mikudagur 15. mai 2019síða 22

FRÍGGJADAGUR 17. MAI 2019 SOSIALURIN 56 22 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 1. partur F yrst greiðir John frá sínum barna­ árum í Porkeri. Hann er ættaður úr húsunum við Geil. Sagt verður í Porkerissøgu, at húsini vóru kallað soleiðis, tí tær tvær merkurnar av jørð lógu millum Geilánna og Mattasajørð. Hetta var prestajørð, sum hoyrdi undir presta­garðin í Hvalba. Foreldrini vóru Poul Johannes og Kristi­anna við Geil. Pápin var ættaður úr Fugla­firði. Hann var sjómaður burtur av og sigldi tað mesta av lívinum. Hann hevði ætlað sær at fara á skiparaskúla, men eyg­ uni vóru ov vánalig til tað. Torgir Strøm skrivar í Porkerissøgu, at hann var saman við Poul Johannesi í 1962 við Albert Victor hjá Dahlamonnunum í Vági. Teir lógu norðuri á 64 stigum við mask­inskaða í ringastu ódn. Skipið fór at leka so illa, at teir hingu í dekspumpunum í fleiri dagar, meðan ódnin herjaði. Hetta man hava verið á sildaveiðu við gørnum. Systkini vóru fýra. Poula giftist við Poul Midjord í Hovi. Judith giftist við Edv­in Osbjørn Erling Daniel Mortensen í Pork­eri og Selona giftist við Arna Berg Jacob­sen í Havn. John giftist sjálvur við Judisu Hammer í Hvalba. Eftir at hon var deyð, giftist hann við Paulinu Midjord, sum eisini er úr Hvalba John: Danbjørg var ein knassi Skúlagongdin var hjá Johan Danbjørg og Johannes Andreas Næs, báðir megn­ar­ menn á sínum øki. Porkeri varð í tíðini hjá Danbjørg ein javnaðarbygd burtur av. Hann var ein av teimum fremstu, sum slóðaðu fyri javnaðarpolitikki í Føroyum. Pork­eri bleiv eisini ein høvuðsborg hjá javnað­ar­flokk­in­ um í mun til fólkatalið. Men merkisvert er tað kortini, at tað er hon framvegis 50 ár, eftir at Danbjørg er deyður. Her hevur javnaðarflokkurin hildið betri stand enn í hinum stóru javn­ að­ar­bygdunum í Suðuroy. Danbjørg var ótrúliga góður fyri fólkið í Porkeri. Hann varð tíðliga valdur inn í kommunustýrið. Tað var hann, sum skip­ aði fyri, at Porkeri var ein tann fyrsta bygd­ in, har jørðin varð skift út. Hetta gjørdi tað lætt­ari at fáa grundstykki, so teir nógvu skip­ararnir í Porkeri og aðrir við kundu byggja í heimbygdini heldur enn at fara til Vágs. Nógvir vóru tá longu farnir til Vágs, sum var ein bygd í stórari menning. Aðrir fóru til Tvøroyri, sum eisini var ein av fremstu bygdunum í landinum. Har var heldur eingin trupulleiki at fáa grund­ stykki sum í Porkeri. Eitt úrslit av hesum virksemi hjá Dan­ bjørg er tann sokallaða skipararekkjan í Pork­eri, sum er ein fyrimynd fyri býar­ plan­legging. Sjálvur kom eg at búgva í vestara enda á skipararekkjuni. Tað vóru eisini onnur enn skiparar, sum búðu og nú búgva har. Men navnið stendur við. Hetta var heldur ikki væl dámt av øllum. Fleiri søgdu, at nú taka teir frá teimum, sum eiga nakað og geva teimum, sum einki eiga. Men hetta var lykilin til framburðin í Porkeri. Tá fóru menn at leggja inn av hag­ anum. Teir fóru eisini at velta burtur úr hag­anum, og tí er so nógvur bøur í Porkeri í dag. Undan útskiftingini var tað soleiðis, at menn ofta ikki kundu hava bæði seyð og kúgv. So máttu teir velja tað, sum teir helst vildu hava. Men nú kundu teir hava bæði. Hetta var ein stórur bati hjá mongum hús­ ar­haldum. Nakað tað sama varð gjørt í Fámjin, tá ið teir hoyrdu um góðu royndirnar í Porkeri. Danbjørg var føddur í 1896 og doyði í 1968. Hann tók læraraprógv í 1917. Eftir at hava verið lærari í ymsum bygdum kom hann til Porkeris í 1920, og var har alla sína tíð. Danbjørg hevði mong álitisstørv. M.a. var hann eitt skifti í Suðuroyar Fiski­ manna­felag. Hann var formaður í sókn­ar­ stýr­inum í Porkeri frá 1925 til 1947. Eisini var hann tingmaður fyri javnað­arflokkin frá 1936 til 1945 og frá 1950 til hann doyði. Hann var eisini kendur fyri at vera ein góð­ ur lærari. Tá ið bretsku hermenninir oyðiløgdu eplagrøðina Menn vóru annars nokk so konservativir, tá ið eg var barn. Tað er ein stuttlig søga um hetta í samband við eplavelting. Hetta var undir krígnum. Tað vanliga var, at seteplini vórðu løgd at spíra, og so skuldu tey ikki setast niður, fyrr enn nálirnar vóru komnar væl undan. So var tað ommubeiggi, sum ein dagin fór at seta eplini niður, tí nú vóru nálirnar komnar væl og virðiliga undan. Tað sum umráddi var at fáa eplini í góðum standi til veltuna. Hann bar eplini so varisliga, sum hann kundi, fyri at nálirnar ikki skuldu brotna. Tá ið hann er framkomin, nú kem­ ur eitt lið av enskum hermonnum úr Hovi marsjerandi framvið. Teir vilja gera ommu­ beiggja ein beina og hjálpa honum at seta eplini niður. Teir vilja gera væl og yvirtaka alt arbeiðið. Til sín skrekk sær hann, at hermenninir sópa allar nálirnar av epl­un­ um, áðrenn tey verða sett niður. Tá ið teir eru lidnir, skumpa teir moldina útyvir epl­ ini, so alt er slætt, tá ið teir eru lidnir. Hetta er kanska tað, teir eru vanir við heimani frá. Helst hava teir verið skotar. Ommubeiggi var púra skakaður. Hetta var alt øvugt av tí, sum tey gomlu høvdu lært. “Oy, Jesus”, hugsaði hann, “nú er alt spilt, tí uttan nálir fór so einki at koma upp­aftur.” Hetta var ikki so hugaligt við einum heil­um ári uttan epli. Tey høvdu lagt alt í Harrans hendur, og nú var alt farið tann øvugta vegin. Ein dagin fór ein svágur ommubeiggja kortini at hyggja at hesi spiltu veltu, og nú sær hann, at tað er ein rekkja í veltuni, Vit hava hitt 83 ára gamla John Eliassen, ættaður úr Porkeri. Hann hevur havt eitt hendingaríkt lív á sjónum. Millum annað hitti hann Gadaffi, einaræðisharran í Libya SIÐSØGA John Eliassen: EITT HENDINGARÍKT LÍV Á SJÓNUM John hevur upplivað nógv á sjónum. Danbjørg var ein slóðari. Her er hann saman við konuni Bettu.