mánadagur 8. apríl 2019síða 5

5 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 8. apríl 2019 · Nr. 41 TÍÐINDI um søgu­inngangin. - Røðin snýr seg í størri mun um felagsskap og familju og eitt samfelag í broyting. Søgan viðger evni sum synd, bjarging og rættvísi. Tað er ein krimi­ søga, men eisini ein viðmerking um samtíðarsamfelagið. Hon hygg­ur at Føroyum sum ein minni útgáva av tí stóra heim­ in­um. Hon viðger okkara felags­tilvit og setur spurn­ar­ tek­in við, hvørji vit eru, okkara persónliga og tjóðskaparliga sam­leika, greiðir Torfinnur Ják­upsson frá og vendir aftur til út­gangsstøðið. - Eg valdi at nýta grindadráp sum karm um søguinngangin, júst tí tað elvir til so nógv kjak og sær so dramatiskt út í sær sjálvum. Tað riggar væl film­ iskt. Røðin viðger tó grinda­ dráp við einum objektivum og neutr­alum eyga, og tað er ein inn­leiðing til eitt størri krimi­ plott. - Fryntligu Føroyar perfektur karmur um skakandi morð Fleiri av filmisku fyrimyndun­ um hjá Torfinni Jákupsson hava bygt síni verk á bøkur ella søgur hjá øðrum, og tí helt hann tað vera natúrligt at venda sær til søgurnar um Hann­is Martinsson hjá Jógvan Isak­sen, sum so mong ung føroysk eru vaksin upp við. - Eg lesi bøkurnar heldur øðr­vísi nú, enn eg gjørdi fyrr, men tær eru upplagdar at brúka sum íblástur til eina før­ oyska krimirøð. Fryntligu Før­ oyar eru perfektur karmur um skakandi morð, og mær dámar væl huglagið í bókum hansara, sum eisini ofta er skemtiligt. Søgurnar hava eina serfør­ oyska sjarmu, sigur Torfinnur Jákupsson. Heldur sendirøð enn film Orsøkin til, at Torfinnur hevur valt at gera eina longri sendi­ røð í staðin fyri ein spælifilm, er, at hann metir vanligu films­ longdina á tveir tímar vera ov avmarkaða í mun til inni­ haldið. Hann sigur, at evnini, søgu­træðr­irnir og persónarnir í søg­uni krevja eina drúgvari við­gerð, sum tekur seg betur út í einari sendirøð. - Sendirøðin er eitt meiri áhuga­vert format fyri meg sum filmshøvund. Tað ber í størri mun til at fara í dýpdina við tí, sum mann viðger, tí ein hevur fleiri tímar og størri rása­rúm at arbeiða við. Søg­ur­ n­ar hjá Jógvan Isaksen um Hann­is Martinsson eru eisini ein bókarøð, so tað kennist nat­úr­ligt at gera filmisku út­ gáv­una av teim til eina sendi­ røð, greiðir hann frá. Sjálvstøðugt verk við síðuna av bókunum Torfinnur Jákupsson vísir á, at tað er ein avbjóðandi tilgongd at tillaga eina bók frá síðu til skerm. Hann hevur gjørt yms­ ar tillagingar og dagføringar í søg­uni, og hann metir, at tað, sum verður tikið við úr bók­un­ um og ikki, er helvt um helvt. - Tey, sum kenna til bøk­ur­n­ ar, fara tó at kenna fleiri per­ són­ar, umhvørvi og onnur ting aft­ur. Men hyggjarin kemur vón­andi eisini at verða hug­tik­ in av tí, sum er nýtt við røðini og øðrvísi frá bókunum. Í tann mun stendur røðin sum eitt sjálv­støðug verk við síðuna av bók­unum. Í hesum sambandi hevur tað verið krevjandi at koma við onkrum nýggjum, sum kenn­ist egið og ikki longu er sæð óteljandi ferðir fyrr. - Røddin hjá einum høvunda hevur alt at siga, og tað leggur trýst á herðarnar. Men har hev­ur mann ein fyrimun sum før­oyingur, vildi eg sagt. Tað er ong­in ivi um, at tað serføroyska við hesi verkætlan, selur væl. Sum føroyingar hava vit eitt øðr­vísi sjónarmið og eitt øðr­ vísi søguunivers at bjóða heim­inum, sigur kreativi gøtu­ mað­urin. Ein gamal dreymur Torfinnur Jákupsson hevur altíð dámt tær søgurnar best, ið samantvinna tað ger­andis­ liga við tað meiri stórsligna, ið fjalir ein størri sannleika um lívið. Dreymurin um eina før­ oyska krimirøð um Hannis Mart­ insson gongur heilt aftur til tíð­ina, tá hann var tann­ár­ing­ ur, og mann kann siga, at krimi­røðin er eitt gamalt hjarta­barn hjá Torfinnur. - Eg minnist, tá eg sum tann­ár­ingur arbeiddi á fiska­ virk­in­um í Gøtu og ofta sat í døg­urða­steðginum og nørdaðist við ein vinmann um film. Eg sat har og hugdi upp á Støðla­fjall og ímyndaði mær brádliga og sera klárliga fyrstu senuna í Blíð er summarnátt á Før­oya­landi. Slapp ongantíð tonkunum Torfinnur gjørdist eldri, upp­ tik­in við ymsum øðrum, og flutti síðani til London at nema sær útbúgving og ar­ beiða. Men hann slepti ong­an­ tíð tonkunum um at skriva eina føroyska krimirøð. Í 2014 flutti hann heim aftur eftir tíggju ár í tí bretska, og tá setti hann hol á handritið til tað, sum í dag er TROM. - Tað var tó ikki ordiliga fyrr­enn í fjør, at eg fór all-in og tók kjansin at fara út á vinnu­ stevn­ur at royna at selja hug­ skotið uttanlands. Tað gekk bara framúr væl, og eg eri nú kom­in í prát við nøkur av størstu feløgunum og rás­un­ um í heim­inum, sigur Tor­finn­ ur Jákups­son. TROM á víðagitnari stevnu Í februar varð føroyska krimi­ røð­in løgd fram á Berlinale, sum er ein av heimsins størstu films­sølustevnum. TROM varð vald út sum ein út av bert tíggju nýggjum røðum til at leggj­ast fram. Har var Tor­ finn­ur Jákupsson saman við Jón Hamm­er, ið rekur KYK Myndir og virkar sum føroyski fram­leið­arin, og Helene Aurø, ið er sølustjóri og umboð fyri danska sølufelagið REinvent Studios. Fleiri av heimsins størstu aktørum í filmsheiminum vóru til staðar, og endamálið við framløguni var at finna møgu­ ligar íleggjarar til TROM. Mót­ tøkan og aftur­meld­ing­ar­nar hava verið framúr. - Tað gevur einum eitt sind­ ur rættari rygg og góða grund til at halda fram við arbeiðn­ um, og tað prógvar, at høga ambi­tiónin allíkavæl hevur hald í veruleikanum. Fyri meg sum filmshøvund er tað ser­ stak­liga gevandi, tí tað er longu sera torført at liva av at vera films­høvundur, ikki minst sum føroyskur films­høv­und­ ur, tí tú kappast við øll í heim­ in­um. Tá ið nøkur av størstu feløgum og rásum í heim­inum so geva tær herða­klapp, er tað ein góð grund til at smílast, um ikki annað. Føroyska jantelógin góður elddópur Í fjør varð ein lítil royndar­ film­ur gjørdur, sum er sýndur fyri verandi og møguligum komandi samstarvsfeløgum heima sum uttanlands, sum hev­ur fingið góða móttøku. Í næst­um fara tey at hava upp­ tøku­royndir, sum fevna um leiklutir til savnaðu røðina. Ætlandi verður farið undir framleiðslu í 2020 við frum­ sýn­ing í 2021. Torfinnur torir ikki at lova nakra ávísa dag­ fest­ing, tí tað mest týðandi er, at sendirøðin verður gjørd á fullførdan hátt. Men tað er í øllum førum greitt, at hug­ skotið, hann fekk sum tann­ár­ ing­ur, nú av álvara byrjar at líkj­ast veruleika. - At tað nú er í ferð við at ger­ast til veruleika, kennist av­ bera gott. Tað er eitt úrslit av hørð­um arbeiði, sum enn krev­ ur nógva tíð og orku og ikki minst ágrýtni, áræði og dirvi til at halda fram, tá øll onnur siga, at tað ikki ber til og aldrin fer at bera til. Fólksins áhugi í verkætlanini hevur verið stór­ ur, men føroyska jantelógin er eis­ini ein góður elddópur, tá ið ein fer í gongd við slíkt. Eitt heiti við nógvum týdningum Navnið á røðini, TROM, sipar til nøkur ymisk ting, myndamálsliga eins og bókstavliga. Torfinnur Jákupsson, skaparin av TROM, fortelur: - Tað sipar til tær mongu fjallatromirnar, sum vit hava í Føroyum og fjallatromina á Støðlafjalli, har fyrsta bókin hjá Jógvan Isaksen byrjar. Eisini er tað eitt myndamál upp á Føroyar sum ein heimsins útkantur - tað at ‘liva úti á eggini’ og persónar, sum verða trýstir út í síni egnu ytstu mørk. - Tað er eisini ein lítil tilvísing til eitt gamalt lag hjá tónleikabólkinum Clickhaze, sum aldrin varð útgivið, sum bróðir mín sang. Enska umsetingin av TROM er somuleiðis BRIM, sum á føroyskum sipar til aldubrim, og tað er júst í briminum í einum blóðugum grindadrápi, at fyrsta líkið verður funnið í røðini. Tað krevur áræði og dirvi at halda fram, tá øll onnur siga, at aldrin fer at bera til