hósdagur 2. mai 2019síða 19

FRÍGGJADAGUR 3. MAI 2019 SOSIALURIN 50 19 tey sum gera veljarakanningar kunna brúka fyri at tryggja eitt so rætt úrslit sum gjørligt, vísir hagfrøðingurin á. Grundleggjandi fyri allar velj­ arakanningar er, at sjálv um­boð­ anin má vera í lagi, um man ynskir eitt eftirfarandi úrslit. Umboðanin eru tey fólk, ið taka lut í kanningini og skulu tey endurspegla politisku samansetingina av tí samlaða veljarafjøldini. – Tað er ikki nóg gott at spyrja eina rúgvu av fólkum, um tað ein­ ans er eitt ávíst slag av fólki man spyr. Tað kann til dømis vera at gera eina veljarakanning á floks­ fundi hjá einum politiskum flokki. Úrslitið av tí kanninigni verður sjálvandi ikki umboðandi fyri veljarafjøldina, vísir Jón Joensen á. Eitt annað sum er týdning­ar­ mikið er talið av fólkum, ið luttaka í eini slíkari veljarakanning. Jú størri talið er, størri er sann­lík­ indini fyri, at úrslitið av velj­ara­ kanningini endurspeglar veru­liga støð­una. Tað ávísti eisini kann­ing­ in, ið hann gjørdi eftir síðsta val. – Royndirnar hjá mær stað­ festu, at um eg økti talið av spurd­ um frá 515, ið er tað Gallup vanliga brúk­ar, til 1030, so rakti eg rætt 10 pro­sent av førunum. Tað er ein sann­roynd, at jú fleiri man spyr, minni verður óvissan, vísir hann á. Ein annar háttur at raka ein størri skara av veljarum, so at um­ boð­anin verður betri, er um man samanber fleiri líknandi veljara­ kann­ingar yvir tíð. – Um tað ikki er ov langt millum kanningarnar, og háttalagið er tað sama, so gevur eitt rætt vektað miðal­tal av teimum kanningum eina betri mynd, tí tá hevur man spurt nógv fleiri veljarar. Tað svar­ ar til, at man víðkar um talið av teim­um, ið man spyr. Í báðum hes­um førum snýr tað seg heilt ein­falt um at fáa eina størri stak­ roynd, so at óvissan minkar, sigur Jón Joensen. Innan fyri óvissuna Men sjálvt tá øll hesi viðurskifti eru upp á pláss, er óvissan í teimum vanligu kanningunum so mikið stór, at úrslitið ikki kann brúk­ast til tað stóra. Orsøkin til hetta er millum annað tað, at pol­ it­iska skipanin í Føroyum, har vit hava fleiri flokkar, ger at óvissan er rættiliga stór og hevur spælir tað ein stóran týdning í býtinum av tingsessum. Jón Joensen vísir sum dømi á eina kanning hjá Gallup frá des­ emb­er í fjør, har 515 fólk blivu spurd um hvønn flokk tey fóru at velja. Um hugt verður eftir mynd 1 sæst, at Sjálvstýri, ið fekk 4 pro­ sent á seinasta løgtingsvali, sam­ bært veljarakanningini hevði fingið 3,7 prosent. – Tað er bara tann einkla út­ legg­ingin av veljarakanningini, tí í veruleikanum staðfestir kann­ ing­in, at Sjálvstýri fær millum 2,4 prosent og 5,7 prosent av atkvøð­ un­um, vísir Jón Joensen á. Um hugt verður eftir hvat tað gev­ur í tingmonnum, sæst at júst hetta spennið hevur stóran týdn­ ing, tí 2,4 prosent er undir ting­ gátt­ina, meðan 5,7 prosent er trý ting­fólk. Tað vil siga, at óvissan í valúrslitinum hjá Sjálvstýri spenn­ir frá ongum umboði til trý um­boð. – Í prinsippinum skal man slett ikki brúka tað einstaka talið, ið man vanliga ger í veljarakanningum, tí einki av tølunum innan óvissuna er meira sannlíkt enn eitt annað. Um óvissan liggur millum 2,4 pro­sent til 5,7 prosent, er tað eins sann­líkt, at flokkurin fær ongan ting­mann, sum tað er, at flokkurin fær tríggjar tingmenn, vísir Jón Joen­sen á. Sostatt er tað øgiliga tor­ført at brúka eina slíka veljara­kann­ ing at gera nakra greiða niður­ støðu um nakað sum helst, vísir hagfrøðingurin á. Eitt und­an­tak í kanningini er kortini Fólka­flokk­ ur­in. – Við hesi kanningini kunnu vit ikki siga, at Sjálvstýri hevur flutt seg, men tað ber til at siga við 95 prosent konfidensi, at Fólka­flokk­ ur­in er vaksin, tí øll óvissan hjá flokk­inum er hægri enn úrslitið á sein­asta løgtingsvali, vísir Jón Joensen á. Men hóast tað kann staðfestast at flokkurin er vaksin í prosentum, vísir Jón Joensen á, at tað ikki merk­ir, at hann er vaksin í ting­ sess­um. – Hjá Fólkaflokkinum er tað út frá kanningini í prinsippinum eins stórur kjansur fyri, at teir fáa 6 tingmenn sum tað er at teir fáa 10 tingmenn. So í veruleikanum sig­ur veljarakanningin ógvuliga lítið, sigur hagfrøðingurin. Framsókn Miðflokkurin Tjóðveldi Sjálvstýri Javnaðarflokkurin Sambandsflokkurin Fólkaflokkurin 0 2 4 6 8 10 Gallup des. 2018 Tingmannabýtið við 95% CI (n = 515) Tingsessir 1.658 býtismøguleikar við 33 tingsessum 6 5 6 0 5 1 1 10 8 10 2 8 3 4 Gallup2: Grafurin vísir óvissuna í tingmannasessum í eini veljarakanning hjá Gallup frá desember 2018 GARNAR GT