týsdagur 14. mai 2019síða 13

13 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 15. mai 2019 · Nr. 55 TÍÐINDI Átaksøki Hesi átaksøki mælir arbeiðsbólkurin til, at nakað verður gjørt við Upplýsing og kunning Føroyar eiga sum samfelag áhaldandi at arbeiða fyri at minka um útlátið av vakstr­ ar­húsgassi fyri at tálma veð­ ur­lags­broytingunum og at upp­lýsa og stuðla undir almenn­um orðaskifti, so veð­ urlags­politikkurin alla tíðina er á politiska bredd­an­um. Í hesum partinum verður mælt til tiltøk, sum kunnu stimbra umhvørvisvinaliga til­vitið og almenna orða­ skiftið um veð­urlags­broyt­ ing­ar. Hesin parturin hevur so­statt ikki til endamáls at minka føroyska útlátið eitt ávíst tonsatal. Mál: At stimbra um­ hvørvis­vinaliga tilvitið og al­ menna orðaskiftið. Minka oljunýtsluna til upphiting Umleið 50.000 tons av olju verða árliga brúkt til at upp­ hita sethús og bygningar. Um­leið 18.000 sethús og bygn­ ­ingar eru í Føroyum. Allar­ flestu verða upphitað við oljufýrum. Í 2030 eigur í minsta lagi helvtin av upphiting av set­ hús­um og bygningum at vera við varandi orkukeldum. Skal hetta røkkast, er neyðugt at fara undir átøkini beinan veg­in. Mál: Í minsta lagi helvtin av upphiting av sethúsum og bygn­ingum verður við var­ andi orkukeldum. Minka oljunýtsluna til ferðslu Meira ferð skal setast á um­ skiftið frá dálkandi bilum til grønari bilar. Bilfram­leið­ar­ar eru nú av álvara farnir undir at menna útboðið av elbilum, og við stuttu frástøðuni mill­ um býir og bygdir í Føroyum kann nógv av lættaru ferðsl­ uni á landi leggjast um til el­ bilar næstu árini. Veðurlagið í Føroyum er eisini væl egnað til elbilar, tí battaríini í elbil­ um virka best í hitalagi, har tað hvørki er ov kalt ella ov heitt. Ferðslan stendur nú fyri um­leið 10 prosentum av saml­ aða útlátinum. Mál: Ferð skal setast á út­ breiðsluna av elbilum og el­ buss­um. Øll elframleiðslan skal vera grøn Málið er, at øll elorka skal vera grøn í 2030. Sum er, verð­ ur sløk helvtin av elorkuni fram­leidd úr olju, og elfram­ leiðsl­an stóð fyri 12 pro­sent­ um av samlaða útlátinum í 2018. Ein yvirskipað ætlan er løgd fyri útbygging av var­ andi orkukeldum til elfram­ leiðslu. Næstu tvey árini verð­ur verandi máttur av vind­orku eftir ætlan øktur við 42 MW, úr 18 MW upp í sløk 70 MW. Eftir tað verður mátt­urin av vind­orku­fram­ leiðslu framhaldandi øktur við pumpuverkætlanum og sól­orku. Mál: Øll elframleiðsla verð­ ur úr varandi orkukeldum. Minka oljunýtsluna til vinnu á landi Tað eru framvegis avmarkaðir møguleikar hjá ídnaðinum á landi at leggja um til varandi orkukeldur í framleiðsluni, men pláss er kortini fyri bat­ um. Ídnaðurin átti 8 prosent av samlaða útlátinum í 2017. Tað fevnir um útlát, sum stavar frá brenning av olju, serliga fiski­ídnaðarvirkjum, flaka­ virkj­um og byggivirkjum. Mál: At minka oljunýtsluna til vinnu á landi. Minka oljunýtsluna hjá skipum Møguleikarnir at skerja út­ látið frá skipum eru meira avmarkaðir enn fyri útlátið á landi. Tøkniliga eru enn ikki verulig alternativ til olju­ riknu motorarnar. Onkrir møgu­leikar eru so smátt við at koma fyri skip og bátar, ið sigla styttri teinar, og loysnir fara við tíðini helst eisini at vera fyri longri teinar. Fiskiskip standa fyri ein­ um trivaligum parti av saml­ aða útlátinum – í 2017 var parturin 42 prosent av samlaða útlátinum. Altjóða sjóvinnufelags­ skap­urin hjá ST, IMO, hevur sett sum mál, at í 2050 er út­ látið frá sjóvinnuni skert við 50 prosentum í mun til útlátið í 2008. IMO hevur gjørt av, at ein ítøkilig ætlan fyri at minka útlátið frá sjóvinnu skal vera samtykt í 2023. Føroyar skulu fylgja teimum samtyktum, sum IMO ger á hesum øki. Mál: Oljunýtslan hjá skip­ um skal minkast. Oljunýtslan hjá flogførum Úti í heimi veksur útlátið frá flogvinnuni í stórum, men í Føroyum stendur flogferðsl­ an fyri einum heilt lítlum parti av samlaða útlátinum, bara 0,1 prosenti. Tað er tí, at flogførini keypa mest sum alt brenni­ evnið uttanlands. Føroyska flog­vinnan eigur kortini sjálv­sagt eisini at virka fyri at minka sítt útlát og fylgja al­ tjóða krøvum á hesum øki. 20 beinleiðs tilmæli í sambandi við veðurlagspolitikk Arbeiðsbólkurin mælir til hesi 20 beinleiðis átøkini ísambandi við veðurlagspolitikkin 1. Veðurlagslóg Mælt verður til at samtykkja eina lóg, ið ásetir, hvussu nógv CO2 útlátið skal minkast. 2. Seta ráðgevandi veðurlagsbólk 3. Veðurlagspolitikk fyri almenna geiran Mælt verður til at seta krøv til almennar myndugleikar, ið áseta, at grønar loysnir skulu veljast í almenna geiranum. 4. Lata umhvørvisstuðul til menningarlond Føroyar eiga sum framkomið ídnaðarland at vera við til at fíggja grøna umskiftið í menningarlondum. 5. Oljufýr skulu út Tað skal framhaldandi vera krav, at allir almennir nýbygningar skulu hava grøna hitaskipan, og í verandi almennu bygningum, skulu grønar hitaskipanir set­ ast upp skjótast gjørligt. Har­umframt skal vera krav, at nýggj privathús og nýbygn­ing­ar hjá almennum stovn­um og feløgum skulu hava grøna hitaskipan. For­boð skal eisini setast fyri at skifta gomul oljufýr út við nýggj olju­fýr. Hetta kann gerast við longri freist enn fyri oljufýr til nýggj hús, men eigur eisini at verða fráboðað skjótast møguligt. 6. Eggja til at bjálva Fyri at eggja fólki til at bjálva hús, eigur meirvirðisgjaldið fyri tilfar og arbeiðsløn at verða afturborið í eitt avmarkað áramál fyri at javnseta bjálving við hitapumpur. 7. Seta oljuavgjald Oljunýtslan skal avmarkast við at leggja hægri gjøld á oljuna, og hetta skal setast í verk skjótast gjørligt. 8. Styrkja vegleiðingina um orkuloysnir Tann almenna vegleiðingin skal styrkjast. 9. Forboð setast fyri bensin- og dieselbilar Forboð eigur at vera sett fyri at selja nýggjar bensin- og dieselbilar í 2030. 10. Umhvørvisgjald á bensin og diesel Nýtslan av brennievni skal avmarkast við at leggja hægri gjøld á. 11. Avgjaldsfrítøkan fyri elbilar skal leingjast og onnur gjøld endurskoðast Frítøkurnar av skrásetingargjaldi, meirvirðisgjaldi og vektgjaldi eiga at verða longdar. 12. Felags ferðslan skal vera grønari Land og kommunur eiga at leggja seg eftir, at bussar í mest møguligan mun frameftir verða riknir við grønum orkukeldum. 13. El-framleiðslukervið skal útbyggjast Íløgur skulu gerast fyri umleið 2 mia. kr. í framleiðsluverk og goymslur umframt umleið 1,3 mia. kr. í netútbyggingar fram til 2030. 14. Avlopsorka skal gagnnýtast Avlopsorka frá oljuriknu elverkunum, brennistøðunum, biogassverkum og øðrum eigur eisini gagnnýtast best møguliga. 15. Leggja umhvørvisgjald á brennievni Fyri at eggja til minni orkunýtslu í ídnaðarvinnunum, eigur umhvørvisgjald at verða lagt á oljunýtsluna. 16. Umhvørvisgjald á oljunýtsluna hjá skipum Umhvørvisgjald eigur at verða lagt á oljunýtsluna hjá skipum. 17. Betri fíggingarmøguleikar at byggja ella tillaga skip Mælt verður til at stimbra áhaldandi dagføring av skipaflotanum, eins og at stimbra tillaging av rakstrinum. 18. Leggja umhvørvisgjald á F-gass Mælt verður til at áseta umhvørvisgjald á F-gass fyri at minka nýtsluna munandi. 19. Upplýsing Mælt verður til áhaldandi upplýsingarátøk, sum gera okkum varug við veðurlagsbroyingarnar bæði heimsfevnandi og heima. 20. Fyrireiking til avleiðingar av veðurlagsbroytingum Mælt verður til, at aðalráð og stovnar eru tilvitað um og fyrireikað til avleiðingarnar av veðurlagsbroytingum, so vit fáa lagt upp fyri hesum í so góðari tíð sum gjørligt.