hósdagur 6. juni 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 7. JUNI 2019 SOSIALURIN 65 14 TEMA: Vegetarar og veganarar í Føroyum - Veganski lívsstílurin ljóðar øgiliga gott og tað ber til í prinsippinum, at fáa allar tær vitaminir og protein, ið man skal hava, gjøgnum ein veganska kost, men tað er øgiliga trupult. Reint praktiskt er tað eitt sindur órealistiskt, tí tað er ringt at fáa eina fullfíggjaða mynd av hvørji kostískoyti eru neyðug, sigur Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum, ið kortini heldur, at føroyingar sum heild kundu etið minni kjøt HALLUR AV RANA HALLUR@SOSIALURIN.FO E t nógv grønmeti, fullkorn og fisk og drekk vatn afturvið. Tað er í stuttum al­ menna kost­tilmælið í Føroyum, ið Fólka­heilsu­ráðið stendur fyri. Kjøt verð­ur ikki nevnt í setninginum, men tá hugt verður nærri at kost­tilmælinum verður tað ikki frá­mælt, men mælt verður til, at hægst eta lamba-, svína- og oksa­kjøt 2-3 ferðir um vikuna og at tað tá er soltið kjøt. Sostatt eru almennu kostráðini at síggja til ikki so langt frá tí kosti, ið flestu vegetarar fylgja. Fiskur er tó ein týdningarmikil partur av almenna kosttilmælinum og mælir Fólkaheilsuráðið til, at man etur fisk til døgurða tvær ferð­ir um vikuna og sum viðskera hvønn dag. Í Føroyum hevur man ongin al­menn tilmæli um hvat man skal gera, um man er vegetar ella veganari, og tí ikki etur fisk ella mjólka­vørur, men tað hevur man í Dan­mark, har heilsu­myndug­leik­ ar­nir hava ymisk ráð til teirra, ið fylgja høvuðslinjunum, men velja ymiskar vørur frá. Og tað er nakað, ið man møguliga fer at síggja í Føroyum eisini. - Tað tykist sum, at bólkurin av før­oyingum, ið eru vegetarar ella veganarar er í vøkstri, so hetta er nakað, ið vit møguliga fara at hyggja nærri at. Danska Sund­ heds­styrelsen hevur longu hugt at hes­um og hevur nøkur tilmælir, ið tó ikki eru galdandi fyri børn upp til trý ár. So tað ber væl til at liva sum vegetar, men tá er neyðugt við røttu vitanini um kostin, sig­ ur Magni Mohr, formaður í Fólka­ heilsu­ráðnum. Er møguligt Formaðurin í Fólkaheilsuráðnum er nevniliga slett ikki avvísandi, um at tað er møguligt at liva sum vegetar, uttan at tað hevur eina neiliga ávirkan á heilsuna. Tað vil siga, at tað ber til at liva sum vegetar, um man ikki velur fisk frá. Av somu orsøk er hann eisini iva­samur í hvussu heilsugott ein veganskur lívsstílur er. - Spurningurin um tað ber til at liva heilsugott sum vegetarur ella veganari er samansettur. Tú kanst gott vera ein vegetar og fáa alt tað, ið tær tørvar, gjøgnum ein heilsugóðan kost. Tað er eing­ in trupulleiki. Serliga um tú etur egg, mjólkavørur og fisk, ið teir flestu vegetarar gera. Og um man bara tekur kjøti úr kostinum, so eru enntá kanska nakrir heilsu­ fyri­munir við einum slíkum kosti, sig­ur Magni Mohr. Men tað er tá man byrjar at taka aðrar matvørur úr kostinum, at tað byrjar at gerast ivasamt, um fyri­munirnir eru størri enn vans­ arnir. - Trupulleikin er, at um tú ert veg­anari og ikki etur fisk, egg og mjólka­vørur, so er ein stórur vandi fyri, at tú fert at mangla ymiskt í tín­um kosti. Hvat vaksin gera er eitt, men tað verður frámælt upp á tað sterkasta, at lata smábørn taka lut í slíkum kosti tey fyrstu ár­ini, sigur Magni Mohr, ið sjálvur metir, at tað er skeivt, at lata børn liva eftir eftir veganskum kosti, meðan tey enn eru í vøkstri. - At vera vegetar er sum so eingin trupulleiki, um man bara tekur kjøt úr kostinum. Tað eru kanska enntá nakrir fyrimunar við tí. Trupulleikin er, um man ikki etur fisk LATIÐ FISKIN FRIÐ Í KOSTI