verður mest framleidd, keypt, lánt, lisin og skrivað. Tað merk­ ir ikki, at man fer burtur frá tí talgilda, men verður tað enn møgu­ligt at lána e-bøkur, ljóð­ bøk­ur og stroyma filmar. Tað er bara aftrat tí fysisku bókini, sigur hon. Tøkniliga menningin verður javnan eisini nevnd sum byrjan­ in til enda av bóka­søvnum. Spurn­ingur er settur við, um tað yvir­høvur er neyðugt við einum bóka­savni, nú vitan er vorð­in so atkomi­lig á Google og aðrastaðni á netinum. - Tað er ein góður spurningur, ið vit alla tíðina seta okkum sjálv­um. Svarið er, at tað er heilt vist tørvur á bókasøvnum, tí vit hava brúk fyri serkøna veg­ leiðing og kunning. Kanska enn meira enn vit hava havt áður, sigur Vónbjørt Vang. Í hesum sambandi vísir hon til eitt orðafelli hjá rithøvundanum Neil Gaiman um tørvin á bóka­ søvnum. - Hann skrivaði, at Google kann geva tær 100.000 svar, men ein bókavørður kann geva tær tað rætta svarið, sigur Vónbjørt Vang. Fake news og bókasøvn Og í einari tíð, tá fake news vindur upp á seg, spurningar verða sett við alt og fólk hava al­samt minni álit á teir miðlar og stovnar, ið man fyrr festi álit á, eru bókasøvn ein glotti í myrkri­num. - Vit liva í einari tíð, har fake news ger um seg og man missur álitið á nógvar aðrar miðlar og stovn­ar, ið man fyrr hevði áliti á. Har er tað so bókasavnið, ið enn stendur eftir sum garantur fyri tað álitið. Man veit, at tá man kemur í eitt bókasavn og spyr eftir onkrum, so eru teir upp­ lýs­ingar, ið man fær, rættir og eftir­kannaðir. Tað síggja vit sum eina rættiliga stóra uppgávu hjá okkum, sigur Vónbjørt Vang. Hartil metir býar­bóka­vørður­ in eisini, at tað er ein fyri­munur hjá bókasøvnum, at tey bjóða ein møguleika, ið kann tykjast at vera ein mangulvøra í dagsins sam­felag. - Alt gongur so skjótt fyri seg í dag. Man hevur næstan ikki tíð til tað, ið øll droyma um, nevni­liga at hava tíð. Tíð at kava niður í eina bók og bara sita eina løtu við onkrum. Bókasavnið er akkurát tað staðið, ið leggur upp til tað. Tá tú kemur inn í eitt bókasavn roynir eingin at for­telja teg um nakað, sannføra teg um nakað og eingin roynir at brúka tína tíð. Tú sleppur sjálvur at granska, at víðka sjónarringin og at møta onkrum í bókunum, ið tú ikki hevði væntað at møtt, sigur Vónbjørt Vang. Broyttan leiklut Í nýggju bókini Býarbókasavnið 50 ár, ið Anna M. Brimnes, fyrr­ verandi býarbókavørður hevur latið úr hondum í samband við runda føðingardagin, verður upp­lýst, at tað í 1970-1971 vóru 1.378 vaksins og 674 børn, ið vóru lánar­ar í Býarbókasavninum. Hesi lántu tilsamans 27.294 bøk­ ur tey bæði árini. Tað talið er í dag munandi størri. Í 2018 vóru 9.397 lánarar skrá­settir í skipanini hjá Býar­ bóka­savninum og lántu tey 61.101 bøkur, e-bøkur og annað tilfar. Størsti vøksturin sæst tó í tali­num av vitjanum. Í 1976 bleiv mett, at umleið 4.000 fólk høvdu vitjað Býarbókasavnið tað árið, meðan talið í 2017 var 114.000 vitjandi. Ein stór broyting hug­burðs­ broyting er eisini hend í hesum tíðarskeiðinum, vísir Vónbjørt MENTANARDEPIL - Slagorðið hevur frá byrjan av verið, at bókasavnið er fyri øll. Og her koma eisini øll. Her kemur alt frá barnafamiljan, ið hongur út á barnabókasavninum ein heilan leygardag, til politikaran, ið kemur at lána nakrar ljóðbøkur til mammu sína, ið ikki klárar at lesa longur. Her kemur eisini stjórin, sum gjarna vil taka sær av løttum eina løtu og bumsurin, ið ikki orkar at vera úti í regninum meira. Eingin sundurbýting er á Býarbókasavninum. Gáttin er lág, tað er vítt til veggja og høgt til loft, sigur Vónbjørt Vang, býarbókavørður, nú Býarbókasavnið fyllir 50 ár - Síðstu 30 árini hevur man róð uppundir, at tann fysiska bókin fer at doyggja, men vit síggja júst tað øvugta. Hon stendur enn øgiliga sterk og er tað enn tann fysiska bókin, ið verður mest framleidd, keypt, lánt, lisin og skrivað