hósdagur 25. juli 2019síða 20

FRÍGGJADAGUR 26. JULI 2019 SOSIALURIN 85 20 UMRØÐA JÚSTINUS LEIVSSON EIDESGAARD E g eri altíð skeptiskur yv­ir sjálvsævisøgur, tí har skriva høvundarnir sína egnu søgu, og har er ongin uttanveltaður, sum er eitt sindur longur frá, íð kann geva eitt spegl av tí, sum høvundarnir seta saman og kanska siga frá. Og hóast tað, dám­ar mær væl sjálvsævisøgur. Sjálv­ur havi eg tann fyrimun, at hava fylgt væl við í okkara høvuðs­vinnu sum journalistur alt mítt arbeiðslív, og tí veit eg, at eg havi førleikan til at meta um tilfarið í bókini. Og stutt sagt er bókin “Í kjalarvørrinum” eftir Jórun og Osmund Justinnusen ein góð, og fyri meg, serdeilis áhuga­verd bók. Hon snýr seg um fisk og fiskiveiðu, hon snýr seg um søguna hjá føroyingum frá krígnum og fram til í dag. Hon snýr seg um andaligheit, um brøðrasamkomuna, sum er anda­liga heimstaðið hjá báðum høvundunum, hon snýr seg um um kærleika, forelskilsi, familju­ lív og eitt brennandi virkis­fýsni, sum er djúpt ankrað í trúgv, bæði á seg sjálvan og ikki minst á Hann, tey hava sett sítt álit á og bókin snýr seg um ein ókúg­ andi vilja at skapa. Eg og Osmund hava kenst í fleiri ár, verið í onkrum felags­ skapi saman og tí kann onkur sáa iva um gegnið. Men eg tori at siga, at Osmund megnar í ógvuliga stóran mun at vera objektivur ella óheftur. Hann kundi verið nógv meira beiskur, hann kundi verið nógv meira stingandi, tí hann, sum reiðari hevur havt meira við politisku skipan­ina at gera enn tey flestu, men tað er ringt at fáa eyga á í teim­um 274 síðunum, sum eru hansara partur, at teimum 392 síðun­um, bókaverkið telur. Bókin er ein gongd í døkkum døl­um og upp á hægstu tindar við einum støðugum ótta fyri at fella fyri hugmóðini, tá íð við­ rákið fær ein at gloyma myrkrið í dølunum. Ein heit bók Fyri meg er bókin ein heit bók, skilt á tann hátt, at báðir høvund­ar­nir hava kærleika til evnið. Osmund fer til skips sama ár, sum eg eri føddur í 1957 og tað er eisini mítt umhvørvi hann skrivar um. Søgan hjá hesum báð­um plássum líkist merkiliga nógv. Bæði eru útróðrarpláss og nógv samband hevur verið millum bygdinar, ikki minst slekts­messiga. Osmund byrjar skipað at fortelja sína lívssøgu. Og hon byrjar úti á Garði, har barn­dóms­ heim hansara stóð. Hetta heim er framvegis partvís karmur um lív Osmunds, og hann hevur heim­ið um hendur, hóast hann hevur búð í Havn meginpartin av ævini. Vit fáa at vita um slekt­ina, um familjuna og um tann stóra systkinnaflokkin, har hann var yngstur. Hann fortelur um mammuna, sum hann var ser­liga knýttur at og hann for­ tel­ur um pápan, ein likamlig kempa og ein maður, sum hevði stóran týdning fyri Ossa. Og so greið­ir hann frá barnaárunum. Tey vóru tíggju systkin, seks brøð­ur og fýra systrar. Ein syst­ ir, Elna, doyði einans trý ára gomul og tá var Osmund ikki fødd­ur. Eirikur Justinussen var elst, hann var føddur í 1916 og Ossi var yngstur, føddur í 1941. Tað vóru 25 ár millum Eirik og Ossa, tveir mótsetningar, sum lærdu av hvørjum øðrum, hó­ ast annar var útróðrarmaður burt­ur av og hin trolaramaður, í hvus­su er meginpartin av ævini. Fiski­menn vóru teir báðir. Vit fáa eina inniliga innføring í lívið á bygd í Føroyum undir krígn­um, í fimtiárunum og inn í sekstiárinu, framvegis skrivað við heitum kærleika til tíðina, og við eini inniligari trongd eftir at fáa tingini at gerast betri, at royna nýtt og at gera vinnuna enn meira gevandi fyri tey, sum løgdu rygg til hesa og sum livdu av henni. Og Ossi nemur við hendingar í lívinum, sum komu at fáa av­ ger­andi týdning fyri hann. Eitt nú lítla Losjan, sum var í Leirvík og sum hann bleiv ein partur av sum 14 ára gamal. Mamman forkelaði hendan yngsta og vildi so inniliga, saman við pápanum, at hann ikki fór at drekka. Hon hevði, sum øll í Føroyum sæð, hvussu vanlukkulig drekking kann vera, um tamarhaldið fer. Og í Losjuni gav Ossi lyfti, at hann ikki skuldi drekka. Tað er eitt lyftið, hann hevur hildið til denna dag og hann skrivar, at tað er hann glaður fyri. Vit hoyra eisini um tað anda­ liga, sum fylti í heiminum. Páp­in var umvendur og gekk á møti í Hebron í Leirvík og mamm­an hoyrdi eisini til sam­komuna, sum var undir Brøðra­sam­ komuni. Osmund kom til per­ són­liga trúgv, og tað hevur stór­ an týdning í Brøðra­sam­komu­ni og hann gjørdist skjótt ein virkin partur av samkomuni og tað er hann enn tann dag í dag. Og so byrjar sjólívið Osmund er lítið meira enn hálv­ vaksin, tá ið hann fer sín fyrsta túr til skips. Tað er við sluppini “Sæ­borg” í 1957 og hann greiðir ógvuliga livandi frá teimum kenslum, sum koma fram hjá ungum dreingjum, sum fyrstu ferð fara heima frá. Ein kenslan er, at ein kennir seg vaksnan, og næsta kenslan er ótryggleikin at fara burtur frá øllum tí, sum er kent og sum ein ikki ivast í. Tað er spennandi at sigla norður gjøgnum Djúpini á veg til Íslands og tað er minni spennandi, tá íð skip­ið fer at rulla og sjóverkur verður blandaður saman við ring­um royki úr kjølinum. Tá viknar bragdligheitin hjá teim­ um flestu og løtur kunnu koma við svørtum vónloysi og longsli. Og alt gongur yvir og ein dag er skipið komið heim aftur og ungi drongurin hevur mist samleikan sum drongur og trivlar eftir sam­leikanum sum maður og kanska er hann hvørga staðni. Fyri meg er tað serliga áhuga­ vert at fáa okkara nútíðar skipa­ søgu endurfortalda av ein­um so greiðum penni, sum Os­munds. Hann er vælskipaður og fer ikki óneyðuga nógv niður í smá­ lut­ir, og hetta ger, at eg missi ikki áhugan og drukni ikki í detailjunum. Smálutir kunnu vera áhugaverdir, men so skulu teir eisini vera viðkomandi og her hevur Osmund serligar við­ føddar gávur at solda frá. Vit fáa eina skjóta gjøgnum­ gongd tey árini Osmund var til skips við skiftandi vinnum. Fyrst við línubáti, síðan laksa­skipum í Eystrasalti og norðan­fyri og síðan hansara royndir eftir íd­ nað­ar­fiski saman við beiggja­ num Jakku, sum hevði sett seg niður í Esbjerg og átti og førdi skip. Og áðrenn vit vita av, eru vit frammi við stóra vegamótið, tá íð Osmund gerst reiðari burtur av sum 30 ára gamal og tá er hann longu útbúgvin skip­ari. Og reiðari hevur hann verið síðani. Hann reypar ikki nógv um hetta, men tað er ikki smávegis royndir, hann hevur gjørt sær sum reiðari á einum heil­um flota. Hann hevur verið reið­ari á umleið 50 skipum seinastu 48 árini. Tað er ikki einki. Osmund hevur, sum virkin reiðari, havt eina øgiliga ávirkan á før­oyska fiskivinnu, hóast hann er rættuliga lítillátin um hetta avrik í ævisøguni. Hann gerst formaður í Felagnum Laksaskip í sjeytiárunum og hann er sum virkin reiðari á ídnaðarskipum, sjálvsagdur sum formaður í felagnum Ídnaðarskip. Tá íð hendan veiðan dettur niður fyri, tí veiðumøguleikarnir í Norðsjónum minkaðu burtur í einki, kemur flotin heim og her fer Osmund at stríðast fyri korunum hjá trolarunum í føroyskum sjógvi. Seinni gerst hann eisini formaður í Reiðara­ felagnum og kemur gjøgnum hetta felagsarbeiðið, ógvuliga tætt at politiska myndug­leika­ num og eisini, tá íð tað snýr seg um at samráðast um fiski­rætt­ indi. Osmund hevur gjøgnum øll árini sum fiskimaður og reiðari sýnt ógvuliga góð evnir at saðla av nýggjum, tá íð ein leið ikki var gongd longur. Stóra ævintýrið suður í hav til Suður­afriku og Namibia var ein djarv­ur leikur við góðum inten­ tión­um, men sum tíverri ikki end­aði so væl, tí best sum alt gott upp á stás og teir fóru at heysta av øllum teimum drúgvu fyri­reikingunum, mistu teir veiði­rættindini, sum vóru seld til spaniólar. Og hetta endaði í einum dyggum fíggjarligum bak­kasti, meðan føroyska sam­ felagið enn lá nevsligið av kol­ lek­tiva húsaganginum fyrst í ní­ti­ár­unum í farnu øld. Og í tíðini, har Osmundur hevur sitið við róðrið, hevur stóra fyritøkan skift frá fiski­ skapi til oljuvinnuna, eitt djarvt skifti, sum enn heldur lív í frálandavirkseminum, um­ framt, at virksemið er flutt yvir á ferðavinnu, sum eigari í Smyril Line og Hotel Hafnia. Í dag fer nógv av tíðini til heimalívið og tey mongu barna­ EITT FRÍSKLIGT ÆL AV DÝRUM LÍVSROYNDUM Umrøða av bókini »Í kjalarvørrinum« eftir Jórun og Osmund Justinussen