hósdagur 11. juli 2019síða 16

FRÍGGJADAGUR 12. JULI 2019 SOSIALURIN 79 16 VERÐURLAG: - Sambært teimum veðurlagsmodellum, ið man hevur koyrt, so kann man sum heild siga, at í framtíðini verður veðurlagið í Føroyum og aðrastaðni heitari, vátari og ógvusligari. Veðrið verður meira ógvusligt, tað fer at vara longri og tað verður sterkari, sigur John Cappelen, veðurfrøðingur hjá DMI HALLUR AV RANA V eðurlagsbroytingar eru blivnar tað stóra politiska evnið í londum kring allan heim, aftaná at skúlaungdómar í hópatali eru farin út á gøturnar í fleiri av heimsins stórbýum fyri at mótmæla, at politiska skipan­ in ikki ger meira fyri at skera niður á vakstrarhúsútlátið, ið av granskarum verður mett at verða høvuðsorsøkin til, at miðalhitin í heiminum veksur. Eisini í Før­ oy­um hevur verið skipað fyri fleiri veðurlagsverkfallum kring land­ið. Kjakið um veðurlags­broyt­ ing­ar er mangan heitt og mein­ ingar um hvat orsøkin er til tær broytingarnar, ið vit síggja í veðurlagnum, eru sum altíð ymiskar, tá stór evnir verða við­gjørd. Kortini kann eingin ivi vera um, at tað er vorðið heitari í Før­oyum tey síðstu ártíggjuni. Munandi heitari Í Danmarks Meteorologiske Institut, DMI, hava tey mált miðal­hitan í Føroyum síðan 1873. Tað gevur eitt gott grundarlag fyri at gera nakrar niðurstøður um gongdina í føroyska veður­ lagnum. Og sum John Cappelen, ið er veðurfrøðingur hjá DMI, er tað týðiligt, at miðalhitin í Før­ oyum er voksin tey seinastu árini. - Tað er vorðið munandi heitari síðan 2003. Um man hygg­ ur eftir kurvini eru tað einans tvey ár í hesum tíðarskeiðinum, at tað hevur verið kaldari enn miðalhitin. Tað vil siga, at síðan 2003 hevur tað støðugt verið heitari enn miðalhitin í tíðar­skeiðinum 1981-2010, sigur hann og vísir til grafin, ið kann síggjast aðrastaðni á síðuni. Grafurin vísir miðalhitan í Tórs­havn í tíðarskeiðinum 1873 til 2018, har støði verður tikið út frá miðalhitanum í tíðar­skeiðinum 1981-2010. Og merkis­vert er, at síðan 2003 hava tað einans verið tvey ár, har miðalhitin í høvuðsstaðnum hevur verið lægri enn miðalhitan fyri tíðarskeiðið 1981-2010. Okkara atburður Í so máta líkist føroyska veður­ lag­ið tí, ið vit síggja um allan heim. Veðurlagið er í broyting og tað verður heitari. Tað eru nógv­ar ymiskar orsøkir til tað, vísir John Cappelen á. CO2 í atmos­feruni, - Tað er nógv ymiskt, ið er orsøkin til tær broytingar í miðal­hitanum, ið vit síggja í Før­oyum og aðrastaðni. Tað eru bæði natúrligar orsøkir, men eisini menniskjaskaptar orsøkir. Har­ímillum er CO2 í atmosferuni, vakstr­ar­hús­ár­in, gosfjøll, broytingar í sólar­geisl­ ingini og ávirkanin frá teim­ um stóra skipanunum í Stilla­ havinum, ið vit kalla fyri Enso, men sum onnur kenna sum el Nino og la Nina. Tað hevur alt eina ávirkan á ta gongd, ið vit síggja, vísir John Cappelen á. Tá tað er sagt, leggur hann kortini dent á, at tað er eingin ivi, at høvuðsorsøkin til økta miðal­hitan seinastu ártíggjuni er at­burðurin hjá okkum menniskjum. - Okkara atferð er við til at broyta veðurlagið. Sjálvandi eru tað eisini natúrligar orsøkir til, at veðurlagið broytist, harímillum gosfjøll, men í teimum síðstu ártíggju­num er tað fyrst og fremst menniskjalig ávirkan gjøgn­um vakstrarhúsútlát, ið hevur broytt veðurlagið. Avleiðingarnar av tí er tann greiða myndin, ið vit síggja í Føroyum síðan 2003. Allar al­tjóða frágreiðingar í dag stað­festa eisini, at eingin ivi kann vera um ávirkanina hjá menniskjum á veðurlagið, sigur John Cappelen. Vátari veðurlag Meðan hagtølini lata ongan iva vera um, at veðurlagið í Før­oyum er vorðið munandi heitari, so er rákið ikki líka týði­ ligt viðvíkjandi avfallinum. Har­ aftur­ímóti er hendan gongd­in munandi meira týðilig í Dan­ mark og Grønlandi, har DMI eisini hevur mátingar. - Um hugt verður eftir Dan­ mark, so er avfallið í tíðar­skeiði­ num frá 1870 og til nú voksið við umleið 100mm. Tað vil siga, at eingin ivi er um, at vit hava fing­ið eitt vátari veðurlag í Dan­ mark. Tað kann forklárast við, at tá hitin hækkar, so kann atmos­ feran innihalda meira vatn. Tað - Tað er vorðið munandi heitari síðan 2003. Um man hyggur eftir kurvini eru tað einans tvey ár í hesum tíðar­ skeiði­num, at tað hevur verið kaldari enn miðalhitin. Tað vil siga, at síðan 2003 hevur tað støðugt verið heitari enn miðalhitin í tíðarskeiðinum 1981-2010 VORÐIÐ MUNANDI HEITARI SÍÐAN 2003